Cuộc đua hút vốn FDI bước sang giai đoạn mới

Trong nhiều năm qua, ưu đãi thuế, chi phí lao động thấp và quỹ đất dồi dào là những “vũ khí” quan trọng giúp các nền kinh tế Đông Nam Á thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, bối cảnh đang thay đổi nhanh chóng.

Việc nhiều quốc gia áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu khiến dư địa cạnh tranh bằng ưu đãi thuế ngày càng thu hẹp. Đồng thời, các nước trong khu vực như Indonesia, Malaysia hay Thái Lan cũng tăng tốc cải thiện môi trường đầu tư, phát triển hạ tầng và xây dựng các ngành công nghiệp chiến lược.

Điều đó đồng nghĩa, cuộc cạnh tranh FDI không còn là cuộc đua về mức ưu đãi, mà là cuộc đua về năng lực phát triển. Báo cáo Southeast Asia Outlook 2026 của Cushman & Wakefield cho thấy doanh nghiệp quốc tế ngày càng coi trọng chất lượng hạ tầng, logistics, nguồn nhân lực, năng lượng ổn định và khả năng kết nối với chuỗi cung ứng địa phương khi lựa chọn điểm đến đầu tư.

Nói cách khác, điều họ tìm kiếm không chỉ là một khu công nghiệp, mà là một hệ sinh thái sản xuất hoàn chỉnh. Đây cũng là lý do nhiều tập đoàn công nghệ lớn thường đưa ra yêu cầu rất cao về hạ tầng, điện, logistics, R&D và nguồn nhân lực trước khi quyết định đầu tư.

Báo cáo Southeast Asia Outlook 2026 đưa ra nhận định đáng chú ý: Sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu khỏi Trung Quốc cùng với việc tái cấu trúc các trục thương mại quan trọng tiếp tục mở ra cơ hội để Việt Nam khẳng định vai trò là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới sản xuất và logistics của khu vực.

Theo các chuyên gia quốc tế, trong dài hạn, sức hấp dẫn của Việt Nam sẽ phụ thuộc vào những yếu tố khó sao chép hơn như chất lượng thể chế, tốc độ cải cách thủ tục hành chính, hạ tầng giao thông và logistics, nguồn nhân lực chất lượng cao, khả năng cung ứng của doanh nghiệp nội địa và mức độ phát triển của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Các chuyên gia tại UOB đánh giá, Việt Nam đang chuyển dịch chiến lược từ mô hình sản xuất thâm dụng lao động, giá trị gia tăng thấp sang phát triển các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo và kinh tế xanh.

Trong bối cảnh đó, sự thay đổi của cuộc đua FDI toàn cầu cũng trùng khớp với tư duy mới trong Nghị quyết số 10/NQ-TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là thu hút nhiều vốn đầu tư hơn, thì Nghị quyết 10/NQ-TW đặt ra yêu cầu cao hơn: biến nguồn lực FDI thành năng lực nội sinh của nền kinh tế.

Điều đó đồng nghĩa, sức hấp dẫn của Việt Nam sẽ không còn được quyết định bởi ưu đãi thuế hay chi phí lao động thấp, mà bởi chất lượng thể chế, hạ tầng hiện đại, nguồn nhân lực chất lượng cao, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đặc biệt là khả năng liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước. Đây cũng chính là những yếu tố đang trở thành tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc.

Có thể nói, Nghị quyết 10/NQ-TW không chỉ là một nghị quyết về FDI mà còn xác lập về một mô hình phát triển mới. Trong kỷ nguyên cạnh tranh bằng công nghệ và chuỗi giá trị, Việt Nam không còn đặt mục tiêu "thu hút được bao nhiêu tỷ USD", mà quan trọng hơn là dòng vốn đó mang theo công nghệ gì, tạo ra năng lực gì cho doanh nghiệp Việt Nam và giúp nền kinh tế tiến sâu đến đâu trong chuỗi giá trị toàn cầu?

Thành công của FDI vì thế sẽ không được đo bằng số lượng dự án, mà bằng mức độ lan tỏa về công nghệ, năng suất, đổi mới sáng tạo và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết 10/NQ-TW khi chuyển từ tư duy "thu hút vốn" sang "xây dựng năng lực quốc gia thông qua FDI".

Ngoài ra, các sáng kiến ​​chính sách quan trọng bao gồm Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, và Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế sẽ đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài thế hệ mới.