Vàng trên app có thể dễ mua, dễ bán. Nhưng khi không thể rút tiền, không thể nhận vàng như cam kết, nhà đầu tư mới hiểu rủi ro thật sự nằm ở đâu…
Mới đây, thông tin bà Ngô Thị Thảo (32 tuổi), Giám đốc Công ty CP Vàng bạc đá quý HanaGold, bị bắt cùng Vương Lê Vĩnh Nhân (45 tuổi), Chủ tịch HĐQT Công ty CP Đầu tư HVA (mã chứng khoán HVA) và một số cá nhân liên quan để điều tra về hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử nhằm chiếm đoạt tài sản đã khiến không ít nhà đầu tư lo lắng.
Điều khiến nhiều người hoang mang là trước đó, không ít nhà đầu tư đã xuống tiền qua ứng dụng HanaGold. Tuy nhiên, khi chưa kịp nhận vàng vật chất, ứng dụng này đã bị khóa chức năng nạp – rút, đặc biệt sau khi nền tảng ONUS gặp sự cố.
Các chuyên gia pháp lý cho rằng, vụ việc một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về rủi ro khi đầu tư vàng qua các ứng dụng số. Nhưng cũng phải nhìn nhận thực tế, trong bối cảnh giá vàng biến động mạnh, nguồn cung hạn chế, việc mua vàng vật chất không dễ dàng, nhiều người đã chuyển sang giao dịch trực tuyến như một lựa chọn thay thế.
Sự tiện lợi ấy khiến không ít người tin rằng mình đang thực sự nắm giữ vàng. Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, người dùng có thể nạp tiền, mua – bán và theo dõi giá vàng theo thời gian thực mà không cần đến cửa hàng.
Tuy nhiên, bản chất của hình thức này lại hoàn toàn khác. Ở phần lớn các ứng dụng, nhà đầu tư không trực tiếp sở hữu vàng mà chỉ nắm giữ một lượng “quy đổi” hiển thị trên nền tảng. Toàn bộ giao dịch diễn ra trong môi trường số, và quyền sở hữu phụ thuộc vào dữ liệu do đơn vị vận hành quản lý.
Điều đó đồng nghĩa, tài sản thực và quyền sở hữu đã bị tách rời. Khi nền tảng vận hành bình thường, giao dịch có thể diễn ra trơn tru. Nhưng khi xuất hiện nhu cầu rút tiền hoặc nhận vàng, những vấn đề bắt đầu bộc lộ.
Không ít trường hợp người dùng phản ánh tài khoản vẫn hiển thị số dư và lợi nhuận, nhưng khi thực hiện lệnh rút lại bị trì hoãn, bị yêu cầu bổ sung điều kiện hoặc không thể xử lý. Trong khi đó, toàn bộ quyền kiểm soát giao dịch nằm trong tay nền tảng.
Không chỉ dừng ở rủi ro thanh khoản, việc đầu tư vàng qua app còn tiềm ẩn nguy cơ “lợi nhuận ảo”. Người tham gia có thể thấy tài sản tăng lên theo biến động giá vàng, nhưng thực chất đó chỉ là con số hiển thị trong hệ thống nội bộ.
Ở một số mô hình, người dùng không giao dịch với thị trường độc lập, mà mua – bán trực tiếp với chính nền tảng. Khi đó, giá, số dư và toàn bộ dữ liệu giao dịch đều do nền tảng kiểm soát.
Nếu thiếu minh bạch, nhà đầu tư gần như không có cách nào kiểm chứng con số hiển thị có phản ánh đúng giá trị thực hay không. Rủi ro vì vậy không chỉ nằm ở biến động giá vàng, mà ở việc người tham gia không nắm quyền kiểm soát tài sản của mình.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Nguyễn Đức Biên - Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, điểm mấu chốt của hình thức đầu tư vàng qua app là sự tách rời giữa tài sản thực và quyền sở hữu mà người dùng nhìn thấy trên ứng dụng.
Theo ông, khi vàng không được nắm giữ dưới dạng vật chất mà chỉ tồn tại dưới dạng dữ liệu, quyền lợi của nhà đầu tư phụ thuộc hoàn toàn vào cam kết của đơn vị vận hành.
“Người tham gia thường tin vào con số hiển thị trên ứng dụng mà không có cơ chế kiểm chứng độc lập. Nhưng nếu hệ thống không minh bạch hoặc gặp vấn đề, những con số đó có thể không phản ánh tài sản thực”, Luật sư Nguyễn Đức Biên phân tích.
Ông cũng lưu ý, nhiều nền tảng hiện nay hoạt động trong khi hành lang pháp lý chưa hoàn thiện. Khi xảy ra sự cố, việc xác định trách nhiệm và xử lý tranh chấp không đơn giản, đặc biệt nếu nền tảng không đăng ký rõ ràng hoặc có yếu tố xuyên biên giới.
Theo Luật sư Nguyễn Đức Biên, rủi ro lớn nhất của hình thức đầu tư này không nằm ở biến động giá vàng, mà ở việc nhà đầu tư không kiểm soát được tài sản của mình.
“Khi toàn bộ giao dịch diễn ra trong một hệ thống khép kín, người tham gia không nắm được dòng tiền, không biết tài sản được bảo đảm ra sao và cũng không có công cụ can thiệp nếu xảy ra sự cố”, ông Biên nhận định.
Ông cho rằng, việc nhầm lẫn giữa “sở hữu trên ứng dụng” và sở hữu tài sản thực là nguyên nhân khiến nhiều người chủ quan khi tham gia.
“Trong trường hợp nền tảng dừng hoạt động hoặc mất khả năng chi trả, nhà đầu tư có thể rơi vào tình huống rất khó bảo vệ quyền lợi. Khi đó, rủi ro không chỉ là thua lỗ do biến động giá, mà là nguy cơ mất toàn bộ số tiền đã đầu tư”, Luật sư Nguyễn Đức Biên cảnh báo.
Luật sư cũng nhấn mạnh, nhà đầu tư cần đặc biệt thận trọng với các ứng dụng hứa hẹn lợi nhuận nhanh, giao dịch thuận tiện nhưng thiếu minh bạch về cơ chế vận hành và tài sản bảo đảm.
“Đầu tư vàng vốn gắn với tài sản hữu hình. Khi chuyển sang hình thức số hóa mà thiếu cơ chế kiểm soát rõ ràng, lợi thế này có thể bị đảo ngược. Tiện lợi không đồng nghĩa với an toàn”, ông Biên khuyến nghị.
