Trước áp lực tồn kho giai đoạn thấp điểm, đề xuất cần điều chỉnh thuế xuất khẩu theo hướng linh hoạt, thậm chí giảm về 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp phân bón.
Trong bối cảnh thị trường phân bón bước vào giai đoạn chính vụ với lượng tồn kho thấp, nhiều ý kiến cho rằng cần sớm điều chỉnh chính sách thuế theo hướng linh hoạt hơn, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với tính chu kỳ đặc thù của ngành và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Theo bà Bùi Thị Thanh Giang, thị trường phân bón trong nước hiện đang ở giai đoạn cao điểm tiêu thụ. Tuy nhiên, theo quy luật hàng năm, từ tháng 6 đến tháng 11, nhu cầu sẽ giảm mạnh, kéo theo tồn kho tăng nhanh. Khi lượng hàng tồn lớn, vốn sản xuất bị “giam”, chi phí lãi vay gia tăng, trong khi chất lượng sản phẩm có thể suy giảm theo thời gian. Điều này buộc doanh nghiệp phải giảm công suất hoặc duy trì sản xuất cầm chừng, đồng thời phát sinh thêm chi phí bảo trì, bảo dưỡng.
Đáng chú ý, trong bối cảnh cần đẩy mạnh xuất khẩu để giải phóng hàng tồn, mức thuế xuất khẩu 5% hiện hành đang trở thành rào cản đáng kể. Doanh nghiệp không chỉ đối mặt với biến động giá trên thị trường quốc tế mà còn phải gánh thêm chi phí thuế, trong khi nhiều đối thủ cạnh tranh không chịu áp lực tương tự.
Theo đó, từ đầu năm 2025, các quốc gia xuất khẩu phân bón lớn như Trung Đông, Trung Quốc, Indonesia, Malaysia đã chủ động đưa thuế xuất khẩu về mức 0% nhằm hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng thị trường.
Phân tích rõ hơn, ông Nguyễn Văn Phụng, chuyên gia thuế cao cấp cho rằng ngành phân bón có tính thời vụ rất rõ rệt. Trong giai đoạn cao điểm, nhu cầu có thể tăng mạnh, thậm chí phải nhập khẩu bổ sung, nhưng ở thời điểm thấp vụ, nguồn cung lại dư thừa, buộc doanh nghiệp phải tìm đầu ra xuất khẩu.
Thực tế “hai chiều” này đòi hỏi chính sách điều hành phải có độ linh hoạt cao, có thể điều chỉnh theo chu kỳ thị trường. Tuy nhiên, việc chậm thay đổi chính sách thuế trong nhiều thời điểm nguồn cung dồi dào đã khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội xuất khẩu, đặc biệt khi các đối thủ đã được hưởng lợi từ mức thuế 0%.
“Thuế không chỉ là công cụ tạo nguồn thu ngân sách, mà còn là công cụ điều tiết thị trường. Khi thiếu hàng, có thể tăng thuế để hạn chế xuất khẩu; khi dư thừa, cần giảm thuế để thúc đẩy xuất khẩu, giải phóng hàng hóa”, ông Phụng nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, ông Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho rằng, ngành phân bón có đặc thù sản xuất liên tục với công suất lớn, nên áp lực tiêu thụ luôn thường trực. Nếu thiếu cơ chế chính sách phù hợp, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì hiệu quả sản xuất.
Theo ông Ngọc, yêu cầu cấp thiết hiện nay là đổi mới tư duy điều hành theo hướng linh hoạt, uyển chuyển hơn, nhằm tối ưu hiệu quả kinh tế và đảm bảo hài hòa lợi ích giữa sản xuất, xuất khẩu và nhu cầu trong nước.
Từ thực tế đó, nhiều chuyên gia đề xuất cần sớm rà soát và điều chỉnh chính sách thuế xuất khẩu phân bón theo hướng linh hoạt hơn, trong đó có thể xem xét đưa về mức 0% trong những giai đoạn nguồn cung dư thừa. Đây được xem là giải pháp quan trọng để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh, chủ động tìm kiếm thị trường và giảm áp lực tồn kho trong các chu kỳ thấp điểm.
