Hai sáng kiến mới của Vương quốc Anh ưu tiên hỗ trợ kỹ thuật và thể chế, tạo bản lề cho quá trình chuyển dịch năng lượng xanh của Việt Nam.
Bên lề Hội nghị Thượng đỉnh Năng lượng Gió châu Á Thái Bình Dương tại Hà Nội, Vương quốc Anh công bố hai chương trình hợp tác khí hậu mới với Việt Nam: Quan hệ Đối tác Thúc đẩy Phát triển Điện gió ngoài khơi, do Bộ Công Thương và Đại sứ quán Anh đồng chủ trì; và Cơ chế Tài chính xanh thuộc chương trình UK PACT, triển khai cùng KPMG.
Chương trình được tài trợ bởi Bộ An ninh Năng lượng và Phát thải ròng của Anh cùng tổ chức Ocean Energy Pathway, với Carbon Trust giữ vai trò tư vấn kỹ thuật và Cục Điện lực là đầu mối phía Việt Nam. Chương trình tập trung vào ba nhóm việc: nâng cao năng lực cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, và hỗ trợ kỹ thuật cho các vấn đề chính sách ưu tiên ở giai đoạn đầu của thị trường.
Cơ chế Tài chính xanh UK PACT hướng tới củng cố hệ sinh thái tài chính xanh, trong đó có việc hỗ trợ xây dựng khung pháp lý cho Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (VIFC) phù hợp với chuẩn mực quốc tế ngay từ giai đoạn đầu.
Phó Đại sứ Anh Alex Strugnell mô tả lễ ra mắt là minh chứng cho việc đưa Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện đi vào thực chất, gắn với khuôn khổ Quan hệ Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP).
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long đánh giá cao đề xuất hợp tác và cam kết phối hợp chặt chẽ triển khai các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật và tăng cường năng lực. Phó Chủ tịch VIFC Nguyễn Hữu Huân nhìn nhận Anh là một trong những đối tác quốc tế đồng hành sớm và thiết thực trong quá trình xây dựng trung tâm.
Điểm đáng chú ý về mặt thiết kế là cả hai sáng kiến đều tập trung vào hỗ trợ kỹ thuật và thể chế. Đây là sự bổ sung phù hợp với giai đoạn phát triển hiện tại của Việt Nam, khi nền tảng chính sách và năng lực triển khai có ý nghĩa quyết định không kém nguồn vốn.
Việt Nam có lợi thế tự nhiên rõ rệt cho điện gió ngoài khơi, với đường bờ biển dài, tốc độ gió tốt và nhu cầu điện tăng nhanh. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng đặt mục tiêu phát triển đầy tham vọng cho lĩnh vực này tới năm 2035. Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ưu tiên hàng đầu ở giai đoạn đầu là nâng cao khả năng huy động vốn cho từng dự án.
Tính tới giữa năm 2026, các dự án điện gió ngoài khơi đang trong bước chuẩn bị đầu tư, và phần lớn trong hơn 6 GW công suất gió đã lắp đặt thuộc về gió trên bờ và gió gần bờ. Đây là điểm xuất phát tự nhiên của một thị trường mới, và cũng là lý do hỗ trợ kỹ thuật có giá trị thực tiễn cao vào lúc này.
Quá trình hoàn thiện khung pháp lý đang được đẩy nhanh, qua Nghị quyết 253/2025/QH15, Nghị định 58/2025 về cơ chế phát triển năng lượng tái tạo, dự thảo nghị định về tiêu chí năng lực nhà đầu tư và phần sửa đổi Luật Điện lực. Những ưu tiên mà giới đầu tư quốc tế quan tâm, gồm hợp đồng mua bán điện đủ điều kiện huy động vốn, cơ chế phân bổ rủi ro hợp lý và quy hoạch không gian biển rõ ràng, đều là các lĩnh vực mà kinh nghiệm quốc tế có thể đóng góp thiết thực. Đây chính là không gian mà chương trình hướng tới.
Trong bối cảnh đó, việc Anh đưa hỗ trợ kỹ thuật vào hợp tác là sự phát huy đúng thế mạnh. Anh là một trong những quốc gia đi đầu thế giới về điện gió ngoài khơi, với mô hình quản trị ngành đã được kiểm nghiệm: cơ chế đấu giá cho hợp đồng tạo dòng doanh thu ổn định mà các định chế tài chính chấp nhận, quy trình cấp quyền sử dụng đáy biển và cách tích hợp công suất biến thiên vào lưới điện. Đó đều là những cấu phần Việt Nam đang từng bước xây dựng. Carbon Trust, đơn vị tư vấn của chương trình, có kinh nghiệm vận hành các sáng kiến tăng tốc tương tự tại nhiều thị trường.
Giá trị mà chương trình mang lại do vậy nằm ở việc chuyển giao bản thiết kế khuôn khổ giúp dự án thuận lợi hơn trong huy động vốn. Khi các khuôn khổ này được nội địa hóa phù hợp với điều kiện Việt Nam, chúng có thể tạo hiệu ứng đòn bẩy, góp phần khơi thông dòng vốn tư nhân quy mô lớn cho lĩnh vực năng lượng sạch.
Cả hai sáng kiến đều neo vào JETP, khuôn khổ mà các đối tác quốc tế cam kết huy động ít nhất 15,5 tỷ USD cho Việt Nam. Việc bổ sung các lớp hỗ trợ kỹ thuật như Accelerator và UK PACT góp phần tạo thêm động lực triển khai cho khuôn khổ này, đồng thời thể hiện nỗ lực chuyển cam kết chính trị thành hoạt động cụ thể trên thực địa. Với doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách, đây là tín hiệu tích cực về sự đồng hành liên tục của các đối tác phát triển.
Mảng tài chính xanh gắn với VIFC mở thêm một hướng hợp tác có ý nghĩa dài hạn. Việc Anh hỗ trợ xây dựng khung phân loại xanh và chuẩn mực tài chính bền vững cho VIFC góp phần giúp trung tâm tiệm cận thông lệ quốc tế ngay từ đầu, qua đó nâng khả năng thu hút dòng vốn đầu tư xanh chất lượng cao. Bộ tiêu chuẩn được thiết lập sớm và bài bản sẽ là nền tảng cho uy tín và sức hấp dẫn của trung tâm về sau.
Với khu vực doanh nghiệp, ý nghĩa thiết thực của hai sáng kiến nằm ở chỗ chúng hướng vào đúng các ưu tiên nền tảng. Dòng vốn xanh quốc tế cho điện gió ngoài khơi và các dự án phát thải thấp sẽ được củng cố khi hợp đồng mua bán điện đạt chuẩn huy động vốn và cơ chế phân bổ rủi ro đủ rõ để các định chế tài chính quốc tế tham gia. Đây là yếu tố hỗ trợ tiến độ giải ngân đầu tư, đồng thời bổ sung nguồn cung ngoại tệ ổn định cho cán cân thanh toán.
Doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo nên theo sát tiến độ hoàn thiện khung pháp lý trong nửa cuối 2026, thời điểm dự kiến tạo chuyển biến rõ nét cho dòng vốn vào lĩnh vực này.
