Định danh bất động sản: Cần quy định rõ trách nhiệm và chế tài đi kèm

Theo đó, Nghị định số 357/2025/NĐ-CP quy định về xây dựng và quản lý hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026.

Đáng chú ý, Nghị định cũng đặt ra yêu cầu chia sẻ, kết nối dữ liệu giữa các bộ, ngành. Dữ liệu đất đai, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý; thông tin thuế từ Bộ Tài chính; dữ liệu tín dụng bất động sản từ Ngân hàng Nhà nước… đều được liên thông. Đây là điều kiện quan trọng để tránh tình trạng “mỗi nơi một dữ liệu”, chồng chéo, thiếu nhất quán, một trong những nguyên nhân khiến công tác quản lý bất động sản lâu nay gặp nhiều khó khăn.

Tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực đáng kỳ vọng, không ít ý kiến cho rằng, cần quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu và chế tài đi kèm. Cơ quan, khâu nào làm phát sinh biến động thì phải có nghĩa vụ cập nhật vào hệ thống mã định danh.

Theo chuyên gia kinh tế - TS Lê Bá Chí Nhân, để việc triển khai mã định danh bất động sản thuận lợi, vị chuyên gia kiến nghị cần xây dựng bộ chuẩn dữ liệu thống nhất ở cấp quốc gia, trong đó xác định rõ mã định danh bất động sản là “trục xương sống” để kết nối đồng bộ các hệ thống như đất đai, nhà ở, thuế, công chứng, ngân hàng. Quá trình triển khai cần theo nguyên tắc “làm đến đâu chắc đến đó”, tránh tình trạng mỗi ngành, mỗi địa phương thực hiện theo một cách riêng, thiếu liên thông.

Trước mắt, nên triển khai theo lộ trình và có trọng tâm, ưu tiên các dự án mới, khu đô thị, chung cư thương mại – những nơi hồ sơ tương đối đầy đủ, dễ chuẩn hóa. Song song, cơ quan chức năng cần từng bước rà soát, làm sạch dữ liệu của các dự án cũ, tránh tâm lý nóng vội “làm cho đủ” dẫn đến dữ liệu sai lệch, khó khai thác.

Cùng với việc hoàn thiện hạ tầng, TS Lê Bá Chí Nhân cũng cho rằng, cần quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu và chế tài đi kèm. Cơ quan, khâu nào làm phát sinh biến động thì phải có nghĩa vụ cập nhật vào hệ thống mã định danh. Khi dữ liệu trở thành một phần bắt buộc của quy trình quản lý, hệ thống mới có thể vận hành bền vững.

“Nhà nước cũng nên khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp công nghệ, sàn giao dịch bất động sản, tổ chức công chứng, ngân hàng... trong việc kết nối và khai thác dữ liệu. Khi các chủ thể trên thị trường cùng nhìn thấy lợi ích từ mã định danh, việc triển khai sẽ thuận lợi và thực chất hơn”, TS Lê Bá Chí Nhân cho hay.

Còn theo PGS, TS Đinh Trọng Thịnh - nguyên Trưởng khoa Tài chính Quốc tế, Học viện Tài chính, để cơ chế định danh phát huy hiệu quả thực chất, cần có 3 điều kiện then chốt.

Thứ nhất - chất lượng và tính đồng bộ của dữ liệu đầu vào. Mã định danh chỉ có giá trị khi thông tin gốc về thửa đất, dự án, chủ sở hữu… đúng, đủ và được cập nhật thường xuyên. Nếu dữ liệu sai hoặc mỗi nơi một kiểu thì mã định danh cũng chỉ mang tính hình thức.

Thứ hai - khả năng liên thông và chia sẻ dữ liệu. Thông tin bất động sản không thể nằm riêng lẻ ở từng cơ quan, mà phải kết nối từ đất đai, thuế, công chứng, đăng ký giao dịch bảo đảm đến các sàn giao dịch. Khi giao dịch phát sinh, hệ thống phải cập nhật ngay, liên tục và thống nhất, như vậy thị trường mới vận hành trơn tru.

Thứ ba - cơ chế giám sát và trách nhiệm pháp lý. Các chủ đầu tư, môi giới, người tham gia giao dịch phải cung cấp thông tin đúng với mã định danh, không được sai lệch hay lập lờ. Ai vi phạm thì phải bị xử lý rõ ràng, đủ sức răn đe.

“Làm tốt ba việc này thì mã định danh sẽ trở thành công cụ thực sự để quản lý, minh bạch hóa thị trường bất động sản và tài sản nói chung”, vị chuyên gia này chia sẻ.

Cùng với những vấn đề đã nêu, liên quan đến chính sách định danh bất động sản, một số ý kiến cũng cho rằng, Nhà nước cần hoàn thiện quy định, cơ chế để người dân được tiếp cận thuận lợi với thông tin, dữ liệu về dự án cũng như thị trường bất động sản. Bới việc tiếp cận thông tin này có lợi cho người dân trong việc loại bỏ rủi ro, lựa chọn được sản phẩm nhà ở, bất động sản tốt.