Đô thị đa trung tâm nâng chất lượng sống

Trong bối cảnh Hà Nội tiến tới quy mô siêu đô thị, mô hình phát triển đa trung tâm không còn là một lựa chọn quy hoạch đơn thuần, mà dần trở thành điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lượng sống và duy trì tăng trưởng bền vững.

Nâng chuẩn sống từ các “cực sống” hoàn chỉnh

Theo TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn - Chủ tịch Ngo Viet Architects & Planners, điểm cốt lõi của đô thị đa trung tâm không nằm ở việc giãn dân về mặt địa lý, mà là tạo ra các trung tâm sống – làm việc hoàn chỉnh, đủ sức hấp dẫn để người dân tự dịch chuyển.

Khác với cách phát triển truyền thống – nơi khu vực ngoại vi chủ yếu cung cấp nhà ở – mô hình đa trung tâm hướng tới việc mỗi khu vực đều có hệ sinh thái đô thị tương đối độc lập. Người dân có thể tiếp cận việc làm, giáo dục, y tế và dịch vụ thiết yếu trong phạm vi gần, thay vì phải di chuyển vào khu lõi.

Quan điểm này cũng được TS.KTS Đào Ngọc Nghiêm – Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh khi cho rằng, phát triển đa trung tâm là giải pháp quan trọng để tổ chức lại không gian đô thị Hà Nội theo hướng hợp lý hơn, giảm áp lực cho khu vực lõi lịch sử, đồng thời nâng cao điều kiện sống cho người dân ở các khu vực mới.

Cách tiếp cận này tương đồng với nguyên lý “đô thị 15 phút” – mô hình đang được nhiều thành phố lớn trên thế giới áp dụng nhằm cải thiện chất lượng sống và giảm áp lực giao thông. Khi các nhu cầu thiết yếu được đáp ứng tại chỗ, thời gian di chuyển giảm xuống, đồng nghĩa với việc nâng cao sức khỏe, tăng thời gian nghỉ ngơi và giảm chi phí xã hội.

Một trong những lợi ích rõ rệt nhất của đô thị đa trung tâm là giảm tải cho khu vực nội đô. Thực tế tại Hà Nội cho thấy, tình trạng ùn tắc, quá tải hạ tầng và ô nhiễm môi trường chủ yếu xuất phát từ việc mọi hoạt động kinh tế – xã hội dồn nén vào một lõi trung tâm.

PGS.TS Trần Ngọc Chính – Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam nhận định rằng, việc hình thành các trung tâm đô thị mới không chỉ giúp phân bổ lại dân cư mà còn tái cấu trúc không gian kinh tế, tạo điều kiện phát triển đồng đều giữa các khu vực, thay vì phụ thuộc quá mức vào khu vực nội đô.

Theo các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) về phát triển đô thị tại Việt Nam, việc phân bổ lại không gian theo hướng đa cực giúp giảm áp lực lên hạ tầng hiện hữu, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất và đầu tư công.

Bên cạnh đó, mô hình này còn góp phần tái cân bằng phát triển giữa các khu vực. Thay vì khoảng cách chênh lệch lớn giữa trung tâm và vùng ven, các cực đô thị mới sẽ trở thành động lực tăng trưởng, thu hút đầu tư, tạo việc làm và hình thành các thị trường bất động sản lành mạnh hơn.

Điều kiện để mô hình vận hành hiệu quả

Ở góc độ thị trường, đô thị đa trung tâm buộc các nhà phát triển bất động sản phải thay đổi tư duy. Như TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh, phát triển nhà ở đơn thuần sẽ không còn phù hợp; thay vào đó là phát triển “một cuộc sống” – tức hệ sinh thái đầy đủ gồm việc làm, dịch vụ và tiện ích xã hội.

Xu hướng phát triển đô thị gắn với hệ sinh thái đồng bộ sẽ giúp thị trường bất động sản ổn định hơn, giảm thiểu rủi ro dư thừa nguồn cung nhà ở nhưng thiếu nhu cầu thực.

Đồng quan điểm, TS. Phạm Sỹ Liêm – nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng chia sẻ, muốn đô thị vệ tinh phát triển bền vững thì phải tạo được “lực hút” về kinh tế, đặc biệt là việc làm. Nếu không, người dân vẫn sẽ quay lại trung tâm làm việc, khiến bài toán giãn dân không đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Các nghiên cứu của UN-Habitat cho thấy, quy hoạch đô thị đa trung tâm cần gắn chặt với phát triển giao thông công cộng khối lượng lớn và tích hợp quy hoạch sử dụng đất với quy hoạch kinh tế. Đây là điều kiện tiên quyết để đảm bảo các “cực sống” vận hành hiệu quả, thay vì chỉ tồn tại trên bản vẽ.