Hội nhập tạo cơ hội nhưng đặt doanh nghiệp trước sức ép cạnh tranh về thương hiệu, công nghệ, quản trị và tiêu chuẩn quốc tế. Từ tư duy thị trường đến năng lực thực thi, doanh nghiệp khởi nghiệp cần chuẩn bị nền tảng phát triển bền vững.
Hội nhập quốc tế mở ra thị trường rộng lớn hơn cho doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới, nhưng cũng kéo theo tiêu chuẩn cao hơn, đối thủ mạnh hơn và yêu cầu khắt khe hơn từ khách hàng. Lợi thế về giá rẻ hay quy mô sản xuất không còn đủ bảo đảm vị thế. Doanh nghiệp muốn phát triển cần hiểu thị trường, làm chủ sản phẩm, xây dựng thương hiệu, quản trị chuyên nghiệp và chủ động thích ứng.
Đây là trọng tâm của chương trình tập huấn và tọa đàm “Năng lực cạnh tranh toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam - Từ tư duy đến năng lực và hành động” do Hội đồng Tư vấn - Hỗ trợ Khởi nghiệp Quốc gia phía Nam (SNSAC) phối hợp Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức. Chương trình hướng đến doanh nhân, lãnh đạo quản lý, cán bộ và giảng viên.
Từ cơ hội chính sách đến năng lực nội tại
Phát biểu tại chương trình, ông Huỳnh Thanh Vạn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần S Furniture, Chủ tịch Hội đồng SNSAC chia sẻ, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào giá thành, quy mô sản xuất hay nguồn lực sẵn có. Năng lực cạnh tranh phải được xây dựng từ khả năng thấu hiểu khách hàng, thích ứng với nhu cầu thị trường, đổi mới sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra giá trị khác biệt, bền vững.
Theo ông Vạn, năng lực doanh nghiệp còn chịu tác động từ môi trường thể chế, định hướng phát triển kinh tế, cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu và khả năng kết nối đối tác quốc tế. Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 2025 xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, mở ra cơ hội phát huy vai trò khu vực tư nhân trong tăng trưởng, tạo việc làm và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, chính sách chỉ thành lợi thế khi doanh nghiệp hiểu đúng và chuyển hóa thành kế hoạch hành động.
Với startup, người sáng lập cần vượt khỏi tư duy tìm kiếm cơ hội ngắn hạn. Doanh nghiệp phải xác định năng lực cốt lõi, thị trường mục tiêu, giá trị mang lại cho khách hàng và nguồn lực cần thiết. Thay vì mở rộng bằng mọi giá, startup cần lựa chọn tốc độ tăng trưởng tương ứng khả năng thực thi, xây dựng quản trị minh bạch và tầm nhìn dài hạn.
Nâng cấp năng lực để tiến sâu vào chuỗi giá trị
Muốn thay đổi vị thế, doanh nghiệp cần chuyển từ gia công, cung ứng đơn thuần sang làm chủ sản phẩm, công nghệ, thương hiệu và thị trường. Với startup nguồn lực hạn chế, điều quan trọng là không đầu tư dàn trải, mà lựa chọn lợi thế khác biệt có khả năng giải quyết vấn đề cụ thể của khách hàng, sau đó từng bước hoàn thiện sản phẩm.
Thương hiệu cần được xem là tài sản chiến lược, hình thành từ chất lượng, uy tín, cam kết và trải nghiệm khách hàng chứ không chỉ là tên gọi hay bộ nhận diện. Với doanh nghiệp khởi nghiệp, mỗi lần giao hàng, dịch vụ sau bán và cách xử lý phản hồi đều góp phần tạo dựng niềm tin. Doanh nghiệp phải xác định lời hứa với khách hàng và duy trì nhất quán.
Quản trị cần được xây dựng sớm. Doanh nghiệp khởi nghiệp phải thiết lập quy trình, phân định trách nhiệm, kiểm soát rủi ro, minh bạch tài chính và hoạch định dài hạn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kinh nghiệm cá nhân người sáng lập. Đội ngũ có chuyên môn, tư duy quốc tế và tinh thần học hỏi giúp doanh nghiệp khởi nghiệp tiếp nhận công nghệ, thích ứng với thị trường. Năng lực tài chính, nhất là quản lý dòng tiền, quyết định khả năng duy trì hoạt động và mở rộng.
Quốc tế hóa bằng hiểu biết thị trường và đối tác
Quốc tế hóa cần bắt đầu bằng nghiên cứu và lựa chọn lộ trình. Doanh nghiệp phải xác định thị trường mục tiêu, phân tích nhu cầu khách hàng, tìm hiểu quy định pháp lý, đánh giá đối thủ và chọn cách thức thâm nhập phù hợp. Tùy năng lực, doanh nghiệp có thể xuất khẩu trực tiếp, hợp tác với nhà phân phối địa phương, liên doanh, nhượng quyền hoặc tham gia mạng lưới cung ứng quốc tế.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam cần thay đổi tư duy cạnh tranh, chuyển từ dựa vào lao động giá rẻ, tài nguyên và chi phí thấp sang tạo dựng giá trị bằng năng suất, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore và Trung Quốc cho thấy, lợi thế cạnh tranh bền vững không nằm ở việc bán sản phẩm với giá thấp, mà ở năng lực làm chủ công nghệ, nâng cao chất lượng và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao.
Để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp khởi nghiệp cần đầu tư công nghệ, phát triển nguồn nhân lực, đổi mới phương thức quản trị và xây dựng thương hiệu. Việc kết nối với doanh nghiệp lớn, trường đại học, viện nghiên cứu và đối tác quốc tế cũng mở ra cơ hội tiếp cận tri thức, công nghệ, nguồn lực và thị trường. Đây là cơ sở để các startup từng bước chuyển từ gia công, cung ứng đơn giản sang đảm nhận những khâu có giá trị cao hơn như nghiên cứu và phát triển, thiết kế, xây dựng thương hiệu và phân phối.
PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, quá trình nâng cấp năng lực doanh nghiệp cần sự đồng hành của Nhà nước thông qua vai trò kiến tạo thể chế, hoàn thiện môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định; tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận vốn, công nghệ, nhân lực và thị trường. Đồng thời, cần khuyến khích đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Ông Huỳnh Thanh Vạn, Chủ tịch Hội đồng SNSAC nhấn mạnh, trước khi bước vào sân chơi mới, doanh nghiệp phải hiểu luật chơi: hiểu chính sách để nhận diện cơ hội; hiểu thị trường để chọn sản phẩm, khách hàng; hiểu đối thủ để xác định lợi thế; hiểu đối tác để xây dựng quan hệ minh bạch. Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải hiểu chính mình, biết đang ở đâu, còn thiếu năng lực nào và cần bắt đầu từ đâu.
TS. Võ Thị Phương Lan, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Giao nhận vận tải Mỹ Á (ASL) chia sẻ, về logistics và hội nhập quốc tế, nhấn mạnh logistics không chỉ là vận chuyển mà còn là mắt xích quyết định năng lực cạnh tranh. Sản phẩm tốt vẫn khó tiếp cận thị trường quốc tế nếu chi phí logistics cao, giao hàng chậm hoặc thiếu khả năng truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp cần xem logistics là năng lực chiến lược, tính toán từ cung ứng, lưu kho đến giao hàng và kiểm soát chất lượng.
Bà Trần Thị Quế Chi, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Khoa học Giáo dục và Đào tạo, Chủ tịch HĐQT Công ty ERA,cho biết, kinh nghiệm đầu tư tại Lào và New Zealand, lưu ý doanh nghiệp không nên áp dụng máy móc kinh nghiệm trong nước vào thị trường nước ngoài. Mỗi quốc gia có thể chế, văn hóa, tập quán kinh doanh và hệ thống pháp luật riêng. Nghiên cứu kỹ thị trường, chọn đối tác địa phương phù hợp và xây dựng chiến lược thích ứng là điều kiện quan trọng để hạn chế rủi ro.
Từ tư duy cạnh tranh đến hành động thực chất
Thông điệp tại chương trình nhấn mạnh, điều giúp doanh nghiệp giữ chỗ đứng là khả năng hiểu khách hàng, đổi mới sản phẩm, quản trị bài bản, thực hành kinh tế xanh, sản xuất xanh đáp ứng tiêu chuẩn ESG và hành động kịp thời. Những yêu cầu này cần được tích hợp vào chiến lược phát triển và hoạt động hằng ngày, không thể chỉ dừng ở cam kết.
Nhà nước kiến tạo môi trường thuận lợi; tổ chức hỗ trợ cung cấp thông tin, tư vấn và kết nối; cơ sở đào tạo góp phần phát triển nhân lực và năng lực quản trị. Trên nền tảng đó, doanh nghiệp phải chủ động đổi mới, tự nâng cao năng lực và chịu trách nhiệm với chiến lược phát triển. Với startup, lựa chọn đúng vấn đề để giải quyết, xây dựng mô hình kinh doanh có khả năng vận hành và kiên trì hoàn thiện năng lực nội tại là bước đi quan trọng để cạnh tranh lâu dài.
