Để đi xa hơn vai trò một nhà cung cấp, doanh nghiệp Việt Nam cần đáp ứng một yêu cầu ngày càng quan trọng: chứng minh mình là một đối tác đáng tin cậy.
Đó là chia sẻ của ông Nguyễn Tùng Anh, Trưởng Bộ phận Tuân thủ & ESG, Công ty TNHH CRIF D&B Việt Nam.
Theo ông Nguyễn Tùng Anh, khi các tập đoàn toàn cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng, Việt Nam tiếp tục có cơ hội nâng cao vị thế trong mạng lưới sản xuất quốc tế. Tuy nhiên, từ “được biết đến” đến “được tin cậy”, doanh nghiệp Việt cần xây dựng nền tảng minh bạch để tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Tùng Anh khẳng định, từ định danh doanh nghiệp, năng lực tài chính đến dữ liệu ESG và tính minh bạch của chuỗi cung ứng, minh bạch trong kinh doanh (business transparency) đang trở thành một yếu tố quan trọng để tiếp cận khách hàng, thị trường và nguồn vốn quốc tế.
Theo Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu đã giảm từ 35% năm 2009 xuống 18% năm 2023, trong khi doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hiện chiếm khoảng 73% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Những con số này cho thấy bài toán không chỉ là tăng năng lực sản xuất, mà còn là giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và trở thành những đối tác có năng lực, minh bạch và đáng tin cậy.
- Theo ông, các tiêu chí để một doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp cho các tập đoàn quốc tế đang thay đổi như thế nào?
Tiêu chí đang chuyển từ câu hỏi “Doanh nghiệp có thể sản xuất được không?” sang “Doanh nghiệp có đáng tin cậy không?”. Giá thành, chất lượng sản phẩm, năng lực sản xuất và khả năng giao hàng vẫn rất quan trọng, nhưng ngày nay chưa đủ. Một bên mua quốc tế cần hiểu rõ doanh nghiệp mà họ chuẩn bị hợp tác là pháp nhân nào, chủ sở hữu là ai, lịch sử hoạt động thế nào, năng lực tài chính ra sao và có những rủi ro nào liên quan đến hoạt động kinh doanh cũng như chuỗi cung ứng.
Khi các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng được đưa vào hoạt động mua sắm và quản trị chuỗi cung ứng, doanh nghiệp còn phải chứng minh nhiều hơn về các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị. Vì vậy, minh bạch trong kinh doanh (business transparency) đang dần trở thành một phần của năng lực cạnh tranh. Một doanh nghiệp có thể có sản phẩm tốt, nhưng nếu đối tác quốc tế không thể xác minh doanh nghiệp là ai, không đánh giá được mức độ rủi ro hoặc không có đủ thông tin để thực hiện thẩm định đối tác (due diligence), cơ hội hợp tác vẫn có thể bị hạn chế.
Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chuyển từ tư duy “cung cấp thông tin khi được yêu cầu” sang chủ động xây dựng hồ sơ doanh nghiệp đáng tin cậy (trusted business profile) ngay từ đầu.
- Vậy một “hồ sơ doanh nghiệp đáng tin cậy” cần bao gồm những yếu tố nào, thưa ông?
Có thể nhìn vấn đề này theo ba lớp. Lớp đầu tiên là định danh doanh nghiệp (business identity). Đối tác cần xác định chính xác doanh nghiệp mà họ đang giao dịch. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng trong các giao dịch xuyên biên giới, nơi tên doanh nghiệp, cấu trúc pháp nhân và thông tin đăng ký có thể khác nhau giữa các thị trường. Các hệ thống định danh được chuẩn hóa như Mã số D-U-N-S® (D-U-N-S® Number) giúp các bên xác định đúng doanh nghiệp và kết nối thông tin một cách nhất quán hơn.
Lớp thứ hai là độ tin cậy của doanh nghiệp (business credibility). Doanh nghiệp cần chứng minh năng lực và mức độ đáng tin cậy thông qua những thông tin có thể xác minh, từ hoạt động kinh doanh, năng lực tài chính, lịch sử hoạt động đến các yếu tố liên quan đến rủi ro. Báo cáo Thông tin Doanh nghiệp (Business Information Report - BIR) có thể cung cấp một bức tranh có cấu trúc hơn về doanh nghiệp, hỗ trợ quá trình thẩm định và đánh giá đối tác.
Lớp thứ ba ngày càng quan trọng là độ tin cậy về phát triển bền vững (sustainability credibility). Doanh nghiệp không chỉ cần nói mình thực hiện ESG mà còn phải có dữ liệu để chứng minh. Theo Báo cáo Theo dõi Tiến độ ESG Việt Nam 2025 (Vietnam ESG Progress Tracker 2025) của PwC, trong 174 doanh nghiệp được khảo sát, 47% vẫn đang thu thập dữ liệu ESG theo cách thủ công hoặc thiếu nhất quán, trong khi 43% chưa có năng lực thu thập dữ liệu ESG đầy đủ. Chỉ khoảng 10% có năng lực dữ liệu ESG ở mức cao.
- ESG đang trở thành một yêu cầu mới đối với nhà cung cấp. Doanh nghiệp Việt Nam nên nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
Doanh nghiệp nên nhìn ESG từ góc độ khả năng tiếp cận thị trường (market access) thay vì chỉ xem đây là câu chuyện tuân thủ (compliance).
Bên mua quốc tế ngày càng phải chịu trách nhiệm về chính chuỗi cung ứng của mình, vì vậy họ không chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng mà còn cần hiểu các nhà cung cấp đang vận hành như thế nào.
Một doanh nghiệp muốn trở thành nhà cung cấp cho tập đoàn quốc tế có thể phải cung cấp thông tin về môi trường, lao động, quản trị, chính sách phát triển bền vững và các tiêu chuẩn liên quan.
Khó khăn của các nhà cung cấp nhỏ và vừa ở Việt Nam thường không nằm ở thiện chí, mà ở sự trùng lặp. Một doanh nghiệp nhỏ có thể phải cung cấp cùng một nhóm thông tin nhiều lần dưới những định dạng khác nhau: một lần cho khách hàng quốc tế, một lần cho ngân hàng khi thẩm định khoản vay xanh, và một lần nữa cho các chương trình trong nước đo lường mức độ sẵn sàng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Mỗi yêu cầu đều hợp lý khi đứng riêng, nhưng cộng lại chiếm rất nhiều thời gian của một doanh nghiệp nhỏ và tạo ra những kết quả rời rạc mà không bên thứ ba nào công nhận trọn vẹn.
Hướng đi hợp lý hơn là để một lần đánh giá phục vụ được nhiều mục đích. Nếu những thông tin doanh nghiệp đã cung cấp cho một chương trình trong nước có thể được chuyển tiếp sang một bộ đánh giá ESG theo chuẩn quốc tế, doanh nghiệp chỉ phải trả lời một lần nhưng nhận về một kết quả mà bên mua hoặc tổ chức tín dụng thực sự chấp nhận. Với chúng tôi, đây không còn là câu chuyện lý thuyết. Chúng tôi đang trao đổi để xây dựng đúng cơ chế liên kết như vậy với các đơn vị vận hành chương trình tại Việt Nam và hy vọng có thể chia sẻ cụ thể hơn trong vài tuần tới. Đây cũng là vai trò của một nền tảng được GRI cấp phép như Synesgy: không phải thêm một bảng câu hỏi nữa, mà là lớp chuyển hóa công sức doanh nghiệp đã bỏ ra thành một chứng nhận được bên khác công nhận.
Doanh nghiệp không nên đợi đến khi khách hàng quốc tế gửi một bảng câu hỏi mới bắt đầu tìm dữ liệu. Nếu muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp cần chủ động xác định mình có dữ liệu gì, còn thiếu gì, chất lượng dữ liệu ra sao và làm thế nào để chứng minh những thông tin đó một cách nhất quán. Khi đó, ESG có thể chuyển từ một “chi phí tuân thủ” thành một phần của độ tin cậy và lợi thế cạnh tranh (business credibility and competitive advantage).
- Vậy doanh nghiệp Việt Nam cần làm gì để chuyển từ một “nhà cung cấp Việt Nam” thành một “đối tác kinh doanh toàn cầu đáng tin cậy”?
Tôi cho rằng doanh nghiệp có thể bắt đầu từ ba việc. Thứ nhất, chuẩn hóa định danh và thông tin doanh nghiệp, đảm bảo các thông tin pháp nhân, định danh và hoạt động kinh doanh nhất quán, có thể xác minh. Đây là nền tảng để đối tác quốc tế biết chính xác họ đang giao dịch với ai.
Thứ hai, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hồ sơ doanh nghiệp dựa trên dữ liệu, thay vì chỉ phản ứng khi đối tác yêu cầu thẩm định. Doanh nghiệp cần có khả năng chứng minh năng lực tài chính, hoạt động kinh doanh, mức độ tin cậy và các yếu tố rủi ro liên quan. Thứ ba, cần biến ESG thành dữ liệu có thể chứng minh. Doanh nghiệp không thể chỉ nói mình bền vững hay có trách nhiệm, mà ngày càng cần có dữ liệu, tiêu chí và bằng chứng để chứng minh điều đó.
Đây cũng là một phần của bài toán lớn hơn về nâng cấp vị thế doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Trong một chuỗi cung ứng quốc tế, niềm tin không thể chỉ dựa trên lời giới thiệu. Niềm tin cần được xây dựng bằng dữ liệu minh bạch, định danh rõ ràng, năng lực có thể chứng minh và các tiêu chuẩn có thể kiểm chứng.
Đó sẽ là bước chuyển quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam không chỉ “được biết đến”, mà còn “được xác minh, được tin cậy và được lựa chọn” trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Trân trọng cảm ơn ông!
