Cơ hội lớn dành cho ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô đang mở ra. Liệu các doanh nghiệp Việt Nam có đón bắt được hay lại để trôi đi trong nuối tiếc?
Bức tranh chung của ngành công nghiệp hỗ trợ trong năm 2025 có nhiều gam màu tích cực. Hàng loạt chính sách lớn được ban hành và hoàn thiện. Nghị định 205 sửa đổi Nghị định 111 về phát triển công nghiệp hỗ trợ, cùng với Nghị quyết 57 về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, đã tạo nên một không gian chính sách rộng mở cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ.
Với ngành công nghiệp ô tô, nhiều hãng xe lớn đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng, tránh phụ thuộc vào một quốc gia. Việt Nam trở thành điểm đến được cân nhắc, mở ra cơ hội lớn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu.
Ông Nguyễn Thắng Toàn, Giám đốc Công ty Thép Ngũ Phúc, đang cung cấp thép cho ngành ô tô cho biết, chưa bao giờ cơ hội lại rõ ràng như hiện nay. Thời gian qua, công ty đã tiếp đón nhiều đoàn doanh nghiệp nước ngoài đến khảo sát nhà máy, đánh giá năng lực cung ứng nguyên vật liệu và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất ô tô.
Trong khi đó, theo Cục Cảnh sát Giao thông (Bộ Công an), tính từ ngày 15/12/2024 đến 14/12/2025 cả nước có 624.300 ô tô đăng ký mới, tăng 27% so với cùng kỳ năm ngoái. Như vậy, thị trường ô tô Việt Nam đã vượt quy mô hơn 600.000 xe/năm. Dự báo quy mô thị trường ô tô năm 2026 sẽ tiến tới cột mốc 700.000 xe/năm.
Không gian chính sách đã rộng mở, các tập đoàn ô tô thế giới đang đổ về Việt Nam tìm nhà cung cấp, quy mô thị trường ô tô trong nước tăng, là những điều kiện thuận lợi, giúp ngành công nghiệp hỗ trợ có cơ hội thoát khỏi vòng luẩn quẩn thiếu đơn hàng, thiếu sản lượng và thiếu động lực đầu tư.
Cơ hội là có thật, nhưng không dành cho tất cả, chỉ các doanh nghiệp nào sẵn sàng dấn thân mới có được. Một doanh nghiệp ô tô Việt Nam kể, khi mới thành lập, việc tìm kiếm nhà cung cấp trong nước rất khó khăn, có rất ít đối tác sẵn sàng tham gia ngay từ đầu. Khi chúng tôi đạt doanh số bán gần 90.000 xe/năm, lúc đó nhiều doanh nghiệp mới xin làm nhà cung ứng và đầu tư máy móc. Nhưng khi chúng tôi đặt mục tiêu nâng sản lượng lên trên 200.000 xe/năm, không ít nhà cung cấp rơi vào trạng thái ngỡ ngàng, bởi năng lực hiện tại không đáp ứng kịp, còn đầu tư thêm lại sợ rủi ro.
Theo ông Nguyễn Thắng Toàn, tham gia vào chuỗi cung ứng ô tô là “cuộc chơi” đòi hỏi doanh nghiệp phải chấp nhận rủi ro. Phải đầu tư trước khi thấy lợi nhuận và chủ động tìm chỗ đứng trong chuỗi. Trong “cuộc chơi” này, người chiến thắng không phải là người chờ đợi mà là người dám mạo hiểm.
Ông Lê Xuân Hiệp, Phó Tổng giám đốc Công ty Dụng cụ cơ khí xuất khẩu EMTC đang là nhà cung cấp linh kiện cho các doanh nghiệp ô tô FDI lớn tại Việt Nam cho biết, từ năm 2018, EMTC đã trở thành nhà sản xuất phụ tùng ô tô lắp trên xe, nhưng đến nay vẫn đang phải bù lỗ. Bù lỗ không hề nhỏ nhưng chúng tôi vẫn chấp nhận để bám chuỗi, vì tin tưởng vào cơ hội, vào tương lai. EMTC chọn cách đón trước cơ hội chứ không ngồi chờ cơ hội đến. Thời gian qua chúng tôi đã nỗ lực không phải 100% mà tới 120% để đón bắt cơ hội này.
Tuy nhiên, không phải tất cả đều được như vậy. Đa số doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam hiện thiếu vốn, thiếu nguồn nhân lực có tay nghề, năng lực quản trị yếu, không có công nghệ và cũng không dám mạo hiểm, nên cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng ô tô vẫn là “ẩn số”.
Theo số liệu từ Bộ Công Thương, Việt Nam hiện có khoảng 460 nhà cung cấp linh kiện ô tô, trong khi chuỗi cung ứng đầy đủ cần tới hàng nghìn nhà cung cấp. Không những thế, chiếm tỷ lệ áp đảo là các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp thuần Việt rất ít.
Công ty Toyota phối hợp với các cơ quan chức năng và hiệp hội ngành nghề để hỗ trợ nâng cao năng lực cho nhà cung cấp Việt Nam, chương trình kéo dài 5 năm nhưng kết quả chọn lọc cuối cùng chỉ có 3 doanh nghiệp đạt yêu cầu.
Ngoài vấn đề “tầm vóc” của doanh nghiệp, còn trở ngại lớn nữa, đó là khoảng cách giữa chính sách và thực tế. Theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Hà Nội, chính sách hỗ trợ đã mở rộng, bao trùm từ ưu đãi đầu tư, thuế, đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển cho tới hỗ trợ pháp lý. Nhưng điều đáng lo là các doanh nghiệp vẫn chưa “chạm” được vào những ưu đãi này.
“Chính sách được xây dựng ở tầm chiến lược, nhưng khi đi vào triển khai lại thiếu các cơ chế linh hoạt, phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Việc tổ chức thực hiện chính sách còn chậm và thiếu đồng bộ. Khâu hướng dẫn, kết nối và đồng hành với doanh nghiệp chưa theo kịp. Điều này dẫn tới nghịch lý: chính sách thì “rất nhiều”, nhưng doanh nghiệp vẫn kêu khó”, ông Vân nhấn mạnh.
Những vấn đề này nếu không được giải quyết tốt, cơ hội đến nhưng doanh nghiệp Việt sẽ không nắm bắt được, lại để trôi đi trong sự bất lực và nuối tiếc.
