Động lực thúc đẩy thị trường M&A Việt Nam 2026

Đó là chia sẻ của ông Lưu Quang Vũ, Sáng lập Cộng đồng Mua bán và Sáp nhập Việt Nam, Trưởng ban Kết nối và Xúc tiến đầu tư Hiệp hội Mua bán và Sáp nhập Việt Nam khi trao đổi với phóng viên Diễn đàn Doanh nghiệp.

- Thưa ông, trong bối cảnh kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn phục hồi và tái cấu trúc mạnh mẽ, ông đánh giá như thế nào về chu kỳ phát triển của thị trường M&A Việt Nam năm 2026? Đây sẽ là giai đoạn bùng nổ, chọn lọc hay tái định hình thị trường?

Theo quan điểm của tôi, năm 2026 không đơn thuần là một năm “bùng nổ” về số lượng giao dịch, mà mang ý nghĩa bản lề trong chu kỳ phát triển dài hạn của thị trường M&A Việt Nam. Đây là giai đoạn thị trường chuyển từ phục hồi mang tính chu kỳ sang tái định hình mang tính cấu trúc, trong đó yếu tố chọn lọc sẽ đóng vai trò trung tâm.

Sau giai đoạn tăng trưởng nóng và điều chỉnh mạnh trong những năm trước, thị trường M&A đang dần thoát khỏi trạng thái bị chi phối bởi yếu tố cơ hội ngắn hạn. Thay vào đó, các thương vụ sẽ ngày càng được dẫn dắt bởi chiến lược đầu tư dài hạn, năng lực vận hành và khả năng tạo giá trị hậu M&A. Nhà đầu tư không còn chạy theo quy mô hay định giá rẻ, mà chú trọng hơn đến chất lượng tài sản, nền tảng quản trị, khả năng tích hợp và tính bền vững của mô hình kinh doanh.

Do đó, có thể khẳng định rằng năm 2026 là thời điểm thị trường M&A Việt Nam bước vào giai đoạn trưởng thành hơn, nơi giá trị thực, tính minh bạch và chiến lược dài hạn trở thành tiêu chuẩn sàng lọc chủ đạo.

- Theo quan sát của ông, những động lực cốt lõi nào sẽ thúc đẩy hoạt động M&A trong năm 2026 và những ngành/lĩnh vực nào được kỳ vọng trở thành “điểm nóng” thu hút dòng vốn trong và ngoài nước?

Tôi cho rằng có ít nhất sáu động lực cốt lõi sẽ định hình và thúc đẩy hoạt động M&A tại Việt Nam trong năm 2026.

Thứ nhất, cải cách thể chế và môi trường kinh doanh tiếp tục được đẩy mạnh, đặc biệt trong các lĩnh vực pháp lý liên quan đến đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, chứng khoán và bảo vệ nhà đầu tư. Một môi trường thể chế ổn định, minh bạch và dễ dự đoán là điều kiện tiên quyết để M&A phát triển bền vững.

Thứ hai, sự lớn mạnh của khu vực kinh tế tư nhân kéo theo nhu cầu tái cấu trúc, mở rộng quy mô và chuyên nghiệp hóa quản trị. Nhiều doanh nghiệp Việt đã đi đến “ngưỡng tăng trưởng hữu cơ”, buộc phải tìm đến M&A như một con đường rút ngắn thời gian phát triển.

Thứ ba, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo không chỉ tạo ra các mô hình kinh doanh mới, mà còn thúc đẩy làn sóng M&A mang tính công nghệ, nơi doanh nghiệp truyền thống tìm kiếm năng lực số hóa thông qua mua bán, sáp nhập.

Thứ tư, xu hướng chuyển đổi xanh và phát triển năng lượng tái tạo ngày càng trở thành tiêu chí chiến lược của cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế. M&A được xem là công cụ hiệu quả để nhanh chóng sở hữu tài sản xanh, công nghệ sạch và năng lực ESG.

Thứ năm, FDI thông qua M&A sẽ tiếp tục gia tăng do ưu thế về tốc độ, khả năng tiếp cận thị trường và giảm thiểu rủi ro so với đầu tư mới (greenfield). Điều này đặc biệt phù hợp trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc.

Thứ sáu, kỳ vọng nâng hạng thị trường chứng khoán tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải nhanh chóng gia tăng quy mô vốn hóa, chuẩn hóa quản trị và minh bạch thông tin, trong đó M&A là giải pháp chiến lược hiệu quả.

Riêng về các “điểm nóng” cụ thể theo ngành, tôi cho rằng cần thêm thời gian quan sát, bởi thị trường năm 2026 sẽ mang tính phân hóa cao và cơ hội thường nằm ở những ngách có nền tảng tốt nhưng chưa được khai thác đúng mức.

- Bên cạnh cơ hội, xin ông cho biết đâu là những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp Việt khi tham gia M&A trong giai đoạn tới, đặc biệt về quản trị, minh bạch tài chính và hậu M&A?

Rào cản lớn nhất, theo tôi, nằm ở nội tại doanh nghiệp, chứ không hẳn ở thị trường hay nhà đầu tư.

Đầu tiên là vấn đề quản trị doanh nghiệp, đặc biệt ở doanh nghiệp gia đình, vẫn vận hành dựa trên mô hình tập trung quyền lực, thiếu hội đồng quản trị độc lập, thiếu hệ thống kiểm soát nội bộ và ra quyết định dựa nhiều vào cảm tính. Điều này gây khó khăn lớn trong quá trình thẩm định, đàm phán cũng như chuyển giao quyền lực sau M&A, nhất là với các thương vụ có yếu tố nước ngoài.

Tiếp đó là minh bạch tài chính. Nhiều doanh nghiệp chưa có báo cáo tài chính theo chuẩn mực quốc tế, dữ liệu chưa đầy đủ, hệ thống kế toán thiếu nhất quán, dẫn đến việc định giá không phản ánh đúng giá trị thực. Đây là nguyên nhân phổ biến khiến giao dịch kéo dài hoặc đổ vỡ.

Một điểm đáng chú ý là thách thức hậu M&A (Post-Merger Integration - PMI). Không ít thương vụ thất bại không phải vì chiến lược sai, mà vì thiếu kế hoạch tích hợp khả thi. Khác biệt văn hóa doanh nghiệp, xung đột lợi ích, khó khăn trong hợp nhất quy trình, tích hợp hệ thống công nghệ và giữ chân nhân sự chủ chốt là những rủi ro hiện hữu.

- Doanh nghiệp Việt cần thay đổi tư duy như thế nào để tận dụng M&A như một chiến lược tăng trưởng thực chất, thưa ông?

Điều cốt lõi là doanh nghiệp Việt cần chuyển đổi tư duy từ giao dịch sang chiến lược. M&A không nên được nhìn nhận như một thương vụ đơn lẻ nhằm bán doanh nghiệp hay giải quyết khó khăn tài chính ngắn hạn, mà là một công cụ để xây dựng năng lực cạnh tranh và tài sản dài hạn.

Doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị cho M&A từ sớm: chuẩn hóa quản trị, minh bạch tài chính, xác định rõ mục tiêu chiến lược và giá trị cộng hưởng mong muốn. Khi M&A trở thành một phần trong chiến lược tăng trưởng tổng thể, doanh nghiệp sẽ ở thế chủ động hơn trong đàm phán và tối ưu hóa giá trị.

- Với vai trò là tổ chức đại diện và kết nối thị trường, Ban Kết Nối và Xúc tiến đầu tư Hiệp hội M&A Việt Nam đặt ra tầm nhìn và ưu tiên hành động gì cho giai đoạn 2026-2030 nhằm góp phần xây dựng một thị trường M&A minh bạch, chuyên nghiệp, bền vững, tiệm cận chuẩn mực quốc tế?

Trong giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn của chúng tôi là trở thành cầu nối chiến lược, góp phần kiến tạo một hệ sinh thái M&A phát triển hài hòa, bền vững, qua đó thúc đẩy sự lớn mạnh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam và gia tăng sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế.

Các ưu tiên hành động bao gồm: xây dựng cộng đồng thành viên chất lượng cao, nâng cao năng lực chuyên môn và chuẩn hóa quy trình M&A, thúc đẩy minh bạch và quản trị tốt, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình tái cấu trúc và phát triển bền vững.

Song song đó, chúng tôi tăng cường hợp tác với các cơ quan quản lý nhà nước và các bên liên quan nhằm đóng góp tiếng nói chính sách, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, góp phần định hình một thị trường M&A Việt Nam hiện đại, hiệu quả và có chiều sâu.

Trân trọng cảm ơn ông!