Dữ liệu hóa đơn điện tử đang cho thấy dấu hiệu bất thường trong kinh doanh xăng dầu trước thời điểm điều chỉnh giá, điều này đặt ra yêu cầu siết giám sát để chặn hành vi găm hàng trục lợi.
Những biến động bất thường trong dữ liệu hóa đơn điện tử của một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu vừa được cơ quan thuế phát hiện đang làm dấy lên nghi vấn về hành vi găm hàng, điều tiết nguồn cung trước thời điểm điều chỉnh giá bán lẻ.
Cụ thể, theo Cục Thuế, qua phân tích dữ liệu hóa đơn điện tử, một số cửa hàng ghi nhận sản lượng bán ra tăng đột biến trong hai ngày trước thời điểm tăng giá, cao gấp hơn ba lần so với hai ngày sau đó. Sự chênh lệch lớn này được xác định là dấu hiệu bất thường cần kiểm tra, làm rõ.
Trên cơ sở đó, Cục Thuế yêu cầu các đơn vị triển khai kiểm tra đột xuất đối với các cửa hàng, doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro cao. Nội dung kiểm tra tập trung vào việc đối chiếu lượng hàng nhập – xuất – tồn kho với dữ liệu hóa đơn điện tử, thời điểm phát sinh giao dịch và thời điểm lập hóa đơn, đồng thời kiểm tra thực tế tại cơ sở kinh doanh, kho chứa, phương tiện vận chuyển.
Đáng chú ý, việc kiểm tra được yêu cầu thực hiện theo hướng đối chiếu “dòng hàng – dòng hóa đơn – dòng tiền”, qua đó làm rõ liệu có sự chênh lệch giữa thực tế kinh doanh và dữ liệu kê khai hay không. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được đưa vào diện kiểm tra trọng điểm.
Việc sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử để nhận diện rủi ro cho thấy cơ quan thuế đang chuyển sang phương thức giám sát chủ động. Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia nhận định, dữ liệu chỉ phản ánh dấu hiệu ban đầu, còn bản chất hành vi phải được làm rõ thông qua kiểm tra thực tế và đối chiếu toàn diện.
Trong bối cảnh giá xăng dầu được điều hành theo chu kỳ, sự chênh lệch giá giữa các thời điểm có thể tạo ra động lực để một số doanh nghiệp điều tiết lượng bán ra nhằm tối đa hóa lợi nhuận. Nếu hành vi này diễn ra có chủ đích, không chỉ làm méo mó quan hệ cung - cầu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp xung quanh nội dung này, Luật sư Lê Thị Nhung - Giám đốc Công ty Luật L&A Legal Experts cho rằng, cần phân định rõ giữa quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp và hành vi lợi dụng biến động giá để trục lợi. Theo bà, pháp luật không cấm doanh nghiệp điều chỉnh kế hoạch bán hàng theo tín hiệu thị trường, nhưng việc cố tình hạn chế bán ra, găm hàng chờ tăng giá hoặc điều chỉnh thời điểm lập hóa đơn để “làm lệch” doanh thu có thể bị xem xét dưới nhiều góc độ pháp lý khác nhau.
“Trước hết, nếu có hành vi găm hàng, tạo khan hiếm giả tạo nhằm tác động đến giá hoặc nguồn cung, doanh nghiệp có thể bị xử lý theo quy định về quản lý giá và hành vi đầu cơ. Trường hợp sử dụng hóa đơn không đúng thời điểm, không phản ánh đúng giao dịch thực tế, thì có thể bị xử lý theo quy định về thuế và hóa đơn”, Luật sư Nhung phân tích.
Theo Luật sư Lê Thị Nhung, điểm khó nhất trong xử lý các vụ việc dạng này không nằm ở việc phát hiện dấu hiệu bất thường, mà ở việc chứng minh mối liên hệ giữa các yếu tố: tồn kho, lượng hàng xuất bán, thời điểm giao dịch và thời điểm lập hóa đơn. Chỉ khi chứng minh được sự “lệch pha” có chủ đích giữa các yếu tố này, cơ quan chức năng mới có thể xác định rõ hành vi trục lợi.
Bà Nhung cũng lưu ý, trong trường hợp hành vi găm hàng gây ra biến động thị trường hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến cung – cầu, cơ quan chức năng có thể xem xét áp dụng các chế tài nghiêm khắc hơn, không loại trừ trách nhiệm pháp lý ở mức độ cao hơn nếu đủ căn cứ.
Một vấn đề khác được đặt ra là trách nhiệm giám sát. Theo phân tích, dữ liệu hóa đơn điện tử hiện nay chủ yếu phục vụ mục tiêu quản lý thuế, nhưng khi được sử dụng để giám sát thị trường, nếu không có cơ chế đối chiếu chặt chẽ với dòng hàng thực tế, thì vẫn tồn tại khoảng trống để doanh nghiệp “lách” bằng cách điều chỉnh thời điểm ghi nhận doanh thu.
“Muốn kiểm soát hiệu quả, cần kết nối dữ liệu hóa đơn với dữ liệu tồn kho, vận chuyển và thậm chí là hệ thống quản lý bán lẻ theo thời gian thực. Nếu chỉ dựa vào hóa đơn, cơ quan quản lý có thể phát hiện dấu hiệu, nhưng chưa chắc đã ngăn chặn được hành vi”, Luật sư Nhung chia sẻ.
