Với nhiều sửa đổi, bổ sung Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu đem đến không ít kỳ vọng, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, vẫn còn đó những băn khoăn.
Bộ Công Thương vừa hoàn tất Dự thảo Nghị định về kinh doanh xăng dầu (phiên bản 12.2 ngày 20.7). Một trong những nội dung thay đổi lớn nhất là tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp và giảm sự can thiệp của Nhà nước.
Theo Bộ Công Thương, cơ chế hiện hành quy định Nhà nước công bố giá cơ sở định kỳ; thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyết định giá bán buôn, giá bán lẻ xăng dầu trong hệ thống nhưng không được vượt quá mức giá điều hành.
Tuy nhiên, giá cơ sở hiện được tính trên dữ liệu chi phí bình quân của quý trước nên luôn tồn tại độ trễ so với diễn biến thực tế của thị trường. Khi giá dầu thế giới biến động mạnh, chi phí kinh doanh tăng nhưng chưa được phản ánh kịp thời vào giá bán, nhiều doanh nghiệp đầu mối đã phải cắt giảm, thậm chí đưa mức chiết khấu dành cho hệ thống bán lẻ về 0 đồng để bảo đảm hiệu quả kinh doanh, khiến nhiều cửa hàng bán lẻ gặp khó khăn.
Để khắc phục bất cập này, Dự thảo chuyển cơ chế điều hành giá xăng dầu sang vận hành theo cơ chế thị trường, phù hợp với Luật Giá và các quy định pháp luật có liên quan.
Theo đó, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ như hiện nay mà trao quyền quyết định giá bán cho doanh nghiệp.
Cụ thể, đối với thương nhân phân phối, Điều 16 quy định cho phép doanh nghiệp ký hợp đồng mua xăng dầu với một hoặc nhiều thương nhân cung cấp xăng dầu, bao gồm thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối khác, khi hoạt động theo hình thức mua đứt bán đoạn. Đồng thời, thương nhân phân phối được bán xăng dầu cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp sử dụng xăng dầu và trong một số trường hợp được bán cho thương nhân phân phối khác…
Dự thảo cũng quy định thương nhân phân phối và thương nhân bán lẻ được tự thỏa thuận mức chiết khấu theo quan hệ cung - cầu. Thương nhân phân phối hoạt động độc lập, không thuộc hệ thống của thương nhân đầu mối, doanh nghiệp được quyền chủ động quyết định giá bán lẻ. Tuy nhiên, tại các địa bàn xa cảng, xa kho đầu mối hoặc xa cơ sở sản xuất, mức giá bán lẻ do các thương nhân này quyết định không được vượt quá mức giá bán lẻ cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn và cùng thời điểm nhằm bảo đảm an sinh xã hội.
Bên cạnh đó, khoản 12 Điều 12 của Dự thảo cũng đã bổ sung trách nhiệm của thương nhân đầu mối trong việc bảo đảm quyền lợi của các thương nhân phân phối do mình cung cấp xăng dầu - đây được xem là một trong những cơ chế nhằm hạn chế tình trạng chiết khấu quá thấp gây ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thống bán lẻ…
Với nhiều sửa đổi, bổ sung, Dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu đem đến không ít kỳ vọng, tuy nhiên, bên cạnh những điểm tích cực, vẫn còn đó những băn khoăn.
Tham gia góp ý, đại diện các doanh nghiệp bán lẻ cho rằng, điều khiến cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu bức xúc nhất hiện nay là tình trạng không quy định giá bán buôn mà quy định giá bán lẻ. Việc này đã cho doanh nghiệp đầu mối quá nhiều đặc quyền, dẫn đến việc giá bán buôn gần bằng hoặc bằng giá bán lẻ.
Theo TS Giang Chấn Tây, Giám đốc Công ty TNHH MTV Bội Ngọc, hiện nay, phần lớn doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu hoạt động theo hình thức đại lý hoặc nhượng quyền thương mại. Trong các mô hình này, doanh nghiệp bán lẻ không được quyền quyết định giá bán lẻ, trong khi doanh nghiệp đầu mối quyết định giá bán buôn và mức chiết khấu, tức là trực tiếp quyết định phần lợi ích kinh tế của doanh nghiệp bán lẻ.
Dự thảo chỉ trao quyền quyết định giá bán lẻ cho doanh nghiệp bán lẻ hoạt động theo hình thức mua bán tự do. Tuy nhiên, quy định này chưa phù hợp với thực tế, bởi hầu như không có doanh nghiệp đầu mối nào ký hợp đồng mua bán tự do với doanh nghiệp.
Đơn cử tại Trà Vinh, cả ba doanh nghiệp đầu mối đều không ký hợp đồng mua bán tự do với doanh nghiệp bán lẻ và không có ký bất kỳ hợp đồng đại lý. Muốn có nguồn hàng để duy trì kinh doanh, doanh nghiệp bán lẻ buộc phải ký hợp đồng nhượng quyền thương mại.
Như vậy, quyền tự định giá đối với hình thức mua bán tự do chỉ tồn tại trên văn bản. Muốn giải quyết đúng bản chất vấn đề, dự thảo cần trao quyền quyết định giá bán lẻ cho cả doanh nghiệp bán lẻ trong hệ thống, kể cả hoạt động theo hình thức đại lý hoặc nhượng quyền thương mại.
Từ đó, TS Giang Chấn Tây đề xuất nghiên cứu sửa đổi Điều 27 theo hướng: “Doanh nghiệp bán lẻ, dù trong hay ngoài hệ thống phân phối của doanh nghiệp đầu mối, đều phải được quyền quyết định giá bán lẻ. Doanh nghiệp đầu mối công bố và chịu trách nhiệm về giá bán buôn; doanh nghiệp bán lẻ, kể cả doanh nghiệp bán lẻ thuộc hệ thống phân phối của doanh nghiệp đầu mối hoặc hoạt động theo hình thức đại lý, nhượng quyền thương mại, đều được quyền quyết định giá bán lẻ trên cơ sở giá bán buôn do doanh nghiệp đầu mối công bố và phù hợp với quy định của pháp luật về giá”.
“Cơ chế này sẽ xác lập rõ khoảng chênh lệch giữa giá bán buôn và giá bán lẻ, tách bạch quyền lợi kinh tế giữa doanh nghiệp đầu mối và doanh nghiệp bán lẻ, đồng thời chấm dứt tình trạng một bên có quyền quyết định thu nhập và khả năng tồn tại của bên còn lại”, TS Giang Chấn Tây bày tỏ.
Ngoài các nội dung đã nêu, TS Giang Chấn Tây cũng kiến nghị Chính phủ và Bộ Công Thương tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số vấn đề gồm: Xác định lại mức chi phí kinh doanh định mức trong nước trên cơ sở khảo sát số liệu thực tế; không để doanh nghiệp đầu mối quyết định phần chi phí và lợi nhuận của khâu bán lẻ trong cơ cấu giá; quy định hệ thống bán lẻ trực thuộc các doanh nghiệp đầu mối có quy mô lớn phải được tổ chức hạch toán độc lập, kê khai và nộp thuế độc lập; thiết lập cơ chế công khai, minh bạch các thành phần cấu thành giá xăng dầu;...
.jpg "Siết chặt kiểm soát, không để hình thành điểm nóng buôn lậu xăng dầu")
