Giá hàng hóa tăng vọt, lộ rõ vai trò chi phối của Trung Quốc

Chịu tác động từ xung đột tại Trung Đông, giá của ba loại hàng hóa đặc thù gồm vonfram, lưu huỳnh và heli đã tăng mạnh trong những tuần gần đây, tạo áp lực lan tỏa lên toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu. Các ngành chịu ảnh hưởng rõ nhất là phân bón, vật tư nông nghiệp, vật liệu bán dẫn và linh kiện điện tử.

Vonfram - kim loại có độ cứng gần tương đương kim cương – đóng vai trò quan trọng trong các kết nối điện của chip bán dẫn. Axit sulfuric, sản phẩm từ lưu huỳnh, được sử dụng để làm sạch các tấm wafer, trong khi heli giúp duy trì môi trường ổn định, ngăn các phản ứng hóa học không mong muốn trong quá trình sản xuất bán dẫn.

Giá vonfram đã bứt phá lên mức kỷ lục hơn 3.000 USD/MTU vào cuối tuần trước, tăng trên 50% chỉ trong một tháng và gấp hơn ba lần so với cuối tháng 12/2025. Diễn biến dựng đứng này phản ánh cú sốc nguồn cung và tâm lý tích trữ đang lan rộng trên thị trường toàn cầu.

Theo các nhà phân tích của Goldman Sachs, giá lưu huỳnh tại châu Phi hiện cao hơn ít nhất 30% so với trước khi xung đột nổ ra và vẫn tiếp tục đi lên. Trong khi đó, dữ liệu từ S&P Global cho thấy giá lưu huỳnh của Trung Quốc (đã bao gồm chi phí và cước vận chuyển) tăng khoảng 13% từ đầu tháng 3, lên 621 USD/tấn tính đến ngày 26/3.

Các nhà phân tích của HSBC nhận định, ngay cả trước khi xung đột Trung Đông bùng phát, thị trường lưu huỳnh đã rơi vào trạng thái khan hiếm, và hiện nay đang bước vào giai đoạn “siêu khan hiếm” với mức giá kỷ lục mới.

Không chỉ chịu tác động từ địa chính trị, thị trường còn phản ánh rõ chiến lược chủ động của Trung Quốc. Ngay trước khi xung đột Trung Đông nổ ra, Trung Quốc đã bắt đầu siết chặt kiểm soát các nguồn cung chiến lược – một bước đi mang tính dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro trong bối cảnh căng thẳng với Mỹ leo thang.

Cách đây hơn một năm, Trung Quốc đã hạn chế xuất khẩu vonfram – kim loại then chốt trong công nghiệp và quốc phòng. Đến tháng 12, nước này tiếp tục kêu gọi siết chặt các quy định đối với xuất khẩu axit sulfuric, một hóa chất nền tảng của nhiều ngành sản xuất.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc lại tăng tốc tích trữ những nguyên liệu khó thay thế. Khí heli – loại khí hiếm, khó bảo quản và vận chuyển – ghi nhận mức nhập khẩu tăng 15,7% trong năm 2025, sau khi đã tăng gần 65% vào năm 2024, theo Wind Information.

Theo Fitch Ratings, giá heli đã tăng gấp đôi kể từ khi xung đột Trung Đông bắt đầu. Đáng chú ý, các cuộc tấn công tên lửa trong tháng này đã làm gián đoạn một trung tâm công nghiệp quan trọng tại Qatar – nơi cung cấp khoảng 1/3 sản lượng heli toàn cầu.

Hai chuyên gia Pan Yuya và Isaac Zhao của S&P Global cảnh báo, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài 2-3 tháng, thị trường có thể đối mặt với cú sốc nguồn cung nghiêm trọng, đặc biệt khi chi phí vận chuyển và bảo hiểm vẫn ở mức cao; còn hoạt động logistics từ Trung Đông ngày càng khó khăn.

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, biến động của ba nhóm nguyên liệu này đang tạo ra hiệu ứng lan tỏa rõ rệt đối với Việt Nam. Giá đầu vào tăng mạnh khiến các ngành sản xuất chủ lực như phân bón, hóa chất và cơ khí chịu áp lực chi phí lớn hơn, làm thu hẹp biên lợi nhuận và có nguy cơ đẩy giá thành sản phẩm lên cao, qua đó gia tăng áp lực lạm phát.

Ở cấp độ chuỗi cung ứng, sự khan hiếm của heli và các hóa chất cơ bản có thể làm gián đoạn hoặc làm tăng chi phí đầu tư trong các lĩnh vực đang được kỳ vọng như điện tử, bán dẫn và y tế công nghệ cao. Trong khi đó, biến động của lưu huỳnh và axit sulfuric tác động trực tiếp đến sản xuất phân bón - yếu tố đầu vào then chốt của nông nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến giá lương thực và năng lực xuất khẩu nông sản.

Dù vậy, Việt Nam vẫn có một số cơ hội nhất định. Với lợi thế về tài nguyên và sản xuất vonfram, giá tăng có thể giúp cải thiện giá trị xuất khẩu nếu doanh nghiệp tận dụng tốt khâu chế biến sâu. Tuy nhiên, lợi ích này khó bù đắp hoàn toàn khi nền kinh tế vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu heli và lưu huỳnh.