Với nhu cầu hơn 700 tỷ USD trong giai đoạn tới cho quá trình chuyển đổi, mục tiêu huy động nguồn vốn của Việt Nam được đánh giá đầy thách thức.
Nếu chỉ nhìn nhận tài chính xanh như một công cụ bù đắp nguồn vốn, chúng ta sẽ bỏ lỡ giá trị cốt lõi thực sự: cơ hội để tái cấu trúc và kiến tạo một hệ sinh thái tài chính minh bạch, chống chịu cao, phát triển bền vững.
Để hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050, Việt Nam ước tính cần huy động khoảng 700 tỷ USD cho lộ trình chuyển đổi dài hạn, theo ước tính của World Bank (WB). Dĩ nhiên, quá trình huy động này không chỉ diễn ra một năm, vài lần hay dồn trong một vài năm. Việc phân chia theo từng giai đoạn phù hợp với từng mục tiêu và thực tế chuyển đổi cũng cho các con số không hề đơn giản.
Chẳng hạn ở giai đoạn từ nay đến 2040, tại Báo cáo Quốc gia về Khí hậu và Phát triển (CCDR), WB chỉ ra Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD vốn đầu tư bổ sung để thực hiện các mục tiêu thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải, trong đó khu vực tư nhân được kỳ vọng đóng góp khoảng một nửa tổng nhu cầu vốn. Đây là bài toán tài chính khổng lồ đặt ra và trở thành điều kiện cần cho quá trình chuyển đổi mà chỉ khu vực tư nhân nếu cáng đáng được như kỳ vọng, cũng vẫn rất áp lực.
Song nhìn từ thực tiễn và dưới lăng kính vĩ mô, ông Paul Xavier, cán bộ Chương trình tại Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) cho rằng: “Đây thực chất là một trong những cơ hội đầu tư lớn nhất trong khu vực đối với thế hệ chúng ta". Ông lý giải, nghịch lý của thị trường hiện nay không nằm ở sự thiếu hụt thanh khoản toàn cầu. Trên thực tế, vẫn có hàng nghìn tỷ USD tài sản bền vững và trái phiếu xanh đang tồn tại trên thị trường quốc tế. Đến quý I/2026, tổng giá trị phát hành lũy kế của các loại trái phiếu bền vững có nhãn trên toàn cầu đạt khoảng 7.250 tỷ USD. Quy mô tài sản do các quỹ đầu tư bền vững quản lý đạt khoảng 3.510 tỷ USD. Tuy nhiên, các thị trường mới nổi mới đóng góp khoảng 15% lượng phát hành trái phiếu bền vững toàn cầu, cho thấy dòng vốn vẫn chưa được phân bổ tương xứng với nhu cầu chuyển đổi.
Ông Paul Xavier nhấn mạnh: "Có thể nói không có việc thiếu vốn, mà câu hỏi thực sự là, tại sao vốn lại chảy vào một số thị trường dễ dàng hơn những thị trường khác?".
Vượt lên trên mục tiêu đáp ứng nhu cầu vốn với các giải pháp để tăng cường huy động hiệu quả (đã có nhiều kiến nghị về các giải pháp này), theo chuyên gia IFC, tài chính xanh đang đóng vai trò là "bàn đạp" để nâng cấp toàn diện thị trường tài chính Việt Nam.
Ông Paul Xavier khẳng định sự thành công của tài chính xanh không đong đếm bằng một vài thương vụ phát hành trái phiếu. Nó là quá trình kiến tạo một cấu trúc thị trường đồng bộ, nơi các cơ quan quản lý, định chế tài chính, nhà đầu tư và khu vực tư nhân cùng vận hành trên một hệ giá trị minh bạch.
Trong quá trình và sự hội tụ các thành phần ấy, ông Võ Hoàng Hải, Phó Tổng Giám đốc Nam A Bank nhấn mạnh, các ngân hàng thương mại là huyết mạch chuyển hóa các chính sách vĩ mô của quốc gia (như cam kết Net Zero vào năm 2050) thành dòng vốn thực tế cho doanh nghiệp và hộ gia đình. Tín dụng xanh không chỉ là một mảng kinh doanh, mà đang dần định hình lại quy trình đánh giá rủi ro và ra quyết định hàng ngày của hệ thống ngân hàng.
Còn bao trùm, chung cho tất cả, đại diện IFC khuyến nghị, cần lấy "niềm tin" làm định mức tín nhiệm cao nhất. Nguồn vốn xanh chảy vào các thị trường truyền cảm hứng cho niềm tin. Bằng việc xây dựng các chính sách hợp lý, thể chế vững mạnh, quản trị minh bạch và tăng cường năng lực công bố thông tin, Việt Nam không chỉ đang thu hút vốn để giải quyết bài toán biến đổi khí hậu. Đích đến cuối cùng là kiến tạo một thị trường tài chính bền vững, chống chịu tốt trước các cú sốc vĩ mô, và mở ra không gian tăng trưởng mới cho các thế hệ tương lai.
“Chúng tôi đã và đang làm việc với các bộ ngành có liên quan, đối tác phát triển, công ty tư nhân, và đặc biệt nhất là các tổ chức tài chính để đảm bảo rằng chúng tôi đóng góp sâu sắc thêm cho thị trường vốn, đồng thời chúng tôi cũng thúc đẩy tài trợ cho tính bền vững hoặc mảng xanh. Nguồn vốn xanh thúc đẩy các hành động vì khí hậu không chỉ là tạo ra các ngành công nghiệp xanh của ngày hôm nay, mà còn là giúp các nền kinh tế ngày nay trở thành một phần của nền kinh tế ngày mai”, đại diện IFC nhấn mạnh.
