Giao dịch tài sản mã hóa bước vào khuôn khổ mới

Từ ngày 1/9/2026, Nghị định số 284/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa chính thức có hiệu lực. Đây là bước đi quan trọng nhằm đưa một lĩnh vực còn mới, tiềm ẩn không ít rủi ro vào khuôn khổ quản lý.

Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm lớn là mức phạt từ 30 - 50 triệu đồng đối với nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ được Bộ Tài chính cấp phép. Nhà đầu tư trong nước giao dịch tài sản mã hóa thuộc diện chỉ được chào bán, phát hành cho nhà đầu tư nước ngoài có thể bị phạt từ 70 - 100 triệu đồng.

Quy định mới đặt ra câu hỏi: Những người đang mua bán Bitcoin, Ethereum và các loại tài sản mã hóa trên sàn quốc tế có phải dừng giao dịch từ ngày 1/9 để tránh bị xử phạt?

Băn khoăn càng rõ rệt khi, theo thông tin được công bố tại thời điểm Nghị định có hiệu lực, chưa có tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa nào chính thức được Bộ Tài chính cấp phép tham gia thí điểm thị trường tại Việt Nam.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Đức Biên – Giám đốc Công ty Luật TNHH Đại La cho rằng, cần phân biệt ngày có hiệu lực của Nghị định số 284/2026/NĐ-CP với thời điểm áp dụng chế tài đối với từng hành vi cụ thể.

Luật sư Biên cho biết Điều 9 Nghị định này quy định mức phạt từ 30–50 triệu đồng đối với nhà đầu tư trong nước giao dịch không thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ được Bộ Tài chính cấp phép. Quy định đồng thời dẫn chiếu đến khoản 2 Điều 7 Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Cụ thể, sau sáu tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước giao dịch không thông qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép sẽ bị xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

“Tên gọi của hội, nhóm hay khoản tiền được thu không phải là căn cứ duy nhất để xác định trách nhiệm. Điều quan trọng là bản chất giao dịch, cách thức tổ chức, dòng tiền và lợi ích mà cá nhân, tổ chức nhận được”, Luật sư Biên nhận định.

Nhà đầu tư cần kiểm tra tình trạng pháp lý của tổ chức cung cấp dịch vụ qua thông tin chính thức từ cơ quan có thẩm quyền. Việc một tổ chức đang chuẩn bị hồ sơ hoặc được xem xét cấp phép không đồng nghĩa với việc tổ chức đó đã đủ điều kiện hoạt động.

Luật sư Biên cũng khuyến cáo người dân không giao tài khoản, mã xác thực hoặc khóa ví cho người khác; thận trọng với hoạt động nhận ủy thác cùng những lời mời chào lợi nhuận cao, bảo đảm không thua lỗ.

Sự xuất hiện của chế tài mới không nhằm đóng lại thị trường tài sản mã hóa, mà đặt hoạt động này vào khuôn khổ có thể nhận diện, giám sát và kiểm soát. Từ đây, nhà đầu tư không chỉ phải tính đến biến động thị trường, mà còn phải chủ động nhận diện ranh giới pháp lý trong từng giao dịch.

“Đối với hành vi này, mốc áp dụng chế tài không chỉ được xác định theo ngày Nghị định số 284/2026/NĐ-CP có hiệu lực, mà còn phụ thuộc vào thời điểm tổ chức cung cấp dịch vụ đầu tiên được cấp phép và khoảng thời gian chuyển tiếp sáu tháng”, Luật sư Biên phân tích.

Do đó, không thể chỉ căn cứ vào việc Nghị định có hiệu lực từ ngày 1/9 để kết luận mọi cá nhân đang giao dịch trên các nền tảng quốc tế đều lập tức vi phạm và bị xử phạt. Muốn xác định một trường hợp có vi phạm hay không, cần đối chiếu đầy đủ chủ thể, loại tài sản, hành vi và thời điểm thực hiện.

Tuy nhiên, theo Luật sư Nguyễn Đức Biên, điều đó cũng không có nghĩa là hoạt động giao dịch hiện nay đứng ngoài sự điều chỉnh của pháp luật. Khi tổ chức cung cấp dịch vụ đầu tiên được cấp phép, nhà đầu tư trong nước sẽ có sáu tháng để điều chỉnh hoạt động. Hết thời hạn chuyển tiếp, việc tiếp tục giao dịch không thông qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý.

Không chỉ người trực tiếp mua bán, các tổ chức cung cấp dịch vụ, quảng cáo hoặc tiếp thị tài sản mã hóa cũng cần đặc biệt lưu ý. Nghị định số 284/2026/NĐ-CP quy định mức phạt từ 180 - 200 triệu đồng đối với tổ chức cung cấp dịch vụ hoặc quảng cáo, tiếp thị liên quan đến tài sản mã hóa khi chưa được cấp phép.

Ngoài bị phạt tiền, tổ chức vi phạm còn có thể bị tịch thu tang vật, phương tiện; buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp và gỡ bỏ trang thông tin điện tử, phần mềm, hệ thống giao dịch được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm.

Đáng chú ý, luật sư cũng cho biết, hoạt động quảng bá đầu tư “coin”, môi giới mở tài khoản, bán tín hiệu giao dịch, nhận ủy thác hoặc “đánh hộ” hiện nay vẫn xuất hiện trên mạng xã hội. Ranh giới giữa chia sẻ kinh nghiệm với quảng cáo, môi giới hoặc cung cấp dịch vụ, vì thế, cần được xem xét dựa trên bản chất của từng hoạt động.

“Nếu cá nhân, tổ chức đứng ra nhận tiền, quản lý tài khoản, thực hiện giao dịch thay người khác hoặc quảng bá dịch vụ để hưởng phí, hoa hồng, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét hành vi và vai trò cụ thể của chủ thể liên quan”, Luật sư Biên khuyến cáo.