Nếu không tháo gỡ “điểm nghẽn” này, doanh nghiệp sẽ khó đáp ứng quy tắc xuất xứ khắt khe của các FTA thế hệ mới và nâng tỷ lệ nội địa hóa lên nấc thang giá trị cao hơn.
Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, nhuộm gia công đang là điểm nghẽn kéo lùi giá trị gia tăng của toàn ngành.
Cụ thể, trong khi dệt may Việt Nam liên tục duy trì vị thế nhóm đầu thế giới về xuất khẩu, thì khả năng tự chủ nguyên liệu, đặc biệt ở khâu dệt - nhuộm - hoàn tất vẫn chưa theo kịp yêu cầu hội nhập.
Đồng quan điểm, bà Trần Thu Hương, đại diện Cục Công nghiệp, Bộ Công Thương, nguyên nhân chính là do khâu nhuộm và hoàn tất đòi hỏi công nghệ hiện đại, hệ thống xử lý chất thải đồng bộ, vốn đầu tư cực lớn và nguồn nhân lực chất lượng cao.
Đặc biệt, một "nút thắt" mang tính tâm lý và quản lý là sự e ngại của các địa phương. Nhiều nơi vẫn còn quan ngại về vấn đề ô nhiễm môi trường khi nhắc đến dệt nhuộm, dẫn đến việc hạn chế cấp phép cho các dự án này.
Bên cạnh đó, quỹ đất dành cho dệt nhuộm hiện nay rất thiếu tập trung. Trong khi miền Bắc chỉ có một vài khu vực, miền Nam tập trung tại Long An, Tây Ninh, thì miền Trung hầu như không còn quỹ đất để đầu tư vào phân khúc này. Sự thiếu hụt về hạ tầng chuyên dụng và cơ chế chính sách chưa đủ mạnh đã khiến các nhà đầu tư dệt nhuộm lớn vẫn còn đắn đo khi rót vốn vào Việt Nam.
Ông Vũ Đức Giang cho hay, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may đạt khoảng 46 tỷ USD, sản phẩm có mặt tại hơn 130 thị trường. Mỹ tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm xấp xỉ 40% tổng kim ngạch; tiếp đến là EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… Đây đều là các thị trường trọng điểm, song cũng là những thị trường đặt ra yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững.
“Quy mô xuất khẩu tăng nhưng phần giá trị gia tăng nội địa chưa tương xứng. Mỗi năm, ngành vẫn phải nhập khẩu khoảng 17 tỷ USD nguyên phụ liệu. Tỷ lệ nội địa hóa mới đạt hơn 50%. Điều đó đồng nghĩa với việc một nửa chuỗi giá trị vẫn phụ thuộc nguồn cung bên ngoài”, lãnh đạo Hiệp hội dệt may bày tỏ.
Sự phụ thuộc này khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khi đáp ứng quy tắc xuất xứ “từ sợi trở đi” hoặc “từ vải trở đi” trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới. Nếu không chủ động được vải đạt chuẩn, cơ hội tận dụng ưu đãi thuế quan sẽ bị thu hẹp. Khi đó, lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở tay nghề hay quy mô sản xuất, mà ở khả năng đáp ứng tiêu chuẩn chuỗi cung ứng bền vững.
Ông Vũ Đức Giang cũng nhấn mạnh, muốn nâng tỷ lệ nội địa hóa, khâu dệt - nhuộm - hoàn tất phải được đầu tư bài bản. Đây không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là vấn đề chiến lược của cả ngành. Nếu không tháo gỡ được “nút thắt” này, dệt may Việt Nam khó tiến lên nấc thang giá trị cao hơn.
Tuy nhiên, nhiều năm qua, không ít địa phương còn e ngại các dự án dệt nhuộm do lo lắng về môi trường. Tâm lý này không phải không có cơ sở, nhưng nếu nhìn vào công nghệ xử lý nước thải hiện đại hiện nay, bài toán này hoàn toàn có lời giải.
Đáng quan ngại, việc tự chủ nguồn cung hiện nay không còn là câu chuyện về lợi nhuận đơn thuần mà là tấm vé thông hành để vào các thị trường lớn. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới như CPTPP và EVFTA đặt ra những quy tắc xuất xứ vô cùng nghiêm ngặt.
Không dừng lại ở đó, xu hướng tiêu dùng xanh đang tạo ra áp lực khổng lồ. Đại diện VITAS cho biết các nhãn hàng toàn cầu hiện yêu cầu nhà sản xuất phải mua vải tự sản xuất tại Việt Nam (theo hình thức FOB) và phải sử dụng nguyên liệu tái chế, thân thiện với môi trường. EU đã bắt đầu áp dụng các quy sách khắt khe về môi trường và nguồn gốc vải, biến đây trở thành điều kiện bắt buộc nếu muốn duy trì sự hiện diện tại thị trường này.
Do đó, chuyên gia khuyến nghị, các địa phương cần tăng cường xúc tiến đầu tư và quản lý môi trường tốt để tạo điều kiện cho các dự án nhuộm công nghệ cao.
"Chính quyền cần có tầm nhìn chiến lược để tạo cơ chế chính sách cho ngành dệt may đầu tư vào phần cung đang thiếu hụt. Không thể chỉ làm phần ngọn, phần gốc chính là nguyên liệu đầu vào", đại diện VITAS nhấn mạnh. Đồng thời cho rằng, để giải quyết tận gốc vấn đề, việc hình thành các khu công nghiệp dệt may chuyên sâu, có hạ tầng xử lý môi trường đạt chuẩn là lối thoát duy nhất.
Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Quỳnh Trang, đại diện Cát Tường Group nhìn nhận, để ngành dệt may duy trì tốc độ tăng trưởng và nâng cao giá trị gia tăng, việc hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước là yêu cầu bắt buộc, đặc biệt ở những khâu còn thiếu hụt như dệt, nhuộm, hoàn tất.
Theo bà Nguyễn Thị Quỳnh Trang, phát triển các phân khúc này không chỉ nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa, mà còn là điều kiện tiên quyết để đáp ứng các quy tắc xuất xứ ngày càng khắt khe trong các hiệp định thương mại tự do. Không có năng lực nhuộm đạt chuẩn, doanh nghiệp sẽ khó thâm nhập bền vững vào những thị trường cao cấp.
“Sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, Hiệp hội, địa phương và doanh nghiệp sẽ là "kiềng ba chân" vững chắc để nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Khi bài toán "cung thiếu hụt" được giải quyết, dệt may Việt Nam sẽ không còn chỉ là công xưởng gia công, mà sẽ thực sự trở thành một trung tâm sản xuất tự chủ, bền vững và hiện đại trên bản đồ thế giới”, ông Giang nhấn mạnh.
