Doanh nghiệp dệt may tái cấu trúc sản xuất để có "hộ chiếu xanh”

Theo ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công Thương, trong tất cả các mặt hàng công nghiệp xuất khẩu hiện nay, dệt may là ngành có kim ngạch xuất khẩu và tốc độ tăng trưởng cao, chiếm khoảng 12 - 16% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước, may tiếp tục giữ vai trò trụ cột xuất khẩu của nền kinh tế.

Năm 2025, dù đối mặt nhiều khó khăn, xuất khẩu toàn ngành vẫn đạt khoảng 46 tỷ USD, tăng 5% so với năm trước, sản phẩm dệt may đã hiện diện tại 138 thị trường, trong đó Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường chủ lực với kim ngạch trên 18 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, truy xuất hàng hóa và minh bạch thông tin về sản phẩm, nguồn gốc nguyên liệu đang trở thành yêu cầu, yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển ngành công nghiệp dệt may một cách bền vững. Nói như bà Katherine Chan, lãnh đạo Viện Nghiên cứu Dệt may Hồng Kông - HKRITA (Trung Quốc), tính bền vững đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong hoạt động kinh doanh và thương mại, mọi doanh nghiệp ngành dệt may đều biết và tuân thủ.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Wolfgang Marzin, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Tập đoàn Messe Frankfurt nhận định, xu hướng tích hợp công nghệ bền vững và giải pháp số vào chuỗi sản xuất ngành dệt may đã rõ ràng.

“Ngành dệt may hiện không chỉ đối mặt với áp lực cạnh tranh về chi phí, mà còn phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng”, ông Wolfgang Marzin nhận định.

Đồng quan điểm, bà Katherine Chan cũng đề cấp tới vấn đề cấp bách hiện nay như cải thiện xử lý nước thải và nâng chất lượng vật liệu trong công nghiệp dệt may.

Theo đó, bà Katherine Chan nhấn mạnh, ngành công nghiệp may mặc đang thiếu các giải pháp khoa học mang tính chiến lược để phục vụ mục tiêu bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu.

Từ nhận định trên, Lãnh đạo HKRITA đánh giá vai trò của cải tiến vật liệu và các giải pháp tái chế sản phẩm sau tiêu dùng là vô cùng to lớn. Theo đó, các nhà nghiên cứu cũng đang tập trung phát triển những loại sợi có thể tái chế thành vật liệu mới sau vòng đời sử dụng, duy trì được độ co giãn và tính linh hoạt cao, để phù hợp với nhiều phân khúc khách hàng.

Cùng chung quan điểm, GS Rajkishore Najak, Đại học RMIT Việt Nam cho rằng, bài toán bền vững sau cùng cần được giải bằng khoa học, bởi đây là nền tảng của kinh tế tuần hoàn. Ông và các cộng sự đã triển khai nhiều nghiên cứu liên quan đến vật liệu mới, chẳng hạn cellulose, cùng các mô hình tái chế sản phẩm đã qua sử dụng.

Theo ông, tạo ra vật liệu mới không chỉ dừng ở ý tưởng sáng tạo, mà đòi hỏi tiếp cận bài bản, từ hệ thống hóa, phân loại theo chuyên ngành đến sự tham gia của học viên cao học và nghiên cứu sinh. Thông điệp ông hướng đến là thiết lập vòng tròn tái tạo cho ngành dệt may, ưu tiên sợi hữu cơ, sợi tự nhiên để khi người tiêu dùng kết thúc sử dụng, sản phẩm không đi thẳng ra... bãi rác mà có thể quay lại chu trình tái chế.

Song song với yếu tố vật liệu, ông cũng khẳng định tầm quan trọng của truy xuất hàng hóa và minh bạch thông tin về sản phẩm, nguồn gốc nguyên liệu. Thậm chí, ông gợi mở rằng, nên coi đây như tấm "hộ chiếu" thông hành cho thương hiệu khi đặt chân ra thị trường toàn cầu, giúp doanh nghiệp vượt qua các hàng rào pháp lý đang ngày càng nghiêm ngặt.

Bà Katherine Chan nhận định, rào cản lớn nhất hiện nay chính là nguồn lực tài chính. "Giai đoạn khó nhất là đi từ “con số 0” đến những bước triển khai đầu tiên cho mục tiêu bền vững. Khi ấy, doanh nghiệp phải chủ động, dám làm, chấp nhận rủi ro, trong khi nhu cầu đã xuất hiện nhưng khả năng chuyển hóa thành hành động vẫn chưa thật rõ nét. Không kém phần quan trọng, phía bán lẻ cũng cần sẵn sàng trả thêm chi phí cho các giá trị bền vững", vị lãnh đạo của HKRITA cho hay.

GS Rajkishore Najak từ Đại học RMIT thì cho rằng, nút thắt lại đến từ chuỗi cung ứng và tính minh bạch nguyên liệu, với ví dụ điển hình là cotton. Việc tiếp cận cotton hữu cơ thường đội chi phí, do đó cần cơ chế phân biệt rõ hữu cơ và tổng hợp để thị trường vận hành chuẩn mực hơn, tạo nền tảng cho các lựa chọn bền vững.