Thay vì chỉ tập trung vào phần mềm, vấn đề đặt ra cho Việt Nam là phải nhanh chóng chuyển hướng đào tạo sang “hạ tầng AI” để đón đầu cơ hội việc làm và thu hút đầu tư.
Cuộc tranh luận về tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) đối với thị trường lao động lâu nay chủ yếu xoay quanh khía cạnh phần mềm, đặc biệt là câu hỏi liệu các mô hình tạo sinh có thể thay thế lực lượng lao động văn phòng hay không. Tuy nhiên, một thực tế quan trọng lại đang bị bỏ qua.
Với khoảng 12.000 trung tâm dữ liệu đang vận hành trên toàn cầu và hàng nghìn cơ sở mới dự kiến được xây dựng nhằm đáp ứng nhu cầu tính toán AI hiệu năng cao, việc nâng cấp các hệ thống cơ khí, điện và đường ống lỗi thời theo chu kỳ 4-6 năm trở thành yêu cầu tất yếu.
Các ông lớn công nghệ như Alphabet, Microsoft, Meta và Amazon đang rót hàng trăm tỷ USD để xây dựng hạ tầng. Tổng cộng, bốn “đại gia” này dự kiến chi gần 700 tỷ USD vốn đầu tư chỉ trong năm nay nhằm phát triển các trung tâm dữ liệu chuyên dụng cho AI.
Nhu cầu về các trung tâm dữ liệu phục vụ AI đang bùng nổ, nhưng bản thân chúng không thể “tự mọc lên”. Điều này đã làm giảm những nghi ngờ cho rằng AI sẽ “cướp” mất việc làm của con người - khi chính nó đã tạo ra vô vàn việc làm ngay trước mắt.
Theo phân tích toàn cầu dựa trên 50 triệu tin tuyển dụng do Randstad công bố, nhu cầu nhân lực kỹ thuật phục vụ hạ tầng công nghệ đang tăng mạnh trong giai đoạn 2022 - 2026. Riêng số lượng tin tuyển dụng cho các công việc thương mại lành nghề truyền thống như công nhân xây dựng và thợ điện đã tăng 27%.
Cụ thể, nhu cầu đối với kỹ thuật viên robot tăng 107%, cao nhất trong các nhóm nghề được khảo sát. Số lượng kỹ sư hệ thống làm mát (HVAC) cần tuyển dụng ghi nhận mức tăng 67%, trong khi số lượng vị trí tuyển dụng kỹ thuật viên tự động hóa công nghiệp tăng 51%.
Ông Sander van't Noordende, CEO Randstad - công ty tuyển dụng lớn nhất thế giới, cho biết: “Rốt cuộc, rào cản thực sự đối với tăng trưởng công nghệ toàn cầu không chỉ nằm ở sự thiếu hụt vi mạch, năng lượng hay vốn, mà chính là sự khan hiếm nghiêm trọng nguồn nhân lực có chuyên môn để xây dựng và vận hành các hệ thống này.”
Đối với trung tâm dữ liệu, lần đầu tiên chúng ta chứng kiến lực lượng lao động kỹ năng cao trong các ngành nghề kỹ thuật được trả lương tốt làm việc trực tiếp bên cạnh các các kỹ sư mạng có bằng đại học. Đây là một sự kết hợp mang lại giá trị tích cực về mặt xã hội và sẽ ngày càng phổ biến trong toàn bộ hệ sinh thái trung tâm dữ liệu.
Theo công ty tuyển dụng Kelly Services, các chuyên gia kỹ thuật và chuyên gia chuyên ngành chuyển sang các vị trí cấp cao trong trung tâm dữ liệu thường thấy mức lương tăng từ 25% đến 30%.
CEO của Nvidia, Jensen Huang - nhân vật chủ chốt đứng sau sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu AI - đã dự đoán vào tháng 1 rằng “mức lương sáu con số” sẽ sớm xuất hiện cho những người lao động xây dựng các nhà máy AI.
Thiếu hụt lao động lành nghề đang đẩy lương tăng cao, khi Mỹ có thể thiếu tới 1,9 triệu lao động sản xuất vào năm 2033. Đồng thời, Hiệp hội các nhà thầu Mỹ (ABC) dự báo ngành xây dựng cần gần 500.000 lao động vào năm 2027. Ông Gary Wojtaszek, CEO Pure Data Centres, cho rằng AI không thể thay thế các công việc này.
Tại Việt Nam, câu chuyện đào tạo đội ngũ lao động chất lượng cao phục vụ ngành AI đã được bàn đến rất nhiều. Nhưng số liệu trên sẽ là gợi ý để chúng ta cân nhắc dịch chuyển trọng tâm đào tạo từ “AI phần mềm” sang “hạ tầng AI”.
Thứ nhất, không chỉ kỹ sư lập trình, thị trường đang thiếu nghiêm trọng các vị trí như kỹ thuật điện, cơ khí, làm mát (HVAC), vận hành trung tâm dữ liệu. Đây là nhóm nghề có nhu cầu cao, thu nhập tốt nhưng lâu nay chưa được chú trọng tương xứng.
Thứ hai, nâng cấp hệ thống đào tạo nghề kỹ thuật chất lượng cao. Cần đầu tư mạnh cho các trường cao đẳng, trung cấp nghề theo hướng gắn với tiêu chuẩn quốc tế, đào tạo các kỹ năng thực hành như tự động hóa, robot, vận hành hệ thống điện - lạnh. Đây chính là lực lượng “xương sống” của hạ tầng AI.
Thứ ba, đón đầu cơ hội thu hút đầu tư trung tâm dữ liệu. Nếu chuẩn bị tốt nguồn nhân lực hạ tầng, Việt Nam có thể trở thành điểm đến hấp dẫn cho các “ông lớn” như Amazon, Microsoft hay Google khi mở rộng mạng lưới trung tâm dữ liệu tại châu Á.
