Hải Phòng: Lấy sản xuất làm gốc, gỡ khó cho nguồn thu tiền sử dụng đất

Trước yêu cầu cấp thiết của quý IV, thành phố đang quyết liệt tháo gỡ các điểm nghẽn về mặt bằng, giá đất và nợ đọng tài chính, đồng thời đẩy mạnh đấu giá đất địa phương gắn liền với định hướng nuôi dưỡng nguồn thu lâu dài, bền vững.

Gỡ "vướng" pháp lý, siết kỷ cương nợ đọng ngân sách

Năm 2026, thành phố Hải Phòng đặt mục tiêu phấn đấu thu ngân sách nội địa đạt mức kỷ lục 108.800 tỷ đồng, trong đó chỉ tiêu thu tiền sử dụng đất đóng góp 36.200 tỷ đồng.

Theo dữ liệu thực tế, kết quả thực hiện qua 9 tháng đầu năm cho thấy tổng thu nội địa của toàn thành phố đã đạt hơn 80.890 tỷ đồng, hoàn thành 78,4% dự toán pháp lệnh và 74,4% chỉ tiêu theo Nghị quyết số 11-NQ/TU của Thành ủy, đồng thời ghi nhận mức tăng trưởng 9% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, qua rà soát chi tiết, đằng sau con số tăng tổng thể đó, tiến độ thu tiền sử dụng đất lại đang gặp nhiều ngắt quãng và chưa đạt kế hoạch bình quân đề ra.

Thực trạng này đang đặt ra yêu cầu vô cùng cấp thiết đối với các sở, ngành và chính quyền các cấp trên địa bàn thành phố: phải tập trung cao độ, chủ động tháo gỡ khó khăn và dồn lực tăng tốc trong quý IV nhằm bảo đảm nguồn lực tài chính cho nhiệm vụ chi đầu tư phát triển.

Đáng chú ý, báo cáo từ cơ quan thuế thành phố cho thấy một điểm sáng nổi bật trong bức tranh tài chính 9 tháng qua là sự chuyển dịch tích cực về cơ cấu thu ngân sách. Số thu từ thuế, phí xuất phát từ hoạt động sản xuất kinh doanh chiếm tới 72,5% trong tổng thu nội địa, tăng 15% so với cùng kỳ và tăng 12% so với quy mô cả năm 2025.

Có thể khẳng định, sự bứt phá của khối sản xuất kinh doanh đã chứng minh nền tảng kinh tế thực của đất cảng đang phát triển đúng hướng và ngày càng ổn định. Dù vậy, tổng thu nội địa vẫn chịu áp lực lớn bởi sự suy giảm của chỉ tiêu thu tiền sử dụng đất. Tính đến hết tháng 9 năm 2026, số thu tiền sử dụng đất ước đạt 22.238 tỷ đồng, chỉ mới hoàn thành 61,6% dự toán pháp lệnh, 49,2% chỉ tiêu phấn đấu và giảm tới 34,3% so với cùng kỳ năm trước. Như vậy, để hoàn thành kế hoạch 36.200 tỷ đồng đề ra cho cả năm, nhiệm vụ đặt ra cho chặng đường quý IV là vô cùng nặng nề khi thành phố phải thu gom thêm gần 14.000 tỷ đồng.

Qua phân tích chuyên môn của các cơ quan chức năng, nguyên nhân dẫn đến tiến độ thu tiền sử dụng đất đạt thấp bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố khách quan lẫn chủ quan. Trước hết, về mặt thị trường, giao dịch bất động sản trầm lắng kéo dài không chỉ làm đứt gãy các giao dịch dân sự mà còn khiến hoạt động đầu tư, triển khai dự án của doanh nghiệp bị ngưng trệ. Nhiều doanh nghiệp địa ốc đối mặt với bài toán suy giảm nguồn lực tài chính, kéo theo số thuế phát sinh và số nộp ngân sách từ lĩnh vực này giảm sâu, ước tính làm hụt thu khoảng 1.500 tỷ đồng so với năm 2025.

Bên cạnh đó, về phía nguồn lực dự án, số lượng các dự án bất động sản có quy mô và giá trị thu nộp lớn trong năm nay khá khiêm tốn. Nếu như trong 9 tháng đầu năm 2026, nguồn thu tiền sử dụng đất lớn nhất chỉ ghi nhận 4.841 tỷ đồng từ dự án khu nhà ở thương mại tại đảo Vũ Yên cùng một vài dự án nhỏ hơn nộp từ 200 tỷ đồng đến 1.300 tỷ đồng, thì cùng kỳ năm 2025 ngân sách thành phố lại đón nhận những dòng tiền rất lớn như dự án Tràng Cát đóng góp 6.854 tỷ đồng, khu đô thị mới Dương Kinh - Kiến Thụy nộp hơn 4.900 tỷ đồng hay dự án 226 Lê Lai mang về hơn 2.800 tỷ đồng.

Mặt khác, xét dưới góc độ quản lý, nguồn thu bị thu hẹp còn do những vướng mắc nội tại trong công tác quản lý và triển khai dự án. Trên địa bàn thành phố hiện vẫn tồn tại tình trạng một số chủ đầu tư chây ỳ, nợ đọng tiền sử dụng đất kéo dài với tổng số tiền thuế nợ lên tới hơn 2.300 tỷ đồng. Cùng với đó, công tác giải phóng mặt bằng, xác định giá đất cụ thể đối với một số dự án đầu tư ngoài ngân sách còn chậm trễ, khiến việc hoàn thành nghĩa vụ tài chính bị kéo dài.

Trước tình hình đó, để siết chặt kỷ cương quản lý nhà nước về thuế và đất đai, Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đỗ Thành Trung đã chỉ đạo các sở, ngành và địa phương phải quyết liệt vào cuộc. Các đơn vị được yêu cầu đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, sớm phê duyệt phương án đấu giá, đấu thầu dự án, đồng thời đôn đốc thu hồi nợ đọng tài chính về đất đai và kiên quyết áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm theo quy định pháp luật đối với các trường hợp cố tình không chấp hành.

Cùng với sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo thành phố, Trưởng Thuế thành phố Nguyễn Tiến Trường cho biết, cơ quan thuế đang phối hợp chặt chẽ với Sở Tài chính và các đơn vị liên quan để chủ động rà soát, tham mưu điều hành thu linh hoạt; thậm chí đề xuất thu hồi đất đối với các dự án nợ đọng tiền sử dụng đất quá hạn nhiều năm nhằm giải phóng quỹ đất cho các nhà đầu tư có năng lực.

Minh bạch đấu giá đất, ngăn chặn rủi ro thất thu ngân sách

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu tài chính và tuân thủ đúng quy định pháp luật, các địa phương trên địa bàn Hải Phòng đang ráo riết coi công tác đấu giá quyền sử dụng đất là giải pháp trọng tâm nhằm khai thác tối đa tiềm năng đất đai.

Ghi nhận tại địa phương, tại phường Bạch Đằng, chính quyền địa phương đã chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng hoàn thiện các bước chuẩn bị pháp lý để đưa 54 lô đất tại khu vực Láng Ruốc ra đấu giá trong thời gian sớm nhất. Tương tự, tại phường Lưu Kiếm, ngay từ đầu năm 2026, lãnh đạo địa phương đã tích cực hoàn thành các thủ tục hồ sơ, tập trung đầu tư hạ tầng kỹ thuật để kịp thời tổ chức các đợt đấu giá ngay trong nửa cuối năm.

Thực tế triển khai tại các địa bàn như phường Hòa Bình, Nam Triệu hay Bắc Thanh Miện cho thấy, những nơi nào có sự đầu tư hoàn thiện và đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật tại các khu quy hoạch dân cư thì công tác đấu giá quyền sử dụng đất diễn ra rất thuận lợi, bảo đảm tính công khai, minh bạch và thu hút đông đảo người dân, doanh nghiệp tham gia. Ngược lại, những địa phương gặp khó khăn về nguồn vốn ban đầu để bồi thường giải phóng mặt bằng và xây dựng hạ tầng thường bị chậm tiến độ, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng thu.

Không chỉ dừng lại ở nỗ lực tạo quỹ đất sạch, công tác quản lý hậu đấu giá và tuân thủ kỷ luật tài chính cũng được chính quyền các địa phương đặc biệt quan tâm nhằm ngăn chặn rủi ro thất thu. Tình trạng người trúng đấu giá bỏ cọc hoặc chậm nộp tiền vào ngân sách nhà nước là lo ngại chung, có thể làm phá sản kế hoạch thu của địa phương.

Trao đổi về chế tài xử lý, đại diện Phòng Kinh tế và Hạ tầng phường Nam Triệu, ông Phạm Văn Khải cho biết, quy chế đấu giá hiện nay quy định rất chặt chẽ về thời hạn nghĩa vụ tài chính. Cụ thể, trong vòng 10 ngày kể từ khi nhận được thông báo của cơ quan thuế, người trúng đấu giá phải hoàn thành nghĩa vụ nộp 50% tiền sử dụng đất và phải nộp đủ 50% còn lại trong vòng 35 ngày tiếp theo. Trường hợp người trúng đấu giá không nộp hoặc nộp không đủ tiền theo đúng thời gian quy định, địa phương sẽ ra quyết định hủy kết quả trúng đấu giá và toàn bộ số tiền đặt trước của cá nhân, tổ chức đó sẽ bị thu hồi vào ngân sách mà không được hoàn trả. Nhờ sự sát sao và đôn đốc quyết liệt này, tính chấp hành pháp luật của người tham gia đấu giá ngày càng được nâng cao.

Xét về mặt chiến lược lâu dài, mặc dù đấu giá quyền sử dụng đất đang là công cụ hữu hiệu giúp các địa phương nhanh chóng tạo lập nguồn tài chính lớn trong giai đoạn đầu thực hiện mô hình chính quyền hai cấp, nhưng lãnh đạo thành phố cũng như các xã, phường đều nhìn nhận rõ đây không phải là nguồn thu lâu dài và bền vững. Việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn thu từ đất sẽ đẩy ngân sách địa phương vào thế bị động và đối mặt với rủi ro cao khi quỹ đất ngày càng thu hẹp hoặc khi thị trường bất động sản đóng băng.

Do đó, lời giải căn cơ được đặt ra là việc đa dạng hóa và nuôi dưỡng các nguồn thu thường xuyên từ hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây mới chính là giải pháp nền tảng, giúp Hải Phòng không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thu ngân sách năm 2026 mà còn tự chủ, vững vàng trên con đường phát triển kinh tế - xã hội bền vững và thượng tôn pháp luật trong những năm tiếp theo.