Đề xuất siết chuyển nhượng nhà ở xã hội sau 5 năm sở hữu nhằm giữ mục tiêu an sinh, đồng thời đặt ra yêu cầu hài hòa quyền lợi người dân và thị trường.
Theo dự thảo sửa đổi Luật Nhà ở do Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến, sau 5 năm kể từ khi hoàn tất thủ tục sở hữu, người mua nhà ở xã hội sẽ không được bán tự do theo giá thị trường như hiện nay. Thay vào đó, việc chuyển nhượng chỉ được thực hiện với người thuộc diện đủ điều kiện hưởng chính sách.
Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết, định hướng này nhằm bảo đảm nhà ở xã hội phục vụ đúng đối tượng trong suốt quá trình sử dụng. Với đặc thù được Nhà nước hỗ trợ về đất đai, tín dụng và thuế, loại hình này cần cơ chế quản lý phù hợp để duy trì ý nghĩa an sinh và phân bổ công bằng.
Cơ quan soạn thảo cho rằng, quy định hiện hành cho phép chuyển nhượng tự do sau 5 năm đã tạo điều kiện để một phần nhà ở xã hội tham gia sâu hơn vào thị trường, từ đó có thể làm giảm hiệu quả hướng tới nhóm đối tượng thụ hưởng chính sách. Việc điều chỉnh theo hướng kiểm soát hợp lý được kỳ vọng sẽ củng cố tính bền vững của chính sách trong dài hạn.
Theo LS Phạm Thanh Tuấn - chuyên gia pháp lý bất động sản, nhà ở xã hội không hoàn toàn vận hành như hàng hóa thông thường do được hình thành từ nhiều ưu đãi của Nhà nước. Vì vậy, việc đặt ra khuôn khổ chuyển nhượng có điều kiện là cần thiết nhằm bảo đảm mục tiêu an sinh. Quyền chuyển nhượng của người dân vẫn được duy trì, song thực hiện trong giới hạn phù hợp.
TS Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng tư vấn Tài chính và Tiền tệ Quốc gia cho rằng nhà ở xã hội là một cấu phần quan trọng của chính sách an sinh, do đó cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để đảm bảo đúng đối tượng thụ hưởng. Theo ông, việc thiết kế quy định chuyển nhượng theo hướng có điều kiện là cần thiết, song cần được thực hiện đồng bộ với các giải pháp tăng nguồn cung và minh bạch thông tin thị trường để đảm bảo hiệu quả lâu dài.
Bên cạnh đó, một số ý kiến cho rằng chính sách cần được thiết kế theo hướng hài hòa với quyền lợi chính đáng của người sở hữu. Dù có hỗ trợ, nhà ở xã hội vẫn được hình thành từ nguồn tài chính của người mua, do đó nhu cầu linh hoạt trong các tình huống thực tế như thay đổi nơi ở hoặc điều chỉnh kế hoạch tài chính cần được tính đến.
Các chuyên gia cũng lưu ý, để quy định phát huy hiệu quả, cần đi kèm cơ chế thực thi rõ ràng, minh bạch. Điều này không chỉ giúp kiểm soát tốt giao dịch mà còn góp phần ổn định thị trường, hạn chế phát sinh các hình thức giao dịch không chính thức.
Một nội dung đáng chú ý là lộ trình chuyển tiếp. Trên thực tế, nhiều người đã mua nhà theo quy định hiện hành với kỳ vọng có thể chuyển nhượng tự do sau một thời gian nhất định. Do đó, việc xây dựng quy định chuyển tiếp phù hợp sẽ giúp bảo đảm tính ổn định và tránh xáo trộn không cần thiết.
Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh, Bộ đang nghiên cứu các phương án chuyển tiếp nhằm bảo vệ quyền lợi của những trường hợp đã mua nhà trước khi luật sửa đổi có hiệu lực. Đồng thời, việc xây dựng hệ thống dữ liệu và cơ chế giám sát cũng được đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý.
Các chuyên gia nhận định việc kiểm soát chuyển nhượng cần được triển khai song song với việc phát triển nguồn cung nhà ở xã hội. Khi nguồn cung được cải thiện, áp lực lên từng dự án sẽ giảm, qua đó góp phần hạn chế động cơ trục lợi và nâng cao hiệu quả chính sách. Các giải pháp như đẩy mạnh phát triển dự án, bố trí quỹ đất hợp lý, tăng ưu đãi cho doanh nghiệp và điều tiết thị trường nhà ở thương mại được đánh giá là cần thiết để tạo sự cân bằng.
Nhìn chung, việc điều chỉnh cơ chế chuyển nhượng nhà ở xã hội vì vậy không chỉ nhằm kiểm soát giao dịch, mà còn hướng tới hoàn thiện chính sách theo hướng bền vững. Bài toán đặt ra là bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu an sinh và tính linh hoạt của thị trường, qua đó giúp nhà ở xã hội tiếp tục phục vụ hiệu quả đúng đối tượng trong dài hạn.
