Khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc và logistics trở thành lợi thế cạnh tranh mới, Khu kinh tế mở Chu Lai đứng trước cơ hội chuyển mình trở thành cực tăng trưởng công nghiệp - logistics của miền Trung - Tây Nguyên.
Thước đo của giai đoạn phát triển mới không còn là số dự án được cấp phép, mà là khả năng giữ chân và thúc đẩy nhà đầu tư tiếp tục mở rộng sản xuất...
FDI tái đầu tư: thước đo của niềm tin
Sau hơn 2 thập niên, Chu Lai được nhìn nhận như khu kinh tế mở đầu tiên của Việt Nam - một biểu tượng của cải cách thể chế và thu hút đầu tư.
Đến thời điểm này, giá trị của Khu Kinh tế mở Chu Lai không còn nằm ở danh xưng. Điều đáng quan tâm đối với chính quyền địa phương và các nhà đầu tư trong, ngoài nước liệu khu kinh tế này có đủ năng lực để trở thành động lực kinh tế mới của miền Trung – Tây Nguyên, khi chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, logistics trở thành lợi thế cạnh tranh và các địa phương bước vào cuộc đua thu hút FDI chất lượng cao.
Theo mục tiêu chính quyền TP Đà Nẵng đặt ra cho giai đoạn 2026–2030 thu hút 5 tỷ USD vốn đầu tư, đưa ít nhất 5 khu công nghiệp mới vào hoạt động, nâng tỷ lệ lấp đầy lên khoảng 70%, tăng doanh thu doanh nghiệp trên 11% mỗi năm, đóng góp khoảng 25% thu ngân sách của thành phố Đà Nẵng và tạo 10.000 việc làm mới.
Trưởng Ban Khu Kinh tế mở Chu Lai Nguyễn Hồng Quang cho rằng: “Đó không còn là câu chuyện tăng trưởng của một khu kinh tế, mà là bài toán hình thành một cực công nghiệp - logistics mới của miền Trung – Tây Nguyên. Một môi trường đầu tư hấp dẫn không được đo bằng số dự án được cấp phép, mà bằng khả năng giữ chân nhà đầu tư và khiến họ tiếp tục mở rộng sản xuất. Chu Lai đã và đang bắt đầu thực hiện cam kết với nhà đầu tư.”
Tập đoàn Kärcher (CHLB Đức) là ví dụ điển hình. Sau khi đưa giai đoạn 1 vào vận hành, doanh nghiệp tiếp tục đầu tư giai đoạn 2 Nhà máy Kärcher Việt Nam Technology tại Khu công nghiệp hậu cần cảng Tam Hiệp, nâng tổng vốn đầu tư của dự án lên hơn 40,6 triệu USD (khoảng 985 tỷ đồng). Tổ hợp nhà máy được mở rộng với 9 dây chuyền lắp ráp, nâng công suất lên hơn 40 triệu sản phẩm mỗi năm và sử dụng khoảng 500-1.000 lao động trong tương lai gần.
Nói về tập đoàn này, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Phan Thái Bình khẳng định: “Điều đáng nói không phải là quy mô 40 triệu USD, mà là quyết định tái đầu tư. Một tập đoàn công nghiệp Đức không mở rộng sản xuất nếu không nhìn thấy lợi thế dài hạn về hạ tầng, logistics, nguồn nhân lực và chất lượng điều hành. Trong kinh tế đầu tư, đây là tín hiệu có giá trị lớn hơn nhiều so với việc thu hút một dự án mới.”
Kärcher cũng cho thấy Chu Lai đang chuyển từ mô hình “cho thuê đất công nghiệp” sang cung cấp hạ tầng sản xuất theo chuẩn quốc tế. Nhà máy được phát triển theo mô hình build-to-suit trong hệ thống nhà xưởng của Indusvalley Chu Lai – An An Hòa Group, tạo nên mối liên kết giữa doanh nghiệp tư nhân trong nước và tập đoàn công nghiệp châu Âu.
Đây chính là nền tảng để hình thành hệ sinh thái sản xuất, nơi doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nội địa, logistics và dịch vụ công nghiệp cùng phát triển trên một chuỗi giá trị.
Ở chiều ngược lại, An An Hòa Group đang mở rộng quy mô đầu tư với hơn 500.000 m² nhà xưởng xây theo yêu cầu, tổng vốn khoảng 3.500 tỷ đồng. Đồng thời phát triển các dự án công nghiệp và khu dân cư phục vụ lực lượng lao động.
Nếu Kärcher đại diện cho chất lượng của dòng vốn FDI thì An An Hòa đại diện cho năng lực đầu tư của khu vực tư nhân Việt Nam. Sự cộng hưởng giữa hai động lực này là tín hiệu và yếu tố quyết định sức bật của Khu Kinh tế mở Chu Lai trong giai đoạn mới.
Logistics mở cánh cửa vùng
Trong cuộc cạnh tranh giữa các trung tâm công nghiệp, ưu đãi đầu tư ngày càng thu hẹp, còn logistics trở thành lợi thế chiến lược. Khu Kinh tế mở Chu Lai sở hữu điều mà nhiều khu kinh tế ven biển không có: kết nối đồng thời quốc lộ, cao tốc, đường sắt, sân bay và cảng biển.
Đặc biệt, Cảng Chu Lai được định hướng phát triển thành cảng biển loại I và đầu mối logistics của miền Trung – Tây Nguyên, đóng vai trò cửa ngõ giao thương của khu vực với các tuyến hàng hải quốc tế. Điểm mang tính quyết định là Luồng Cửa Lở.
Khi tuyến luồng này được đầu tư để tiếp nhận tàu 50.000 tấn, cấu trúc logistics của Chu Lai sẽ thay đổi căn bản: chi phí vận chuyển giảm, thời gian giao hàng rút ngắn và khả năng kết nối trực tiếp với các tuyến vận tải biển quốc tế được mở rộng.
Quan trọng hơn, Chu Lai không chỉ phục vụ các doanh nghiệp trong khu kinh tế. Với vị trí cửa ngõ của Tây Nguyên, Nam Lào và Đông Bắc Campuchia, và là cửa ngõ cuối cùng trên tuyến Hành lang kinh tế Đông Tây, khu vực này có thể trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của toàn vùng, đặc biệt đối với nông sản, khoáng sản, vật liệu xây dựng và hàng hóa chế biến.
Đây là điểm khác biệt giữa một khu công nghiệp sản xuất và một trung tâm logistics cấp vùng. Khi công nghiệp, cảng biển và logistics được tích hợp, Chu Lai có thể đảm nhận vai trò nút kết nối giữa sản xuất, xuất nhập khẩu và thị trường quốc tế, tạo giá trị gia tăng lớn hơn nhiều so với mô hình phát triển đơn lẻ của từng địa phương.
Đà Nẵng giữ vai trò trung tâm dịch vụ, tài chính và đổi mới sáng tạo, thì Khu Kinh tế mở Chu Lai có thể trở thành trung tâm công nghiệp, logistics và xuất khẩu; còn Tây Nguyên là vùng nguyên liệu, năng lượng và thị trường nội địa mở rộng.
Khi ba không gian này được kết nối bằng hạ tầng hiện đại, một chuỗi giá trị vùng sẽ được hình thành.
Tại nhiều hội thảo phát triển kinh tế, các chuyên gia kinh tế, nhà hoạch định chiến lược đồng quan điểm: Để hiện thực hóa vai trò cực tăng trưởng, Khu Kinh tế mở Chu Lai vẫn phải vượt qua ba điểm nghẽn cốt lõi: quỹ đất sạch, hạ tầng kết nối và thể chế quản lý đầu tư. Doanh nghiệp không thiếu vốn, nhà đầu tư không thiếu quan tâm; điều họ cần là mặt bằng sẵn sàng, hạ tầng thông suốt và thủ tục hành chính.
Sau hơn 2 thập kỷ, lịch sử từng trao cho Chu Lai cơ hội trở thành khu kinh tế mở đầu tiên của Việt Nam. Còn hiện tại, chu kỳ phát triển mới đang trao cho Chu Lai một cơ hội lớn hơn: trở thành mắt xích chiến lược của chuỗi cung ứng khu vực và động lực tăng trưởng mới của miền Trung - Tây Nguyên.
Vấn đề còn lại không phải là tiềm năng, mà là tốc độ hiện thực hóa tiềm năng đó.
