Trong bối cảnh hiện nay, kinh doanh có trách nhiệm không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để tồn tại và phát triển bền vững trong nền kinh tế hội nhập toàn cầu.
Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, ông Phùng Trọng Hiếu — Đại diện Quốc gia Catalyste+ tại Việt Nam cho rằng cơ hội phát triển sẽ rộng mở hơn khi doanh nghiệp kích hoạt “trạng thái” kinh doanh có trách nhiệm.
- Theo ông quan sát vấn đề kinh doanh có trách nhiệm đang lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam như thế nào?
Có thể nói chúng ta đang chứng kiến một bước chuyển thực sự về nhận thức trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Cách đây vài năm, khi nhắc đến ESG hay kinh doanh có trách nhiệm, nhiều doanh nghiệp coi đó là chuyện “trách nhiệm đạo đức” hoặc thứ gì đó xa vời, dành cho các tập đoàn lớn. Nhưng hôm nay, câu chuyện đã khác.
Doanh nghiệp Việt Nam, từ các tập đoàn xuất khẩu lớn cho đến doanh nghiệp vừa và nhỏ, đều đã nhận ra rằng kinh doanh có trách nhiệm không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để tồn tại và phát triển bền vững trong nền kinh tế hội nhập toàn cầu.
Các chuỗi cung ứng quốc tế từ EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản đang đặt ra những yêu cầu về ESG ngày càng nghiêm ngặt. Tài chính xanh, trái phiếu xanh, các quỹ đầu tư quốc tế đều đòi hỏi dữ liệu minh bạch về môi trường, lao động và quản trị doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp Việt Nam không thích ứng kịp, chúng ta sẽ đứng ngoài cuộc.
Từ thực tiễn triển khai i-LEAD tại Đà Nẵng thấy nhận thức về thực hành kinh doanh có trách nhiệm (RBP) đang gia tăng mạnh mẽ — nhưng đồng thời cũng tồn tại những khoảng trống lớn về khung chính sách, nguồn lực và đặc biệt là hệ thống báo cáo ESG đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Vấn đề bây giờ không phải là “có quan tâm hay không”, mà là “doanh nghiệp cần công cụ gì, hỗ trợ gì để chuyển đổi thực sự”.
- Với vai trò của Catalyste+, đơn vị đã có những hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi ra sao trong thời gian qua?
Catalyste+ là tổ chức phát triển kinh tế phi lợi nhuận của Canada, hoạt động tại Việt Nam thông qua chương trình i-LEAD với nguồn tài trợ trên 7,4 triệu CAD từ Chính phủ Canada. Mô hình hỗ trợ của chúng tôi có ba đặc thù đáng chú ý.
Thứ nhất, chúng tôi điều phối đội ngũ Cố vấn Cao cấp Canada (Catalyste+ Advisors) — các chuyên gia cao cấp với nhiều thập kỷ kinh nghiệm thực tiễn trong các lĩnh vực ESG, kiểm toán môi trường, quản trị doanh nghiệp — sang Việt Nam làm việc trực tiếp với đối tác địa phương. Đây không phải là tư vấn lý thuyết mà là chuyển giao kinh nghiệm thực chiến.
Thứ hai, chúng tôi không làm việc đơn lẻ. Catalyste+ luôn đồng hành cùng các đối tác Việt Nam có năng lực và cam kết như VCCI Miền Trung – Tây Nguyên, VCCI TP Hồ Chí Minh, Cục Phát triển Doanh nghiệp Tư nhân và Kinh tế Tập thể (APED) thuộc Bộ Tài chính, DAFO và nhiều đối tác chuyên ngành khác. Đây là điều kiện để các kết quả có thể được duy trì và nhân rộng sau khi dự án kết thúc.
Thứ ba, chúng tôi đầu tư mạnh vào năng lực địa phương. Riêng trong tháng 1/2026, chúng tôi đã đào tạo hơn 25 giảng viên nguồn (ToT) về RBP/ESG tại Đà Nẵng và Hội An, đây là những hạt nhân sẽ tiếp tục lan tỏa kiến thức trong tổ chức và tỉnh thành của mình.
Trong vòng đời 3 năm của dự án (2025–2028), i-LEAD đặt mục tiêu tiếp cận trực tiếp 1.130 người thụ hưởng tại Việt Nam và gián tiếp đến gần 3.842 người khác, thông qua mạng lưới các cơ quan nhà nước và tổ chức phi Chính phủ trên cả nước.
Vừa qua, Catalyste+ (Canada) đã cùng với VCCI Miền Trung – Tây Nguyên và Liên hiệp các Tổ chức Hữu nghị thành phố Đà Nẵng (DAFO) chính thức ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) thúc đẩy Thực hành Kinh doanh có Trách nhiệm (Responsible Business Practices – RBP) tại Đà Nẵng giai đoạn 2026–2027. Đây là dấu mốc quan trọng đánh dấu việc Đà Nẵng chính thức trở thành tỉnh thành thí điểm RBP quốc gia trong khuôn khổ dự án i-LEAD do Chính phủ Canada tài trợ.
Trong khuôn khổ hợp tác, ba bên sẽ cùng xây dựng Bộ chỉ số RBP Đà Nẵng — bộ tiêu chí đánh giá kinh doanh có trách nhiệm chuẩn hóa đầu tiên ở cấp địa phương tại Việt Nam, đồng thời phát triển nền tảng số ESG và tổ chức Diễn đàn RBP thường niên gắn với chiến lược xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) Đà Nẵng.
Việc Đà Nẵng được chọn làm tỉnh thành thí điểm RBP quốc gia không chỉ là một dấu mốc địa phương mà còn là là cơ hội để Việt Nam có một mô hình thực chứng, một bộ công cụ chuẩn hóa và một hệ sinh thái doanh nghiệp có thể nhân rộng ra toàn quốc trong giai đoạn 2027–2028. Trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG quốc tế ngày càng siết chặt và Việt Nam đang định vị mình trong các chuỗi giá trị toàn cầu mới, những bước đi như MOU ba bên đã ký kết sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ không chỉ tồn tại mà còn vươn lên trong sân chơi toàn cầu.
- Trong giai đoạn mới, theo ông doanh nghiệp nên chuyển đổi mô hình, phương thức kinh doanh như thế nào để phù hợp?
Thực tế không có công thức chung cho tất cả. Nhưng từ kinh nghiệm làm việc trực tiếp với doanh nghiệp Đà Nẵng và miền Trung, tôi nghĩ có bốn việc doanh nghiệp nên bắt đầu ngay.
Thứ nhất, đo lường được mình đang ở đâu. Đa số doanh nghiệp Việt Nam hiện không biết mình đứng ở mức nào theo chuẩn ESG quốc tế. Đó là lý do i-LEAD và các đối tác đang xây dựng Bộ chỉ số RBP Đà Nẵng và Nền tảng số tự đánh giá — để doanh nghiệp có thể “soi” mình một cách có hệ thống, biết điểm yếu, biết hành động.
Thứ hai, bắt đầu từ những việc cụ thể, vừa sức. Doanh nghiệp không cần phải “đại tu” toàn bộ ngay lập tức.
Bắt đầu từ việc minh bạch hóa thông tin lao động, áp dụng các chính sách bình đẳng giới trong nội bộ, ghi chép phát thải năng lượng, đó đều là những điểm khởi đầu khả thi. Hiện nay đã có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa làm tốt việc này.
Thứ ba, xem ESG là cơ hội đầu tư chứ không phải chi phí. Doanh nghiệp áp dụng RBP/ESG đúng cách sẽ tiếp cận được tài chính xanh, mở rộng thị trường xuất khẩu, nâng uy tín thương hiệu, đây là những lợi ích đo đếm được.
Thứ tư, chủ động tham gia mạng lưới. Diễn đàn RBP Đà Nẵng thường niên, chương trình vinh danh doanh nghiệp tiêu biểu, các khóa đào tạo của VCCI, đây đều là cơ hội để doanh nghiệp được công nhận, học hỏi và kết nối với đối tác quốc tế.
Chuyển đổi sang kinh doanh có trách nhiệm không phải là một sự kiện, mà là một quá trình. Doanh nghiệp nào coi đây là chiến lược dài hạn, đầu tư bài bản từ bây giờ, sẽ là người dẫn đầu khi dòng vốn quốc tế và yêu cầu chuỗi cung ứng siết chặt hơn nữa trong vài năm tới. Nếu doanh nghiệp chờ đến khi bị ép buộc mới làm, thì lúc đó đã muộn.
- Với chính quyền địa phương, ông có đề xuất gì trong việc hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang kinh doanh có trách nhiệm?
Trong bối cảnh hiện nay, tôi nghĩ chính quyền nên đóng vai trò “người thiết kế thị trường”. Cụ thể, địa phương sẽ tạo ra các tín hiệu chính sách rõ ràng để doanh nghiệp biết hướng đầu tư. Điển hình như ưu tiên trong đấu thầu công cho doanh nghiệp đạt chuẩn RBP, hỗ trợ tiếp cận đất đai và tín dụng cho doanh nghiệp ESG, hoặc đưa chỉ tiêu RBP vào tiêu chí đánh giá thu hút FDI. Khi tín hiệu thị trường rõ, doanh nghiệp sẽ tự đầu tư.
Tiếp đến, chính quyền địa phương có thể gắn RBP với chiến lược lớn của thành phố — đặc biệt là Trung tâm Tài chính Quốc tế Đà Nẵng. Một Trung tâm Tài chính Quốc tế muốn thu hút tài chính xanh và đầu tư bền vững quốc tế thì không thể tách rời khỏi việc xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp đáp ứng chuẩn ESG. Hai chiến lược này phải đi song hành.
Cùng với đó là đầu tư vào năng lực cán bộ công chức, chính sách RBP chỉ thực thi tốt khi cán bộ tại các sở, ban, ngành hiểu được nội hàm ESG, biết đọc báo cáo doanh nghiệp và có công cụ giám sát.
Một việc rất cụ thể mà chính quyền địa phương có thể làm ngay là tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận thông tin và công cụ một cách dễ dàng. Sự bảo trợ và truyền thông từ chính quyền thành phố sẽ là yếu tố quyết định để doanh nghiệp tin tưởng sử dụng.
- Trân trọng cảm ơn ông!
