“Cú hích” tăng trưởng từ Khu thương mại tự do Vũng Áng được địa phương và cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng đột phá cho sản xuất hàng hóa, xuất nhập khẩu, tăng trưởng lớn, vươn ra quốc tế.
Hà Tĩnh có với vị trí địa lý đặc biệt, là cửa ngõ ra biển gần nhất của Lào, Đông Bắc Thái Lan và một phần Myanmar, có cụm cảng nước sâu Vũng Áng - Sơn Dương với khả năng tiếp nhận tàu trọng tải tới 300.000 DWT, hoàn toàn đủ điều kiện trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quốc tế và dịch vụ logistics quy mô lớn. Hà Tĩnh đang nghiên cứu xây dựng Khu thương mại tự do Vũng Áng với kỳ vọng tiếp tục mở ra không gian phát triển mới, gắn công nghiệp với logistics, thương mại quốc tế và dịch vụ giá trị gia tăng cao.
Việc nghiên cứu xây dựng Khu thương mại tự do Vũng Áng được địa phương nhấn mạnh là phù hợp với định hướng, tầm nhìn, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của cả nước, phù hợp với các quy hoạch cấp quốc gia, quy hoạch vùng và Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021- 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Quy hoạch tỉnh Hà Tĩnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã xác định KKT Vũng Áng là “trung tâm động lực tăng trưởng” của tỉnh.
Ông Phan Thiên Định, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh, Khu kinh tế Vũng Áng với các tiềm năng, lợi thế tự nhiên sẵn có, hạ tầng đồng bộ và đặc biệt đã thu hút được các nhà đầu tư chiến lược, tạo nền tảng quan trọng cho việc hình thành và phát triển khu thương mại tự do trong tương lai. Tuy nhiên, việc hình thành khu thương mại tự do phải được triển khai một cách bài bản, bảo đảm đồng bộ về mục tiêu, định hướng phát triển và hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, qua đó tạo tiền đề vững chắc để thu hút đầu tư và phát triển bền vững.
Hiện nay, tỉnh Hà Tĩnh đang nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ và báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét cho phép nghiên cứu, lập đề án, bảo đảm tính khả thi và phát triển bền vững. Quá trình này được triển khai bài bản, bám sát quy định pháp luật và thực tiễn của địa phương.
Theo định hướng nghiên cứu, Khu thương mại tự do Vũng Áng dự kiến có quy mô khoảng 3.385 ha, gồm 7 khu chức năng.
Trên thực tế, Cảng Vũng Áng - Sơn Dương có vị trí gần tuyến hàng hải quốc tế giúp giảm thời gian và chi phí vận tải. Hạ tầng kết nối liên vùng và nền tảng công nghiệp - dịch vụ đã hình thành. Đây là những yếu tố then chốt giúp Hà Tĩnh không chỉ có tiềm năng phát triển khu thương mại tự do mà còn đủ khả năng cạnh tranh với các trung tâm thương mại - logistics trong khu vực.
Chuyên gia nhận định, khu thương mại tự do đang là xu hướng ở các địa phương, khi được thành lập và đi vào hoạt động, khu thương mại tự do Vũng Áng sẽ khai thác được lợi thế, tiềm năng, đưa Vũng Áng trở thành trung tâm trong lĩnh vực sản xuất, thương mại, logistics, dịch vụ, công nghệ và công nghiệp hỗ trợ xuất nhập khẩu hàng đầu khu vực và cả nước. Qua đó, mang lại nhiều tác động tích cực về kinh tế – xã hội như tăng thu ngân sách, giảm chi phí đầu vào cho doanh nghiệp, tiết kiệm chi phí sản xuất, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư nước ngoài.
Đồng thời, mô hình này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp trong tỉnh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Bên cạnh đó, với hoạt động giao thương nhộn nhịp của doanh nghiệp trong nước với các doanh nghiệp quốc tế tại khu thương mại tự do, sự hội nhập kinh tế giữa Việt Nam và các quốc gia trong và ngoài khu vực sẽ được thúc đẩy phát triển, xây dựng mối quan hệ thương mại rộng mở và bền chặt với các đối tác quốc tế. Điều này cũng làm tăng cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Ông Phạm Văn Tình, Phó Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh cho biết, dự kiến giai đoạn 2025 – 2027 sẽ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét chủ trương lập đề án, trình cấp có thẩm quyền xem xét phê duyệt và triển khai công tác quy hoạch, xây dựng các phương án thu hồi đất, tái định cư. Giai đoạn 2027 – 2030 sẽ thực hiện các thủ tục về quy hoạch, trình chấp thuận chủ trương đầu tư xây dựng và phát triển khu thương mại tự do đối với các phân khu chức năng; triển khai công tác kêu gọi và lựa chọn nhà đầu tư; nghiên cứu đề xuất cơ chế thành lập tổ chức bộ máy quản lý khu thương mại tự do. Đồng thời, thực hiện công tác quy hoạch chi tiết; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng. Nhà đầu tư chiến lược triển khai đầu tư một số công trình hạ tầng trọng điểm, các công năng chính theo phương án quy hoạch được duyệt để sớm đưa vào hoạt động; thu hút đầu tư theo danh mục ngành nghề kinh doanh.
Giai đoạn sau năm 2030 sẽ đưa vào hoạt động và tiếp tục hoàn thiện vận hành có hiệu quả khu thương mại tự do; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành có liên quan.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty CP Cảng quốc tế Lào – Việt kỳ vọng, nếu Vũng Áng trở thành khu thương mại tự do, sẽ thuận lợi cho sản xuất hàng hóa, xuất nhập khẩu, tạo điều kiện phát triển chuỗi cung ứng dịch vụ logistics, đưa cảng biển trở thành trung tâm trung chuyển quốc tế với lượng hàng hóa lưu thông lớn. Điều này giúp các doanh nghiệp có cơ hội phát triển, tăng trưởng lớn, vươn ra thị trường thế giới.
Trên toàn quốc, đến nay chỉ mới có khu thương mại tự do TP Đà Nẵng và khu thương mại tự do TP Hải Phòng được thành lập. Hiện Việt Nam chưa có khung pháp lý chung về khu thương mại tự do, các mô hình đã triển khai này đều dựa trên cơ chế, chính sách đặc thù của Quốc hội áp dụng cho các địa phương cụ thể.
Trong bối cảnh hiện nay, khi các động lực cũ đang mất dần lợi thế, để phát triển kinh tế của quốc gia nói chung và của tỉnh Hà Tĩnh nói riêng, chuyên gia nhận định cần khai thác những đột phá chiến lược mới. Đến nay, 80% diện tích đất công nghiệp theo quy hoạch trong KKT Vũng Áng đã được cho thuê, trong khi nhu cầu về quỹ đất để thực hiện các dự án đầu tư là rất lớn, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất ô tô và các ngành công nghiệp phụ trợ. Do đó, yêu cầu đặt ra trước mắt là mở rộng không gian phát triển của KKT để tạo quỹ đất; đồng thời xây dựng chiến lược dài hạn để tạo ra “cú hích” thực sự, kiến tạo một môi trường đầu tư, kinh doanh vượt trội.
Kinh nghiệm của nhiều quốc gia thành công trên thế giới cho thấy mô hình khu thương mại tự do là một công cụ hiệu quả để thu hút đầu tư, thúc đẩy thương mại và chuyển giao công nghệ. Đây là khu vực có mức độ mở cửa cao, áp dụng các cơ chế ưu đãi đặc biệt, hạ tầng kỹ thuật – dịch vụ đồng bộ, hiện đại cùng phương thức quản lý linh hoạt, phù hợp với yêu cầu hội nhập và cạnh tranh quốc tế.
“Việc mở rộng KKT Vũng Áng và định hướng thành lập Khu thương mại tự do không chỉ là sự gia tăng quy mô không gian mà còn là một bước đột phá về tư duy phát triển kinh tế. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ, tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ dám làm của Hà Tĩnh trong việc thực hiện các chủ trương, nghị quyết của Đảng. Đây là nền tảng quan trọng để Hà Tĩnh chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế”, Trần Việt Hà, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh.
Chuyên gia cũng lưu ý, địa phương cần quan tâm các yếu tố liên quan đến thành lập khu thương mại tự do như: vấn đề quy hoạch, quản trị, thể chế, thuế quan, định hướng phát triển, ngành nghề ưu tiên và các cơ chế, chính sách đột phá cần thiết…
