Doanh nghiệp xuất khẩu chi hàng tỷ đồng để nâng cấp dây chuyền, kiểm soát nguyên liệu đầu vào và đạt chứng nhận Halal, nhưng hàng vẫn bị hải quan nước bạn từ chối thông quan.
Chỉ ra nguyên nhân cốt lõi của tình trạng đứt gãy này, bà Trần Thị Thùy Trang, Đại diện Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho biết một trong những lầm tưởng lớn nhất của các doanh nghiệp là cho rằng Halal chỉ liên quan đến nguyên liệu hợp lệ và khâu sản xuất. Thực chất, theo bà Trang, Halal không phải là một tiêu chuẩn đơn lẻ mà đòi hỏi sự kiểm soát nghiêm ngặt của "cả một chuỗi từ nguyên liệu, giết mổ, vận chuyển, kho bãi". Bất kỳ sự bất cẩn nào ở chặng cuối giao vận đều có thể vô hiệu hóa toàn bộ quy trình trước đó.
Hậu quả của việc hỏng chuẩn Halal trong quá trình lưu thông không chỉ dừng lại ở việc bị đối tác trả hàng. Nhấn mạnh về các rủi ro tài chính khốc liệt, chuyên gia của Bộ Công Thương cảnh báo: "Gian lận Halal thì bị coi là gian lận thực phẩm, sẽ bị xử phạt và có các chế tài đó là tịch thu hàng, cấm cơ sở và phạt nặng"
Rủi ro nhiễm chéo
Dưới lăng kính quản trị rủi ro vận hành, "tử huyệt" khiến hàng loạt lô hàng chuẩn Halal bị chặn đứng tại hải quan chính là vấn đề nhiễm chéo. Đây là quy định đặc thù và vô cùng nghiêm ngặt của giao vận Halal, khác biệt hoàn toàn với các thị trường xuất khẩu thông thường.
Nguyên tắc bất di bất dịch trong chuỗi lưu thông là sản phẩm Halal không được phép lưu kho chung, đặc biệt là dùng chung kho lạnh với các sản phẩm không đạt chuẩn (điển hình như thịt lợn). Chuyên gia của Bộ Công Thương đưa ra lời cảnh báo trực diện: "Lô hàng rõ ràng đã được chứng nhận Halal, nhưng có một điểm nhiễm chéo như vậy cũng có thể bị từ chối".
Rào cản này đang đặt áp lực vận hành cực lớn lên vai các doanh nghiệp chuỗi cung ứng. Đối với các ngành hàng xuất khẩu tỷ đô nông thủy sản đông lạnh như tôm cá, năng lực quản trị hậu cần chuỗi lạnh đã trở thành yếu tố "sống còn". Quy cách đóng gói, phương thức giao nhận và vận tải phải được tinh chỉnh chuẩn xác để bảo vệ vẹn toàn "trạng thái Halal" của sản phẩm từ cửa nhà máy cho đến khi cập cảng nước bạn.
Giải pháp cho doanh nghiệp
Để hóa giải rủi ro nhiễm chéo chặng cuối, các doanh nghiệp cần phải tái cấu trúc tư duy vận hành chuỗi cung ứng theo hai điều kiện cốt lõi được bà Trần Thị Thùy Trang chỉ rõ.
Thứ nhất, nâng cấp năng lực logistics chuỗi lạnh. Quy cách đóng gói, phương thức giao nhận và nhiệt độ bảo quản phải lưu thông trong một hệ thống đóng kín, chuyên biệt để bảo toàn tiêu chuẩn Halal.
Thứ hai là chuyển giao quy trình lưu thông tại UAE và khối GCC cho các nhà nhập khẩu hoặc nhà phân phối bản địa. Họ cũng chính là chìa khóa để tiếp cận kênh bán lẻ truyền thống, phân khúc hiện vẫn đang nắm giữ trên 50% thị phần tại khu vực này.
Thực tế thương trường chứng minh, việc tuân thủ nghiêm ngặt hàng rào kỹ thuật của Halal không phải là một khoản chi phí "đốt tiền", mà là tấm khiên bảo vệ biên lợi nhuận ổn định.
Dưới góc nhìn chiến lược vĩ mô, dư địa tăng trưởng cho những doanh nghiệp nhắm tới thị trường Halal đang lớn hơn bao giờ hết nhờ Hiệp định CEPA giữa Việt Nam và UAE có hiệu lực từ tháng 2/2026. Hiệp định này xóa bỏ đến 99% dòng thuế nhập khẩu cho Việt Nam, kéo thuế suất các mặt hàng thủy sản chủ lực như tôm, cá tra hay cá ngừ từ 5% về thẳng 0% ngay lập tức.
Thị trường thực phẩm Halal toàn cầu với quy mô dự báo đạt 6,4 nghìn tỷ USD vào năm 2034 không còn giới hạn ở người theo đạo Hồi, mà đang trở thành bảo chứng cao cấp cho vệ sinh và tính minh bạch nguồn gốc đối với người tiêu dùng nói chung. Do đó, việc chi tiền cho một hệ thống logistics chuỗi lạnh chuyên biệt đạt chuẩn Halal chính là khoản đầu tư chiến lược để khai phóng giá trị thặng dư gấp đôi và duy trì vị thế cạnh tranh trên sân chơi quốc tế.
