Để thúc đẩy chuyển đổi xanh, cần hoàn thiện các công cụ tài chính, huy động nguồn vốn dài hạn từ khu vực tư nhân hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư xanh.
Tín dụng xanh tại Việt Nam không ngừng được mở rộng cả về quy mô và tốc độ tăng trưởng. Tuy nhiên, với nhu cầu nguồn lực lớn cho chuyển đổi xanh, ngoài hệ thống ngân hàng cần phát triển thị trường vốn, đa dạng các kênh huy động vốn.
Bà Phạm Thị Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thông tin: Năm 2025, ghi nhận sự tăng trưởng mạnh của tín dụng xanh với dư nợ đạt khoảng 770 nghìn tỷ đồng. Mức tăng trưởng bình quân tín dụng xanh trong giai đoạn 2017-2025 đạt hơn 20%/năm, được đánh giá cao hơn mức tăng trưởng dư nợ tín dụng chung của nền kinh tế. Con số trên đã phản ánh sự chuyển biến tích cực từ nhận thức đến hành động của hệ thống ngân hàng trong hỗ trợ chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng xanh và bền vững.
Nhấn mạnh về vai trò của tín dụng xanh, Tổng Giám đốc ngân hàng TMCP Phương Đông Phạm Hồng Hải khẳng định: tín dụng xanh không chỉ là trách nhiệm xã hội mà đang tạo ra cơ hội kinh doanh cho các ngân hàng, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp xanh, tái tạo xanh... Từ thực tế, tín dụng xanh giúp ngân hàng tăng trưởng ổn định, an toàn và ít biến động hơn, ông Phạm Hồng Hải cho rằng: đây là điều bình thường mới trong hệ thống ngân hàng.
Theo một số dự báo, đến năm 2030, trung bình Việt Nam cần khoảng 150.000 USD để đầu tư cho năng lượng tái tạo. Nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng tiêu chuẩn xanh nhưng trước xu hướng chuyển dịch hoạt động xanh, doanh nghiệp cần đầu tư vào khoản này.
Từ góc độ ngân hàng, khi OCB cho các doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn xanh vay, tỷ lệ nợ xấu rất thấp, cho thấy hiệu quả lớn khi ngân hàng áp dụng chiến lược xanh. Bên cạnh đó, chi phí vận hành của ngân hàng cũng giảm đáng kể bởi để làm giảm tác động tới môi trường cần số hoá quy trình.
Không chỉ OCB, trước xu hướng chuyển dịch hoạt động xanh nhiều ngân hàng khác trong hệ thống đã triển khai chương trình tài chính xanh, dành nguồn lực hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh. Ông David Ambadar - Cố vấn trưởng dự án “Chuyển dịch đầu tư theo hướng chuyển đổi xanh” cho rằng: Để thúc đẩy nền kinh tế xanh cũng như chuyển đổi xanh trong doanh nghiệp theo các mục tiêu chính sách đã đề ra, Việt Nam cần tiếp tục tăng cường thực thi chính sách, hoàn thiện các công cụ tài chính…
Theo đó, Việt Nam cần nguồn vốn dài hạn hơn với việc định giá tốt hơn các rủi ro khí hậu và các tác động môi trường và xã hội phát sinh. Ngoài ra là nguồn vốn vay với lãi suất rẻ hơn bằng tiền Việt, đặc biệt là huy động từ các nguồn lực nước ngoài.
Kinh nghiệm cho thấy, phần lớn quá trình chuyển dịch năng lượng trên toàn thế giới được tài trợ thông qua các công cụ nợ, chủ yếu là trái phiếu. Trong đó, khoảng 60% tổng nguồn vốn này đến từ khu vực tư nhân.
Nhiều quốc gia đang vận hành thành công một công cụ khác để huy động nguồn lực là thị trường carbon tuân thủ. Tại EU hơn 200 tỷ euro đã được huy động và phần lớn trong số đó được tái đầu tư, sử dụng cho các mục đích khí hậu và năng lượng sạch tại các quốc gia thành viên.
Tại Việt Nam, hiện nay ngân hàng đang là định chế tài chính chủ lực cung cấp tài chính xanh. Tuy nhiên, ông David Ambadar cũng nhận thấy các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa tiếp cận tài chính xanh. Thực tế này xuất phát từ sự khác biệt giữa các ngân hàng - doanh nghiệp nhỏ và vừa trong mục tiêu và yêu cầu. Hai bên vì thế thiếu sự thấu hiểu một cách rõ ràng.
Nhu cầu tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa thường nhỏ hơn mức vay tối thiểu mà các ngân hàng đưa ra. Cùng với đó là việc đáp ứng các yêu cầu cho vay. Chẳng hạn, các doanh nghiệp nhỏ và vừa thường gặp khó khăn trong việc cung cấp tài sản thế chấp; các yêu cầu báo cáo và chi phí đầu tư ban đầu cao.
Về phía ngân hàng thường thiếu các hướng dẫn kỹ thuật địa phương hóa cùng những giải pháp tài chính được thiết kế riêng biệt để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ thực hiện chuyển đổi. Chưa kể, những tham vọng về bền vững và ESG của ban lãnh đạo cấp cao ngân hàng không dễ dàng chuyển hóa thành những thay đổi thực sự trong hoạt động cho vay, quản trị rủi ro và lợi nhuận.
Để tạo sự thấu hiểu giữa hai bên, ông David Ambadar cho rằng, nâng cao năng lực cho các tổ chức tài chính và doanh nghiệp trong lĩnh vực đầu tư xanh rất cần thiết. Cả doanh nghiệp và ngân hàng cần được chứng minh: đầu tư vào các công nghệ chuyển đổi xanh, nhất là công nghệ chuyển dịch năng lượng không phải là công việc kinh doanh rủi ro mà là một cơ hội đầu tư sinh lời. Trong quá trình đó, cần những “cánh chim đầu đàn” dẫn dắt, từ đó thúc đẩy sự chuyển mình của thị trường.
