Những cú sốc về giá cả gây khó khăn cho ngành sản xuất ASEAN ngay cả khi xuất khẩu điện tử vẫn đang tăng trưởng mạnh.
Nhiều nhà sản xuất thuộc các ngành công nghiệp chủ lực trên khắp Đông Nam Á đã bắt đầu báo cáo về tình trạng đóng cửa công ty và mất việc làm do tác động từ xung đột Trung Đông lên chi phí nguyên liệu đầu vào và chuỗi cung ứng ngày càng nghiêm trọng, dù sản lượng tăng trưởng mạnh mẽ của ngành điện tử đang che lấp đi những khó khăn ở các lĩnh vực khác.
Tâm lý của các nhà sản xuất, được đo lường bằng Chỉ số Nhà quản trị Mua hàng (PMI) hàng tháng của S&P Global, nhìn chung vẫn giữ mức tích cực đối với khối ASEAN gồm 11 thành viên trong tháng 4.
Tuy nhiên, chỉ số này đã rơi xuống mức thấp nhất trong vòng 9 tháng, giảm mạnh so với thời điểm trước xung đột Trung Đông. Các nhà phân tích nhận định rằng con số tổng quan này chưa phản ánh đầy đủ bức tranh thực tế.
Ông Firdaos Rosli, Chuyên gia kinh tế trưởng tại Ngân hàng AmBank (Kuala Lumpur), quan sát thấy rằng dù trên giấy tờ, hiệu suất thương mại của Malaysia vẫn phục hồi tốt một cách đáng ngạc nhiên với kim ngạch xuất khẩu tháng 4 đạt mức tăng trưởng hai con số, nhưng dữ liệu này lại rất không đồng đều.
"Sự phục hồi này đang che giấu những áp lực nặng nề ở một số ngành cụ thể. Cuộc khủng hoảng có thể không biểu hiện ngay lập tức trong dữ liệu GDP tổng thể do nền kinh tế của chúng ta đang vận hành với nhiều tốc độ khác nhau giữa các ngành," ông cảnh báo.
Chuyên gia này cho biết, dự báo ngành logistics, sản xuất phụ trợ và xây dựng địa phương sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề. Các lĩnh vực đang bùng nổ khác có thể bù đắp tạm thời cho số liệu kế toán quốc gia, nhưng tổn thương ở cấp độ vi mô là rất rõ ràng.
Malaysia và Philippines nằm trong số những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, trong đó các doanh nghiệp nhỏ và vừa đối mặt với rủi ro cao nhất. Chẳng hạn, hơn 100 nhà sản xuất đồ nội thất nhỏ tại Muar, trung tâm đồ gỗ lớn nhất Malaysia, đã phải đóng cửa trong những tháng gần đây.
"Các nhà máy nhỏ đã bắt đầu đóng cửa. Xung quanh chúng tôi, các nhà máy lâu năm đang ngừng hoạt động, họ không thể chịu đựng thêm được nữa," ông Jeffrey Eng, chủ sở hữu TKL Furniture, một công ty xuất khẩu toàn bộ sản phẩm sang Mỹ, cho biết.
Cuộc khảo sát tháng 5 của Liên đoàn các nhà sản xuất Malaysia cho thấy 28% trong số 225 doanh nghiệp được hỏi về tác động trực tiếp từ xung đột Trung Đông, đã hoặc đang lên kế hoạch điều chỉnh lực lượng lao động, trong khi 72% cho biết tình hình của họ đã trở nên tồi tệ hơn.
Tại Philippines, các nhà sản xuất đã cắt giảm 217.000 việc làm trong tháng 3, tương đương 5,8% lực lượng lao động của ngành này, theo dữ liệu chính thức. Chỉ số PMI sản xuất của nước này đã lao dốc mạnh vào vùng suy giảm và là mức yếu nhất trong số 6 nền kinh tế lớn của ASEAN.
Ông Miguel Chanco, Chuyên gia kinh tế trưởng về các thị trường châu Á mới nổi tại Pantheon Macroeconomics nhận định rằng các nhà sản xuất tại Philippines chắc chắn sẽ phải chật vật cả về góc độ cung lẫn cầu do chi phí năng lượng cao hơn nhiều.
Điều khiến Philippines trông có vẻ tệ hơn so với các nước láng giềng là ngành xuất khẩu của họ ít có khả năng được hưởng lợi từ sự bùng nổ thiết bị phần cứng AI, yếu tố vốn đang hỗ trợ đắc lực cho sự tăng trưởng thần tốc của xuất khẩu điện tử trên toàn khu vực.
Ông nói thêm rằng Manila sở hữu ít các công cụ chính sách mang tính cấu trúc để giảm bớt cú sốc (như trợ giá nhiên liệu) hơn so với các quốc gia cùng khu vực như Indonesia hay Malaysia.
Tại Việt Nam, sự phân hóa tương tự trong ngành sản xuất cũng đang lộ rõ. Trong khi xuất khẩu điện tử tiếp tục là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ông Andrew Harker, Giám đốc kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, lưu ý: "Mặc dù sản lượng tiếp tục tăng nhưng tốc độ mở rộng đã chậm lại đáng kể. Với số lượng đơn đặt hàng mới rơi vào trạng thái suy giảm, nhiều khả năng sản lượng cũng sẽ giảm theo trong những tháng tới".
Ngành da giày quy mô lớn của Việt Nam cũng chịu tác động lớn. Với chi phí logistics tăng 15% và giá các nguyên vật liệu liên quan đến dầu mỏ tăng tới 30%, các nhà máy trong nước đang rơi vào thế "tiến thoái lưỡng nan" và phải tự gánh chịu phần chi phí tăng thêm này, vì hầu hết các hợp đồng xuất khẩu đã được ký kết từ trước với mức giá cố định.
Hiệp hội Người sử dụng lao động Indonesia báo cáo rằng 10 trong số 16 ngành sản xuất có mức tăng trưởng chậm hơn nhiều so với mức mở rộng tổng thể 5,61% của quốc gia này trong quý đầu tiên. Nguyên nhân do giá dầu naphtha tăng cao đã giáng đòn mạnh vào ngành kinh doanh nhựa trong nước.
Trong khi đó, các công ty tại Singapore cũng đang tìm cách tự chủ nguồn cung nguyên vật liệu ở các khu vực gần hơn nếu có thể. Ông Melvin Tan, Phó Chủ tịch Liên đoàn Sản xuất Singapore, lưu ý rằng khi các nhà sản xuất phải vật lộn với chi phí logistics và giá điện cao hơn, nhiều doanh nghiệp đang tìm cách khai thác Đặc khu Kinh tế Johor-Singapore mới thành lập cùng các nhà máy lân cận tại Indonesia để đáp ứng nhu cầu của họ, thay vì các nguồn cung truyền thống ở xa.
Các nhà phân tích dự báo tình hình sẽ còn tồi tệ hơn nữa trừ khi tình trạng sẵn có của nguồn cung được cải thiện nhanh chóng. Ngân hàng đầu tư CIMB (Malaysia) cho biết các cuộc khảo sát của ngân hàng trung ương chỉ ra rằng lượng hàng tồn kho dự trữ trung bình chỉ đủ dùng từ ba đến bốn tháng, báo hiệu nguồn cung nguyên liệu đầu vào sẽ thắt chặt đáng kể từ cuối quý II năm 2026.
