130 tỷ USD tiền thuế bị tuyên vô hiệu đang châm ngòi làn sóng kiện tụng ở Mỹ, với 1.800 doanh nghiệp đòi hoàn trả và hàng trăm nghìn nhà nhập khẩu liên quan.
Sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ tuần trước, một cuộc đua pháp lý quy mô lớn đang diễn ra. Theo tờ Wall Street Journal (WSJ), đang có ít nhất 1.800 doanh nghiệp đã nộp đơn kiện chính phủ liên bang Mỹ nhằm đòi hoàn trả số tiền thuế quan ước tính lên tới 130 tỷ USD.
Theo WSJ, phần lớn các doanh nghiệp đã nộp đơn từ trước khi phán quyết được ban hành, với dự đoán trước về khả năng tòa tuyên thuế quan vô hiệu. Trong số đó có những tên tuổi lớn như Costco, Goodyear Tire & Rubber hay Barnes & Noble Purchasing. Sau phán quyết, các tập đoàn khác như FedEx tiếp tục gia nhập danh sách.
Luật sư Matthew Seligman, người đại diện cho nhiều nhà nhập khẩu, ví quy mô các vụ kiện này với “cấp độ amiăng” — ám chỉ hàng nghìn vụ kiện kéo dài nhiều thập kỷ liên quan đến vật liệu gây hại này. Tuy nhiên, điểm khác biệt là: “Tất cả các vụ kiện thuế quan đang diễn ra cùng một thời điểm.”
Theo hồ sơ tòa án, tính đến ngày 10/12, có ít nhất 301.000 nhà nhập khẩu từng chịu các mức thuế sau đó bị hủy bỏ. Con số này bao gồm cả doanh nghiệp lẫn cá nhân trực tiếp nộp thuế cho hàng hóa mua từ nước ngoài.
Phần lớn các vụ kiện được nộp lên Tòa Thương mại Quốc tế (Court of International Trade – CIT), một tòa án liên bang chuyên trách đặt tại New York. Dù có kinh nghiệm xử lý các tranh chấp thương mại phức tạp, CIT chưa từng đối mặt với số lượng nguyên đơn đông đảo và tổng giá trị tranh chấp lớn đến vậy.
Trong tháng 12 năm ngoái, CIT đã tạm dừng toàn bộ các vụ kiện liên quan thuế quan để chờ phán quyết cuối cùng của Tòa án Tối cao. Tháng 1, tòa cho biết sẽ thiết lập các quy trình bổ sung sau khi có phán quyết chung cuộc. Hiện chưa có thông tin chính thức về cơ chế hoàn tiền cụ thể.
Các luật sư của nguyên đơn đang thúc giục CIT và một tòa phúc thẩm liên bang ban hành lệnh yêu cầu chính phủ hoàn trả toàn bộ số tiền thuế đã thu, kèm lãi suất. Phản hồi chính thức đầu tiên từ chính quyền dự kiến được nộp vào cuối tuần này.
Phản ứng của Nhà Trắng cũng chưa rõ ràng. Trước đó, trong hồ sơ gửi tòa án, các luật sư của chính quyền ông Trump từng cam kết rằng nếu thuế quan bị tuyên là bất hợp pháp, các doanh nghiệp có thể được “hoàn trả đầy đủ, bao gồm cả lãi suất”.
Tuy nhiên, sau phán quyết, Tổng thống Trump tỏ ra không hài lòng vì tòa không đưa ra chỉ đạo rõ ràng về hoàn tiền. Khi được hỏi liệu chính quyền có hoàn trả tiền hay không, ông đáp: “Chuyện đó chưa được bàn tới. Có lẽ chúng ta sẽ còn ra tòa trong 5 năm tới.”
Trong khi đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent phát biểu trên Fox News rằng chính quyền sẽ chờ hướng dẫn từ tòa cấp dưới: “Việc này nằm ngoài thẩm quyền của chúng tôi. Chúng tôi sẽ tuân thủ lệnh của tòa.”
Dù làn sóng kiện tụng ở Mỹ đang tăng tốc, không phải mọi doanh nghiệp đều sẵn sàng tham gia. Nhiều hồ sơ hiện tại chỉ là “bản sao” của nhau, nêu các căn cứ pháp lý cơ bản mà chưa tiết lộ cụ thể số tiền yêu cầu hoàn trả, theo WSJ.
Giới luật sư đưa ra các kịch bản khác nhau về thời gian giải quyết. Trong đánh giá lạc quan, quá trình có thể kéo dài 1–2 năm. Ở kịch bản bi quan, thời gian có thể lâu hơn đáng kể.
Một số cố vấn khuyên khách hàng nên chờ đợi, cho rằng không nhất thiết phải kiện ngay trước khi có hóa đơn quyết toán cuối cùng. Ngược lại, nhiều hãng luật lớn như Quinn Emanuel Urquhart & Sullivan hay Milbank đã thành lập đội chuyên trách để xử lý hàng loạt hồ sơ.
Harlan Stone, chủ doanh nghiệp sản xuất sàn nhựa HMTX Industries, đã nộp đơn kiện từ ngày 22/12, dù ông cho rằng có thể không cần thiết. “Đây là bước phòng ngừa kép, phòng khi tòa ưu tiên những bên đã khởi kiện,” ông nói.
Chi phí theo đuổi cũng là một lý do ngăn cản các vụ kiện. Không phải doanh nghiệp nào cũng đủ nguồn lực theo đuổi kiện tụng. Kimberly Daniels, một môi giới hải quan tại Washington, cho biết 20 khách hàng của bà đang tìm cách đòi lại từ 2.200 USD đến 7 triệu USD tiền thuế. Tuy nhiên, chỉ một doanh nghiệp niêm yết trong đó đủ khả năng thuê luật sư để khởi kiện.
“Tôi chỉ có thể bảo họ hy vọng Cơ quan Hải quan sẽ làm điều đúng đắn và hoàn tiền,” bà nói.
Một số luật sư thương mại kỳ cựu nhận định CIT có thể thiết lập một cơ chế hoàn tiền chung, áp dụng cho mọi nhà nhập khẩu, thay vì chỉ những bên đã nộp đơn.
Theo Greg Husisian, đối tác tại Foley & Lardner, việc khởi kiện hiện nay chủ yếu nhằm “tạo thêm cơ chế để có thể nhận được cứu trợ nhanh hơn”.
Với hơn 300.000 nhà nhập khẩu liên quan và hàng nghìn đơn kiện đã nộp, đây có thể trở thành một trong những tranh chấp thương mại lớn nhất nước Mỹ — và phán quyết của Tòa án Tối cao mới chỉ là màn khởi đầu.
Dù còn nhiều đổi thay trước mắt, vụ kiện lịch sử này đang thử thách tính nhất quán không chỉ trong chính sách thương mại Mỹ, mà còn là niềm tin pháp lý của doanh nghiệp.
