Nhiều nền kinh tế châu Á bùng nổ nhờ công nghệ, nhưng không ít quốc gia bị mắc kẹt. Điều đó tạo ra sự phân hóa sâu sắc trong mô hình “chữ K”.
Sức mạnh lấn át của công nghệ
Các nền kinh tế phát triển ở Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan, vốn dựa nhiều vào công nghệ, có lợi thế nhờ dự trữ nhiên liệu lớn và tiềm lực tài chính đủ mạnh để chấp nhận mức giá cao nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng.
Trong khi đó, những quốc gia như Ấn Độ, Philippines và Thái Lan, nơi tăng trưởng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào sản xuất và dịch vụ truyền thống, đang gặp nhiều khó khăn hơn trong việc bảo đảm nguồn nhiên liệu cũng như bù đắp cho sự suy giảm của hoạt động kinh tế.
Benson Wu, nhà kinh tế học về Hàn Quốc và Trung Quốc tại Bank of America Merrill Lynch cho biết, đây là những khu vực, trước hết, chưa được hưởng lợi nhiều từ làn sóng phát triển hiện nay của trí tuệ nhân tạo (AI). Đồng thời, họ cũng có nguy cơ chịu tác động mạnh hơn từ áp lực lạm phát phát sinh do xung đột tại Trung Đông.
Một báo cáo của Ủy ban Thương mại và Phát triển Liên hợp quốc dự báo rằng thị trường AI toàn cầu sẽ tăng trưởng lên 4,8 nghìn tỷ USD vào năm 2033, tăng gấp 25 lần so với năm 2023. Morgan Stanley ước tính rằng chi tiêu cho cơ sở hạ tầng AI có thể vượt quá 3 nghìn tỷ USD trong hai năm tới.
Bức tranh xán lạn của ngành công nghệ cao mang lại con số tăng trưởng vượt trội cho một số nền kinh tế. Tăng trưởng GDP quý I của Đài Loan (Trung Quốc) đạt mức cao nhất trong 39 năm với 13,69%, khi thị trường chứng khoán nước này vượt qua Canada để trở thành thị trường lớn thứ sáu thế giới.
Sự tăng trưởng này phần lớn là nhờ vào tập đoàn sản xuất chip khổng lồ Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC), chiếm hơn 40% cổ phần của Sở giao dịch chứng khoán Đài Loan.
Thị trường chứng khoán Seoul trong những tuần gần đây đã vượt qua London và Canada để trở thành thị trường lớn thứ bảy thế giới. Hai tập đoàn lớn nhất là Samsung Electronics và SK Hynix đều ghi nhận lợi nhuận kỷ lục trong quý I năm nay. Trong đó, vốn hóa thị trường của Samsung Electronics đã vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Jason Lui, Giám đốc chiến lược cổ phiếu và phái sinh khu vực châu Á - Thái Bình Dương của BNP Paribas, nhận định, các công ty sản xuất chất bán dẫn có khả năng chuyển phần chi phí gia tăng này sang khách hàng cuối cùng.
Nền kinh tế theo mô hình chữ K là tình trạng phân hóa sâu sắc, nơi một số lĩnh vực, ngành nghề tăng trưởng mạnh mẽ, trong khi nhiều khu vực khác vẫn chật vật.
Simon Woo, điều phối viên nghiên cứu công nghệ khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Bank of America, bình luận: “Khi bạn nhìn vào các công ty liên quan đến AI, nếu bạn nói mức tăng trưởng 10%, 20%, các nhà đầu tư sẽ nói: “Ôi trời, thấp quá”. Trong kỷ nguyên AI, ít nhất bạn phải nghe thấy mức tăng trưởng 50%, 100%.”
Phân hóa sâu sắc
Sự tương phản rõ rệt này được biết đến với tên gọi “nền kinh tế hình chữ K”. Thuật ngữ này đề cập đến sự chênh lệch ngày càng lớn giữa các tầng lớp kinh tế thượng lưu và hạ lưu, được phổ biến sau khi đại dịch Covid-19 ảnh hưởng không cân xứng đến các nhóm người thiệt thòi.
Trong khi làn sóng bùng nổ AI vẫn tiếp diễn, nhiều nhóm dân cư dễ tổn thương tại châu Á lại đang phải gánh chịu những tác động nặng nề từ cuộc xung đột ở Trung Đông. Liên hợp quốc ước tính xung đột đã đẩy khoảng 8,8 triệu người tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói, đồng thời có thể khiến GDP của khu vực suy giảm từ 0,3% đến 0,8%.
Ngay cả tại những nền kinh tế hưởng lợi từ làn sóng bùng nổ AI, thành quả tăng trưởng cũng không được phân bổ đồng đều. Tại Hàn Quốc, hàng chục nghìn lao động của Samsung đang đe dọa đình công trong bối cảnh bất mãn gia tăng về tiền lương thấp.
Trong khi đó, do sức tiêu dùng suy yếu, ngân hàng trung ương nước này cũng cảnh báo về khoảng cách ngày càng lớn giữa cảm nhận thực tế của người dân và tốc độ tăng trưởng GDP chung của nền kinh tế.
Hiện tượng “hình chữ K” cũng xuất hiện tại Đài Loan, ngành công nghiệp bán dẫn chỉ chiếm khoảng 4% lực lượng lao động của hòn đảo này, nhưng mức lương cho người lao động mới vào nghề có thể cao gấp năm lần so với những người cùng ngành.
Sự kết hợp giữa bùng nổ AI và khủng hoảng năng lượng đặt ra một thách thức đặc biệt đối với các chính phủ trong việc dung hòa một nền kinh tế ngày càng phân mảnh.
Sự bất bình đẳng thu nhập ngày càng sâu sắc không chỉ làm gia tăng nguy cơ bất ổn xã hội và chính trị, mà còn đe dọa sự ổn định kinh tế lâu dài, bởi vì sự tập trung của cải ngày càng thu hẹp làm suy giảm sức mua của phần lớn dân số, vốn là động lực thúc đẩy hoạt động kinh tế.
Bà Kristy Hsu, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu ASEAN - Đài Loan, cho rằng: Đài Loan không thể không có TSMC hay tất cả các công ty công nghệ cao này, nhưng khoảng cách ngày càng lớn giữa các nhóm, các hộ gia đình và các ngành khác nhau cần phải được giải quyết.
Trong khi đó, các ngân hàng trung ương đang phải tìm cách cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và kiểm soát lạm phát, trong bối cảnh sự khác biệt trong chính sách tiền tệ giữa các quốc gia có thể làm gia tăng bất bình đẳng trong khu vực.
Frederic Neumann, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á tại HSBC, nhận định, “Những xu hướng xã hội như bất bình đẳng thu nhập gia tăng và sự phục hồi hình chữ K tại châu Á cuối cùng sẽ lan sang Mỹ. Điều đó không chỉ ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế và lạm phát của Mỹ, mà còn có nguy cơ củng cố thêm mô hình phục hồi hình chữ K trong chính nền kinh tế Mỹ”.
