Khủng hoảng ở Trung Đông đang đẩy chi phí sản xuất châu Á tăng vọt, phơi bày điểm yếu trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sau khi xung đột Trung Đông bùng nổ vào cuối tháng 2/2026, làn sóng bất ổn từ vùng Vịnh đang nhanh chóng lan tới các nhà máy ở châu Á.
Các chỉ số PMI sản xuất tháng 4/2026 do S&P Global công bố cho thấy một bức tranh đầy mâu thuẫn. PMI của Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản và Hàn Quốc đều tăng, nhưng không phản ánh sự phục hồi thực chất của nhu cầu.
Theo các chuyên gia, động lực chính đến từ làn sóng tích trữ hàng tồn kho khi doanh nghiệp lo ngại thiếu hụt nguồn cung và giá cả leo thang trong thời gian tới.
Tại Đài Loan, chi phí đầu vào tháng 4 tăng mạnh nhất kể từ khi khảo sát PMI được triển khai cách đây 22 năm. Hàn Quốc ghi nhận mức tăng chi phí kỷ lục. Nhật Bản, Indonesia... cũng chứng kiến giá nguyên liệu thô lên mức cao nhất trong nhiều năm.
Bức tranh trở nên rõ nét hơn nếu nhìn vào dữ liệu tháng 3. Theo Nomura, PMI sản xuất trung bình của châu Á giảm xuống 52 trong tháng 3, từ mức 53,3 của tháng trước, với đà giảm rõ rệt hơn ở các thị trường mới nổi. Chỉ số thời gian giao hàng của nhà cung ứng giảm xuống 47 từ mức 48,2, cho thấy chuỗi cung ứng tiếp tục bị kéo dài nghiêm trọng.
Sau khi xung đột khiến eo biển Hormuz tắc nghẽn, hãng vận tải Maersk đã chuyển hướng tàu qua mũi Hảo Vọng và ngừng toàn bộ hành trình qua Hormuz, khiến thời gian vận chuyển tuyến Á – Âu kéo dài thêm 8 đến 15 ngày. Trong khi đó, CMA CGM áp dụng phụ phí khẩn cấp 2.000 USD cho mỗi container 20 feet đối với hàng hóa vào Trung Đông.
Tác động không chỉ nằm ở giá dầu. Theo Resilinc, hơn 3.600 mã hàng hóa theo hệ thống HS có xuất xứ từ khu vực bị ảnh hưởng, bao gồm nhựa, cao su tổng hợp, hóa chất đặc biệt và đầu vào nông nghiệp. Tổng giá trị hàng hóa có nguy cơ bị gián đoạn được ước tính lên tới 460 tỷ USD.
Không phải mọi nền kinh tế châu Á đều chịu tác động giống nhau. Những nước có dự trữ năng lượng lớn hơn như Hàn Quốc, Trung Quốc và Malaysia bị ảnh hưởng tương đối hạn chế, trong khi Indonesia, Ấn Độ, Philippines... dễ tổn thương hơn.
Trường hợp của Đài Loan đặc biệt đáng chú ý. Dù tổng nhập khẩu từ Trung Đông chỉ tương đương 2,39% GDP, nguy cơ thiếu hụt helium, loại khí mà Qatar cung cấp khoảng 30% sản lượng toàn cầu, có thể làm tê liệt ngành điện tử vốn chiếm tới 25,2% sản lượng kinh tế của hòn đảo này. Đây là ví dụ điển hình cho thấy một nguyên liệu tưởng như thứ yếu vẫn có thể gây đứt gãy cả hệ sinh thái sản xuất.
Tại Việt Nam, đơn hàng mới trong tháng 4 giảm lần đầu tiên sau tám tháng. Indonesia ghi nhận sản lượng co lại. Trong khi đó, Ấn Độ chứng kiến tốc độ cải thiện điều kiện kinh doanh chậm thứ hai trong gần bốn năm, một tín hiệu đáng lo ngại đối với nền kinh tế từng được kỳ vọng hưởng lợi lớn từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc.
Áp lực chi phí hiện không còn giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Tình trạng thiếu hụt naphtha đã buộc nhiều nhà sản xuất nhựa châu Á phải tuyên bố bất khả kháng. Đây là nguyên liệu hóa dầu chủ chốt để sản xuất ethylene, propylene và butadiene, nền tảng của hàng loạt sản phẩm từ bao bì đến dệt may.
Giá urê, loại phân bón tổng hợp phổ biến nhất thế giới, đã tăng khoảng 30% chỉ trong một tháng, trong khi giá dầu đậu tương lên mức cao nhất hơn hai năm. IMF cảnh báo áp lực này có thể kéo dài nếu xung đột Trung Đông tiếp diễn. Lịch sử cho thấy căng thẳng dầu mỏ kéo dài thường đẩy lạm phát lên cao, đồng thời kéo giảm tăng trưởng.
Các nhà phân tích cũng cho rằng bức tranh tích cực hiện nay chỉ mang tính tạm thời. Làn sóng tích trữ đang che lấp thực tế rằng nhu cầu cuối cùng vẫn suy yếu. Khi kho hàng được lấp đầy và chi phí tiếp tục tích tụ, sản lượng nhiều khả năng sẽ phải điều chỉnh giảm.
Ngay cả khi eo biển Hormuz mở lại và xung đột sớm hạ nhiệt, thiệt hại cơ sở hạ tầng vẫn cần thời gian để khắc phục, trong khi các nút thắt vận tải có thể tiếp tục duy trì giá năng lượng ở mức cao trong nhiều tháng. Những điều chỉnh mang tính cơ cấu như đa dạng hóa nguồn cung hay tăng dự trữ chiến lược cần nhiều năm để triển khai. Trong thời gian đó, chi phí và rủi ro vẫn tiếp tục tích lũy.
Đối với các nền kinh tế châu Á vốn đã phải xoay xở với thuế quan Mỹ và những hệ lụy hậu đại dịch, xung đột Trung Đông xuất hiện đúng vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm. Thời gian xung đột kéo dài sẽ quyết định liệu làn sóng tích trữ hiện nay có chuyển thành các đợt cắt giảm sản xuất thực sự hay không.
