Vốn đầu tư chậm lại, Startup AI Đông Nam Á xoay xở thế nào?

Có một thay đổi quan trọng trong cộng đồng startup ASEAN: thay vì chạy theo tăng trưởng thật nhanh bằng mọi giá, nhiều nhà sáng lập đang đặt ưu tiên vào chuyện có lời và phát triển bền vững. Bởi vì, các nhà đầu tư ngày càng soi kỹ khả năng tạo ra doanh thu, trong bối cảnh họ trở nên kén chọn hơn khi rót vốn cho các công ty công nghệ mới, do lo ngại ngành này có thể bước vào giai đoạn lao dốc mạnh.

Theo một ước tính, vốn đầu tư mạo hiểm vào các startup AI ở ASEAN năm 2025 đã giảm 20% so với cùng kỳ, dù vẫn cao hơn tổng mức của năm 2023.

Với những doanh nghiệp khởi nghiệp, điều đó đồng nghĩa họ phải sẵn sàng cho kịch bản doanh nghiệp phải tiếp tục tồn tại mà không thể trông chờ thêm nguồn tiền bên ngoài.

Phát biểu trên Nikkei Asia, Daphne Tay, CEO của Bluente, startup phần mềm ứng dụng trí tuệ nhân tạo để chuyển đổi tài liệu sang hơn 100 ngôn ngữ nói với Nikkei Asia: “Không cần coi gọi vốn là cách duy nhất để tiếp tục tăng trưởng của chúng tôi. Cuối cùng, mục tiêu của các quỹ đầu tư mạo hiểm là tạo lợi nhuận cho nhà đầu tư của họ. Nếu điều đó không đạt được, dòng tiền sẽ ngừng lại.”

Bluente chỉ là một trong hàng trăm startup AI ở ASEAN đang thu hút sự chú ý của giới đầu tư nhờ làn sóng quan tâm đến trí tuệ nhân tạo. Sự quan tâm này còn được “kích hoạt” bởi thành công của những cái tên lớn như OpenAI, startup được cho là giá trị nhất thế giới, ước tính khoảng 500 tỷ USD nhờ ứng dụng ChatGPT.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI cũng đi kèm một rủi ro: nhiều công ty bị định giá quá cao so với khả năng tạo ra doanh thu thật. Nếu “cơn sốt” không chuyển hóa thành các dòng tiền bền vững, thị trường có thể chứng kiến một đợt điều chỉnh mạnh, thậm chí mang tính “vỡ bong bóng”. Với nhiều startup, mục tiêu có lãi cũng là cách phòng ngừa nếu kịch bản đó xảy ra.

“Các nhà sáng lập sẽ phải làm việc chăm hơn và kiểm soát chi phí chặt hơn. Với phần lớn công ty, ‘đốt tiền’ không còn là lựa chọn”, bà Sharon Lim, Tổng thư ký Hiệp hội Đầu tư Mạo hiểm & Vốn tư nhân Singapore nhận định.

Trong làn sóng đầu tư vào AI tại Đông Nam Á, các tập đoàn Mỹ đang đi đầu. Một trong những thương vụ gây chú ý nhất là việc Meta cuối năm ngoái thông báo sẽ mua lại startup AI Manus, công ty đặt trụ sở tại Singapore nhưng có mối liên hệ trước đó với Trung Quốc.

Theo báo cáo “e-Conomy SEA 2025” của Google, Temasek và Bain, hiện Đông Nam Á có hơn 680 công ty công nghệ AI. Trong số đó, hơn 70% (khoảng 500 công ty) đặt tại Singapore. Malaysia đứng thứ hai với hơn 60 công ty và Indonesia đứng thứ ba với khoảng 45 công ty.

Báo cáo này cũng nhận định Đông Nam Á đang trở thành “điểm nóng” thu hút các doanh nghiệp AI lớn đầu tư vào dịch vụ điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu, dù dư địa phát triển vẫn còn nhiều. Một chi tiết đáng chú ý là khu vực mới chỉ chiếm khoảng 2% tổng vốn toàn cầu đổ vào startup AI, thấp hơn so với tỷ trọng khoảng 4% GDP toàn cầu của khu vực.

Dữ liệu từ nền tảng pvtIQ (thuộc Smartkarma) cho thấy các startup AI tại Đông Nam Á đã huy động khoảng 410,5 triệu USD vốn đầu tư mạo hiểm trong năm ngoái. Con số này giảm 21% so với mức 520,2 triệu USD của năm 2024, nhưng vẫn cao hơn 26% so với năm 2023 (324,9 triệu USD).

Theo ông Ben Lim, chuyên gia phân tích cấp cao tại pvtIQ, năm 2025, một trong những nguyên nhân dẫn đến việc gọi vốn cho startup ở Đông Nam Á chậm lại do các vụ bê bối, nhà đầu tư rút lui và bất định toàn cầu khiến thị trường thận trọng hơn.

Ông cũng chỉ ra, tâm lý dè chừng của nhà đầu tư thể hiện rõ từ năm ngoái, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump khởi động cuộc chiến thuế quan, kéo theo lo ngại về kinh tế toàn cầu. Cùng lúc, hệ sinh thái startup tại Indonesia cũng bị ảnh hưởng bởi các vấn đề liên quan đến quản trị doanh nghiệp.

Dù vậy, “cơn sốt” AI vẫn chưa hạ nhiệt. Trong ba năm gần đây, Singapore luôn chiếm phần lớn các thương vụ gọi vốn cho startup AI tại Đông Nam Á, với giá trị mỗi năm trên 300 triệu USD, theo dữ liệu của pvtIQ.

Bà Alexandra Beckstein, CEO kiêm nhà sáng lập quỹ QAI Ventures cho biết, cơ hội lớn nhất của khu vực không nằm ở việc làm mọi thứ cùng lúc, mà nằm ở việc tập trung vào những mảng chuyên biệt và hạ tầng quan trọng, nơi Đông Nam Á đang hình thành lợi thế rõ rệt. Bà cũng cho rằng các startup trong khu vực thường triển khai ứng dụng thực tế nhanh và “thực dụng” hơn.

Thay vì đầu tư dàn trải, một số quỹ đang tìm kiếm những ngách có khả năng tạo ra doanh nghiệp thắng cuộc. Với QAI Ventures, đó là AI lượng tử, nhóm công ty ứng dụng AI và máy tính lượng tử để giải quyết các ngành cụ thể như khoa học đời sống hoặc tài chính.

QAI Ventures dự kiến đến năm 2027 sẽ tìm được tối đa bảy startup để rót vốn mới, trong đó có các công ty tại ASEAN, với mức đầu tư ban đầu dao động từ 200.000 đến 2 triệu USD. Ngoài QAI, nhiều khoản đầu tư mới vào các startup trong khu vực cũng đang được chuẩn bị.

Một ví dụ khác là GenAI Fund, được giới thiệu là quỹ đầu tư mạo hiểm đầu tiên của ASEAN tập trung vào AI, do các cựu lãnh đạo Amazon Web Services sáng lập. Tháng 11 vừa qua, quỹ này thông báo đang tìm thế hệ startup tiếp theo để đầu tư, sau khi đã rót hơn 6 triệu USD cho nhóm công ty AI đầu tiên trong khu vực.

“Từ cuối năm 2024 đến nay, chúng tôi đã tạo ra hơn 300 kết nối được tuyển chọn giữa doanh nghiệp và startup AI. Chúng tôi đang tìm kiếm làn sóng startup AI toàn cầu mới muốn mở rộng cùng các doanh nghiệp hàng đầu ở Đông Nam Á", ông Kai Yong Kang, đối tác tại GenAI Fund, cho biết.

Tại Việt Nam, startup Revve AI, thành lập tháng 6/2024 và do đồng sáng lập kiêm CEO Trung Vu dẫn dắt cũng đang muốn tận dụng nhu cầu thị trường. Công ty dự định gọi vốn seed sau khi đã nhận tiền từ các nhà đầu tư thiên thần. Sản phẩm của Revve AI là các “AI agent” giúp doanh nghiệp tự động hóa công việc như bán hàng và giao tiếp với khách.

Ông Frederic Giron, Giám đốc nghiên cứu cấp cao tại Forrester, nhận định những startup có thể sống sót sau một đợt điều chỉnh sẽ có điểm chung: vận hành tinh gọn, có khách hàng thật trả tiền, và mức giá đủ bền vững để duy trì lâu dài.

Tuy vậy, cho đến khi ngành công nghệ thực sự trải qua một cú sụp đổ mang tính bước ngoặt, vẫn chưa thể biết có bao nhiêu startup AI tại ASEAN đủ khỏe để vượt qua một chu kỳ xuống dốc.

Dù hoạt động gọi vốn và mua bán sáp nhập trong khu vực vẫn đang sôi động, nhiều nhà sáng lập như Yuriy Braterskyy vẫn chuẩn bị sẵn tinh thần “đi đường dài” nếu nhà đầu tư ngày càng khó tính, đặc biệt trong trường hợp thị trường công nghệ suy yếu.