Tâm điểm

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng, nơi chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, năng lực cạnh tranh quốc gia ngày càng phụ thuộc vào chất lượng và tầm vóc của cộng đồng doanh nghiệp dẫn dắt. Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố nội lực và chủ động hội nhập ở vị thế cao hơn.

Theo đó, việc hình thành một lực lượng (khoảng 1.000 hoặc 5.000 hoặc 10.000…) doanh nghiệp tiên phong dẫn dắt, có năng lực lan tỏa, được tổ chức theo nhiều cấp độ phát triển và gắn chặt với các trụ cột chiến lược của nền kinh tế, là một định hướng mang tính nền tảng, lâu dài và có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh quốc gia.

Doanh nghiệp dẫn dắt – trung tâm của mô hình tăng trưởng mới

Doanh nghiệp dẫn dắt trong giai đoạn phát triển mới không đơn thuần được đo bằng quy mô vốn hay doanh thu, mà được xác định bởi năng lực dẫn dắt thị trường, chuỗi giá trị và đổi mới sáng tạo. Đây là những doanh nghiệp có khả năng thiết lập chuẩn mực mới về quản trị, công nghệ, chất lượng sản phẩm – dịch vụ và trách nhiệm xã hội; đồng thời tạo sức lan tỏa tích cực tới các doanh nghiệp khác trong hệ sinh thái.

Đặc biệt, doanh nghiệp dẫn dắt cần gắn chặt với các trụ cột chiến lược như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nông nghiệp công nghệ cao, văn hóa – du lịch, công nghiệp chế tạo, vi mạch bán dẫn và nghiên cứu – phát triển (R&D). Sự gắn kết này không chỉ giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng, mà còn góp phần định hình cấu trúc kinh tế hiện đại, bền vững và có khả năng chống chịu cao trước các biến động bên ngoài.

Việc hình thành lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt cần được triển khai theo mô hình phân tầng linh hoạt, phù hợp với điều kiện phát triển không đồng đều giữa các địa phương và vùng kinh tế.

Ở cấp cơ sở, doanh nghiệp dẫn dắt giữ vai trò quan trọng trong tổ chức lại sản xuất, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế xanh và kinh tế bản địa gắn với văn hóa – du lịch. Đây là nền tảng để bảo đảm tăng trưởng bao trùm, ổn định sinh kế và tạo nền xã hội vững chắc.

Ở cấp tỉnh, doanh nghiệp dẫn dắt là trụ cột của chuyển đổi số, công nghiệp chế tạo và dịch vụ hỗ trợ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương, chuyển từ mô hình phát triển dựa vào ưu đãi sang mô hình dựa trên năng lực thực chất.

Ở cấp vùng, doanh nghiệp dẫn dắt đóng vai trò trung tâm trong liên kết chuỗi giá trị, hình thành các cụm ngành có chiều sâu, tối ưu hóa sử dụng hạ tầng chiến lược và thúc đẩy chuyên môn hóa theo lợi thế vùng.

Ở cấp quốc gia, doanh nghiệp dẫn dắt tập trung vào các ngành nền tảng, công nghệ cao, công nghiệp chế tạo hiện đại, vi mạch bán dẫn và R&D, góp phần củng cố tính tự chủ, nâng cao năng suất tổng hợp và vị thế của nền kinh tế.

Ở cấp vươn ra toàn cầu, doanh nghiệp Việt Nam không chỉ tham gia mà từng bước khẳng định vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu, xây dựng thương hiệu có giá trị cao, trở thành biểu tượng cho năng lực cạnh tranh và uy tín quốc gia.

Hỗ trợ trí tuệ và nâng tầm quản trị – đòn bẩy quyết định

Một điểm nhấn quan trọng của chiến lược phát triển doanh nghiệp dẫn dắt là chuyển trọng tâm hỗ trợ từ nguồn lực vật chất sang hỗ trợ tri thức và năng lực quản trị. Thực tiễn quốc tế cho thấy, rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp khi vươn lên tầm khu vực và toàn cầu không nằm ở vốn, mà ở tư duy chiến lược, năng lực quản trị và khả năng vận hành hệ thống.

Theo đó, cần chú trọng xây dựng các chương trình cố vấn chiến lược cấp cao, đào tạo lãnh đạo và quản trị cấp chiến lược, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các chuẩn mực quản trị tiên tiến, quản trị rủi ro, quản trị đổi mới và phát triển bền vững. Đây là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng nội tại và sức cạnh tranh dài hạn.

Song song với đó, việc nâng chuẩn minh bạch theo thông lệ quốc tế cần được xem là một trụ cột quan trọng. Minh bạch không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà là lợi thế cạnh tranh, giúp doanh nghiệp xây dựng niềm tin với nhà đầu tư, đối tác và thị trường, đồng thời nâng tầm uy tín của doanh nghiệp và thương hiệu quốc gia.

Đặc biệt, để doanh nghiệp dẫn dắt phát huy vai trò, cần có sự kết nối xúc tiến thương mại đồng bộ, cả trong nước và quốc tế. Hoạt động xúc tiến cần được triển khai theo hướng chiến lược, có trọng tâm, trọng điểm, gắn với các ngành và thị trường mục tiêu, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận hệ thống phân phối, đối tác chiến lược và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Việc kết nối này không chỉ mở rộng thị trường, mà còn giúp doanh nghiệp học hỏi chuẩn mực quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường toàn cầu.

Không chỉ có vậy, doanh nghiệp dẫn dắt cần được xác định là trung tâm của hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo quốc gia, đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu, công nghệ và thị trường. Thông qua hợp tác, đầu tư và hỗ trợ thương mại hóa, doanh nghiệp dẫn dắt sẽ góp phần hình thành năng lực đổi mới nội sinh, tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Tầm nhìn dài hạn cho một nền kinh tế tự cường và hội nhập

Mục tiêu cuối cùng của chiến lược phát triển doanh nghiệp dẫn dắt là đưa thương hiệu Việt Nam được định vị ở phân khúc giá trị cao trên thị trường quốc tế. Khi doanh nghiệp Việt Nam đạt chuẩn về quản trị, minh bạch, bền vững và đổi mới, thương hiệu quốc gia sẽ được nhận diện gắn với chất lượng, uy tín và trách nhiệm.

Đây là quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên định trong chính sách và sự nỗ lực bền bỉ của cộng đồng doanh nghiệp, nhưng là con đường tất yếu để Việt Nam nâng cao vị thế trong nền kinh tế toàn cầu.

Việc kiến tạo lực lượng doanh nghiệp tiên phong dẫn dắt không chỉ nhằm tạo ra những doanh nghiệp thành công, mà hướng tới xây dựng một nền kinh tế Việt Nam tự cường, hiện đại, hội nhập sâu và có giá trị gia tăng cao. Khi mỗi doanh nghiệp dẫn dắt trở thành một trung tâm lan tỏa về tư duy, công nghệ và chuẩn mực, năng lực cạnh tranh quốc gia sẽ được củng cố vững chắc, tạo nền tảng để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế.

(*) CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi

Nguyễn Quang Huy (*)