Bài báo in

Theo chia sẻ của TS Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) thì tín dụng là nhiên liệu, đất đai là mặt bằng triển khai, đổi mới sáng tạo là động cơ, chuyển đổi số là hệ điều hành, còn tính nhất quán thể chế là bộ khung.

- Theo ông vai trò của chính sách thuế trong việc thực hiện các mục tiêu của Nghị quyết Đại hội XIV là gì và cần định hướng ra sao để thực sự trở thành đòn bẩy cho tăng trưởng?

Chính sách thuế giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết Đại hội XIV, nhất là yêu cầu đạt mức tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026–2030. Tuy nhiên, chính sách ưu đãi thuế chỉ có thể trở thành đòn bẩy thực sự khi được thiết kế theo tư duy dài hạn, lấy hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh làm trung tâm, thay vì chỉ dừng ở việc giảm nghĩa vụ thuế trong ngắn hạn.

Thực tiễn cho thấy, ưu đãi thuế chỉ phát huy tác dụng khi nó đủ sức tác động đến quyết định đầu tư và chiến lược phát triển của doanh nghiệp – khuyến khích họ mở rộng quy mô, đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực quản trị – chứ không chỉ đơn thuần làm tăng lợi nhuận kế toán. Vì vậy, trọng tâm của ưu đãi cần hướng mạnh vào nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng.

Cùng với đó, cần chuyển từ cách tiếp cận ưu đãi dựa chủ yếu vào thuế suất sang các công cụ cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn đầu tư. Những cơ chế như hoàn thuế kịp thời, giãn – hoãn thuế có điều kiện hay khấu hao linh hoạt thường tạo tác động thực chất hơn đối với năng lực mở rộng sản xuất kinh doanh.

Một yêu cầu quan trọng khác là ưu đãi thuế phải được thiết kế với tiêu chí rõ ràng, có thể đo lường và gắn với kết quả đầu ra cụ thể. Đồng thời, tính ổn định và nhất quán của chính sách có ý nghĩa quyết định đối với niềm tin đầu tư dài hạn.

Bên cạnh việc hỗ trợ từng doanh nghiệp, chính sách thuế cũng cần được nhìn nhận trong tổng thể hệ sinh thái kinh tế tư nhân, tạo hiệu ứng lan tỏa trong chuỗi giá trị.

- Theo đó, chính sách thuế cần phối hợp với các chính sách khác ra sao để thực hiện hóa mục tiêu tăng trưởng cao mà Đại hội XIV đề ra, thưa ông?

Trong dài hạn, ưu đãi thuế chỉ phát huy đúng vai trò khi được đặt trong một gói chính sách đồng bộ, nơi thuế không “đứng một mình” mà đóng vai trò kích hoạt và khuếch đại hiệu quả của tín dụng, đất đai, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, từ đó hình thành một hệ sinh thái giúp doanh nghiệp tư nhân lớn lên nhanh, lớn lên đúng và bền vững. Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân 2026–2030 từ 10% trở lên, cùng các chỉ tiêu như kinh tế số khoảng 30% GDP, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế đạt trên 55%và tăng năng suất lao động khoảng 8,5% mỗi năm cho thấy trọng tâm không còn là tăng trưởng theo chiều rộng, mà là tăng trưởng dựa trên năng suất, công nghệ và chất lượng thể chế.

Về logic thiết kế, thuế nên được thiết kế để “giảm chi phí rủi ro” và “tăng lợi suất kỳ vọng” cho các khoản đầu tư nâng cao năng suất, trong khi tín dụng và đất đai quyết định tốc độ triển khai dự án. Ưu đãi thuế cần đi kèm cơ chế tín dụng phù hợp như bảo lãnh, chia sẻ rủi ro, hỗ trợ lãi suất, từ đó tạo hiệu ứng cộng hưởng thay vì chỉ giảm thuế suất đơn lẻ.

Đồng thời, đất đai là điều kiện nền tảng để doanh nghiệp tư nhân mở rộng sản xuất, nên cần cơ chế tiếp cận minh bạch, ổn định và ưu tiên dự án có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng và hiệu ứng lan tỏa chuỗi cung ứng, đồng thời gắn trách nhiệm sử dụng đất hiệu quả, tránh giữ đất chờ tăng giá. Khi đất đai được “mở khóa” theo tiêu chí rõ ràng, ưu đãi thuế mới thực sự biến thành năng lực sản xuất mới.

Với đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, điều quan trọng là chuyển ưu đãi thuế từ tư duy “ưu đãi theo ngành” sang “ưu đãi theo năng lực” và “ưu đãi theo kết quả”, tập trung hỗ trợ chi cho R&D, dữ liệu, sở hữu trí tuệ và đào tạo.

Cuối cùng, yếu tố quyết định là tính đơn giản, minh bạch và ổn định trong thực thi. Khi chính sách rõ ràng và nhất quán, doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư dài hạn, qua đó hình thành hệ sinh thái tăng trưởng bền vững.

- Về phía doanh nghiệp, ông có đề xuất gì để doanh nghiệp chủ động tận dụng các chính sách ưu đãi thuế và các cơ chế hỗ trợ mới, biến “cơ hội chính sách” thành năng lực tăng trưởng thực chất?

Đại hội XIV mở ra một giai đoạn phát triển mới với dư địa chính sách rộng hơn cho khu vực kinh tế tư nhân, nhưng từ góc độ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, điều quan trọng không phải là “có chính sách hay không”, mà là khả năng chuyển hóa chính sách thành năng lực tăng trưởng thực chất.

Thứ nhất, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ “xin ưu đãi” sang “đầu tư để đủ điều kiện hưởng ưu đãi”, tức là xây dựng chiến lược nâng cao năng suất, đổi mới công nghệ và tham gia chuỗi giá trị một cách bài bản.

Thứ hai, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần nâng cấp năng lực quản trị và tính minh bạch tài chính. Đây là điều kiện nền tảng để tiếp cận không chỉ ưu đãi thuế, mà cả tín dụng, đất đai và các chương trình hỗ trợ khác.

Thứ ba, doanh nghiệp cần coi chi phí tuân thủ và chi phí chính sách là một khoản đầu tư, không phải chi phí bị động. Việc chuẩn hóa kế toán, thuế, hóa đơn, dữ liệu số hay quản trị nhân sự ban đầu có thể làm tăng chi phí, nhưng về dài hạn sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận ưu đãi dễ hơn, giảm rủi ro pháp lý và tăng khả năng mở rộng.

Thứ tư, doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chủ động tham gia hệ sinh thái, thay vì hoạt động đơn lẻ. Nhiều chính sách mới không hướng đến từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà khuyến khích liên kết chuỗi, cụm ngành, doanh nghiệp dẫn dắt và nhà cung cấp. Khi tham gia chuỗi giá trị chính thức, doanh nghiệp không chỉ có thêm thị trường, mà còn có cơ hội tiếp cận ưu đãi thuế, tín dụng và đất đai thông qua các dự án chung, từ đó nâng cấp năng lực một cách nhanh hơn so với tự phát triển.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật chính sách và đối thoại với các bên tư vấn chuyên nghiệp, thay vì chỉ phản ứng khi chính sách đã ban hành hoặc khi phát sinh rủi ro.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Yến Nhung thực hiện