Ô tô - Xe máy

Xe máy xăng gây ô nhiễm nặng nề

Theo báo cáo của Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam (VAMM), doanh số bán xe máy quý I/2026 đạt 729.121 chiếc, tăng 8,3% so với cùng kỳ 2025. VAMM có 5 thành viên gồm Honda, Yamaha, SYM, Suzuki và Piagio, chiếm hơn 90% doanh số bán toàn thị trường xe máy Việt Nam, trong đó gần 100% là xe máy xăng. Thị trường lớn của xe máy xăng vẫn là TP HCM và Hà Nội.

Mức tăng trưởng này được xem là ấn tượng trong bối cảnh xe máy xăng đang bước vào giai đoạn bão hòa, sắp bị hạn chế tại các đô thị lớn và vấp phải sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ từ xe máy điện. Tuy nhiên, xe máy xăng càng tăng trưởng cao, càng gây quan ngại về ô nhiễm môi trường.

Theo số liệu của Bộ Xây dựng, Việt Nam có gần 80 triệu xe máy, tương đương 800 xe/1.000 dân. Riêng TP HCM khoảng 10 triệu xe, Hà Nội hơn 7 triệu xe, chiếm phần lớn lưu lượng giao thông đô thị.

Nghiên cứu của Khoa môi trường, Trường Đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho thấy, ô nhiễm không khí do phương tiện giao thông tại Hà Nội có sự phân hóa rõ rệt theo thời gian và loại hình. Ban ngày xe máy là nguồn phát thải chủ yếu, trong khi ban đêm, xe tải hạng nặng lại chiếm ưu thế. Đáng chú ý, xe máy phương tiện có mức độ ô nhiễm cao hơn so với ô tô. Lý do là xe máy chiếm số lượng lớn, nên tiêu thụ nhiều năng lượng và phát thải trực tiếp qua ống xả mà không có hệ thống xử lý khí thải như ô tô. Không những thế, do tốc độ di chuyển thấp và phải dừng đèn đỏ nhiều trong thành phố, cũng là nguyên nhân làm gia tăng lượng phát thải từ xe máy.

Giới chuyên môn cho rằng, xe máy với công nghệ sản xuất thuộc loại trung bình, khó đạt tỉ lệ hòa trộn lý tưởng giữa không khí và xăng, dẫn đến cháy không hết, phát sinh nhiều khí thải độc hại. Nhiều xe máy hiện sử dụng công nghệ cũ, có mức tiêu thụ xăng thực tế từ 2,5-3l/100km phát thải khí HC (Hydrocarbon) và CO (Carbon monoxide) cao gấp nhiều lần ô tô.

Trong bối cảnh giao thông đô thị đông đúc, tốc độ thấp, tình trạng ô nhiễm từ xe máy xăng càng nghiêm trọng, trở thành thách thức lớn đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Đẩy nhanh xe máy điện

Tại các đô thị lớn Việt Nam, mặc dù xu hướng chuyển sang xe máy điện đang gia tăng nhanh nhưng giá bán vẫn còn cao, cùng với sự e ngại tìm chỗ sạc, chờ đợi sạc xe điện là những yếu tố chính, khiến đa số cư dân vẫn trung thành với xe máy xăng.

Thành phố Delhi (Ấn Độ) đang đối mặt với thách thức lớn, do số lượng xe máy xăng quá nhiều, gây ra ô nhiễm môi trường nặng nề. Chính quyền Delhi lên kế hoạch, dự kiến từ 1/1/2027, chỉ xe ba bánh điện mới được đăng ký mới, còn từ 1/4/2028 chỉ xe máy điện hai bánh mới được đăng ký mới. Như vậy cũng đồng nghĩa với việc dừng đăng ký xe máy chạy xăng loại ba bánh và hai bánh. Chính sách này kết hợp với các biện pháp ưu đãi tài chính, miễn thuế và phát triển hạ tầng, để thúc đẩy phổ cập xe điện, xây dựng hệ thống giao thông sạch, bền vững và dễ tiếp cận.

Theo các chuyên gia kinh tế, các đô thị lớn tại Việt Nam nên xây dựng những chính sách thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang giao thông xanh.

Chính quyền thành phố cần công bố các mục tiêu cụ thể về tỷ lệ sử dụng xe máy điện trong thời gian tới, để tạo ra một tín hiệu mạnh mẽ cho thị trường, từ đó thúc đẩy việc chuyển đổi nhanh chóng. Phát động chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng về giao thông xanh. Hỗ trợ tài chính cho người tiêu dùng khi mua xe máy điện; đưa ra các chương trình đổi xe cũ lấy xe mới, để loại bỏ xe máy xăng cũ. Cùng với đó là những ưu đãi phi tài chính để khuyến khích sử dụng xe máy điện, chẳng hạn như dành làn đường riêng, ưu tiên chỗ gửi xe, ưu tiên đăng ký, khu vực dành riêng cho xe điện và dừng đăng ký mới đối với xe máy xăng.

Hoàn thiện tiêu chuẩn an toàn xe máy điện; thiết lập quy định kỹ thuật và tiêu chuẩn cho sạc pin xe máy điện. Khuyến khích doanh nghiệp sản xuất các loại xe máy điện có công suất lớn, phạm vi hoạt động rộng. Tạo điều kiện và khuyến khích đầu tư vào phát triển hạ tầng sạc, đổi pin xe điên.

TRẦN THỦY