Doanh nghiệp

Nghị định 280 của Hải quan Trung Quốc sẽ có hiệu lực từ 1/6/2026, siết mạnh quản lý nông sản, thủy sản nhập khẩu. Cơ quan chức năng cảnh báo doanh nghiệp và các hợp tác xã có thể bị trả hồ sơ, đình chỉ mã xuất khẩu hoặc ách tắc thông quan chỉ vì sai lệch nhỏ trong hồ sơ, bao bì và khai báo hệ thống.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng khẳng định, quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định RCEP và Nghị định số 280 của Trung Quốc đều là những quy định tác động trực tiếp tới hoạt động xuất khẩu nông sản của Việt Nam, đòi hỏi địa phương, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và hợp tác xã phải cập nhật liên tục để tránh rủi ro bị ách tắc xuất khẩu.

“Cần tập trung cập nhật tất cả các quy định, đặc biệt là quy định mới của phía Trung Quốc về Nghị định 280 để sớm hoàn thiện tiêu chuẩn, tiêu chí sản xuất và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu nhập khẩu", Thứ trưởng nhấn mạnh.

Phân tích chi tiết, ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/6/2026 và thực chất là phiên bản sửa đổi, nâng cấp từ Lệnh 248 trước đây.

Mặc dù doanh nghiệp Việt Nam đã có kinh nghiệm triển khai Lệnh 248 trong nhiều năm qua với khoảng 4.000 mã sản phẩm được cấp phép xuất khẩu sang Trung Quốc, nhiều quy định của Nghị định 280 được kế thừa từ Lệnh 248 trước đây, nhưng cách thức quản lý mới của phía Trung Quốc đang chuyển mạnh sang cơ chế đánh giá rủi ro và hậu kiểm chặt chẽ hơn, buộc doanh nghiệp phải rà soát lại toàn bộ quy trình sản xuất và hồ sơ pháp lý.

Do đó, điểm quan trọng nhất mà vị chuyên gia lưu ý doanh nghiệp cần lưu ý là phải xác định đúng nhóm sản phẩm của mình thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay doanh nghiệp được tự đăng ký trực tiếp trên hệ thống CIFER của Hải quan Trung Quốc. Theo quy định mới, có 2.589 nhóm sản phẩm thuộc diện phải đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam, trong khi nhiều nhóm sản phẩm khác doanh nghiệp có thể tự đăng ký và tự chịu trách nhiệm.

“Những sản phẩm rủi ro thấp hiện chiếm khoảng 50% số mã sản phẩm được Hải quan Trung Quốc cấp cho Việt Nam và doanh nghiệp có thể tự đăng ký để xuất khẩu. Đây là lợi thế lớn nếu doanh nghiệp biết khai thác", ông Nam cho biết.

Theo đại diện Văn phòng SPS Việt Nam, một điểm mới đáng chú ý của Nghị định 280 là cơ chế tự động gia hạn mã đăng ký đối với phần lớn sản phẩm, thay vì doanh nghiệp phải làm thủ tục gia hạn như trước đây. Ngoại trừ một số nhóm rủi ro cao như tổ yến và sản phẩm thịt, phần lớn mã đăng ký sẽ được gia hạn tự động nếu còn hiệu lực.

Ông Nam cũng khẳng định các sản phẩm đã có nghị định thư riêng với Trung Quốc như sầu riêng, thanh long, khoai lang hay tổ yến hiện không bị ảnh hưởng bởi Nghị định 280 và vẫn tiếp tục thực hiện theo các thỏa thuận song phương đã ký kết.

Tuy nhiên, ông cảnh báo doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến tính chính xác của hồ sơ đăng ký và thông tin khai báo trên hệ thống. Theo ông, nhiều trường hợp doanh nghiệp bị ách tắc xuất khẩu chỉ vì sai khác nhỏ giữa hồ sơ đăng ký, bao bì, nhãn mác và tờ khai hải quan.

“Hệ thống quản lý của Hải quan Trung Quốc hiện gần như tự động hoàn toàn. Chỉ cần sai một ký tự hoặc thông tin không đồng nhất giữa hồ sơ và bao bì là doanh nghiệp có thể bị tạm dừng nhập khẩu", ông Nam lưu ý.

Ông ví von: "Giống như chuyển tiền qua ngân hàng, nhầm ngày tháng năm sinh một chữ số là không qua được. Chỉ sai một lỗi chính tả, hệ thống tự động không nhận diện được, và doanh nghiệp bị tạm dừng nhập khẩu." Đặc biệt sau khi Việt Nam chuyển đổi chính quyền địa phương hai cấp, nhiều doanh nghiệp đã in bao bì theo địa chỉ cũ nhưng sửa trên CIFER sang địa chỉ mới, hai thông tin không khớp khiến hải quan Trung Quốc từ chối thông quan.

Ông Nguyễn Tử Hải, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhóm hàng thực vật thuộc diện quản lý rất rộng, bao gồm ngũ cốc, rau củ sấy khô, trái cây sấy, các loại hạt, trái cây tươi, rau tươi, gia vị nguồn gốc thực vật, trà và nhiều sản phẩm truyền thống khác. Doanh nghiệp muốn xuất khẩu phải được cơ quan có thẩm quyền phía Việt Nam phê duyệt và giám sát, đồng thời phải xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm đáp ứng yêu cầu của Trung Quốc.

Không chỉ riêng Trung Quốc, các quy định SPS và hàng rào kỹ thuật trong khu vực RCEP cũng đang ngày càng được siết chặt. Các chuyên gia đề nghị doanh nghiệp cập nhật các quy định về ghi nhãn sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật và cảnh báo thương mại tại một số thị trường như Hàn Quốc, Australia hay Nhật Bản.

Theo các chuyên gia, xu hướng chung của thương mại nông sản toàn cầu hiện nay là minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng và tăng cường kiểm soát chất lượng dựa trên truy xuất nguồn gốc. Điều này buộc doanh nghiệp xuất khẩu không thể tiếp tục sản xuất manh mún hoặc phụ thuộc vào thu mua nhỏ lẻ như trước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, nâng cao năng lực thực thi SPS sẽ là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, hướng tới chuyển từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang “xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch”.

Trong bối cảnh Trung Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ lớn của nhiều mặt hàng chủ lực như rau quả, cà phê, hồ tiêu, thủy sản và sản phẩm chăn nuôi của Việt Nam, việc chủ động thích ứng với quy định mới không chỉ giúp duy trì xuất khẩu mà còn tạo cơ hội nâng chất lượng nông sản Việt theo hướng bền vững hơn

Thy Hằng