Chống hàng giả

Thời gian gần đây, việc một số lô hàng bị tạm giữ do không xuất trình được hóa đơn, chứng từ hợp lệ khi lưu thông tiếp tục làm dấy lên nhiều tranh luận về yêu cầu chứng minh nguồn gốc hàng hóa trên thị trường. Không chỉ với hàng tiêu dùng, ngay cả các mặt hàng nông sản, dược liệu hay sản vật thu gom từ người dân cũng đang phát sinh không ít vướng mắc liên quan đến giấy tờ khi vận chuyển.

Mới đây, vụ việc lực lượng quản lý thị trường tỉnh Lạng Sơn tạm giữ 80 kg xác ve sầu sấy khô là nguyên liệu làm thuốc do người vận chuyển không xuất trình được giấy tờ liên quan đến nguồn gốc hàng hóa đã có nhiều tranh luận trên mạng xã hội. Sau đó, cơ quan chức năng đã trả lại hàng khi chủ hàng bổ sung được giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ.

Trước đó, một hộ kinh doanh tại Bắc Ninh bị xử phạt và buộc tiêu hủy hơn 160 kg hạt mix do không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Hay như vụ việc một cá nhân tại Côn Đảo không xuất trình được giấy tờ hợp pháp đối với 42 cây mai vàng cũng từng gây nhiều tranh luận về yêu cầu chứng từ đối với hàng hóa lưu thông trên đường.

Theo chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú, hóa đơn là một trong những chứng từ quan trọng để chứng minh nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa. Hiện nay, hầu hết giao dịch mua bán đều gắn với hóa đơn và hàng hóa lưu thông trên đường cần có hóa đơn để chứng minh đó không phải hàng lậu, hàng giả hoặc hàng không rõ nguồn gốc.

Ông Tú cho rằng, yêu cầu này đặc biệt quan trọng với những mặt hàng có nguy cơ gian lận cao như hàng tiêu dùng, điện thoại, mỹ phẩm, thời trang hay thực phẩm chế biến. Theo quy định, người bán phải xuất hóa đơn cho người mua; trường hợp giao dịch có giá trị lớn cần có hợp đồng, còn các khoản thanh toán trên 5 triệu đồng phải thực hiện chuyển khoản mới được đưa vào chi phí hợp lệ.

“Đối với cá nhân tự cung tự cấp thì chỉ vận chuyển vài ký rau, thịt cá, tôm các loại… còn khi đã là mua bán phải có chứng từ khi vận chuyển. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp pháp luật cho phép không cần hóa đơn, thay vào đó là bảng kê như hàng nông sản mà người dân nuôi trồng”, ông Tú phân tích.

Theo ông Tú, nếu là cá nhân, hộ kinh doanh thì có thể mua hóa đơn từ cơ quan thuế để cung cấp cho người bán. Trường hợp thương lái thu gom hàng hóa từ người dân có thể thực hiện bảng kê hàng hóa để chứng minh nguồn gốc khi lưu thông.

Ông Tú cho rằng, thực tế hiện nay nhiều hộ kinh doanh nhỏ không xuất hóa đơn thường xuyên do thuộc diện doanh thu thấp hoặc được miễn thuế. Điều này khiến không ít trường hợp phát sinh lúng túng khi cơ quan chức năng hoặc khách hàng yêu cầu xuất trình hóa đơn, chứng từ đối với hàng hóa lưu thông.

Tuy nhiên, cùng với yêu cầu siết chặt quản lý hóa đơn và truy xuất nguồn gốc, nhiều ý kiến cho rằng cũng cần có cách tiếp cận phù hợp với đặc thù của từng nhóm hàng hóa.

Ở góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Thanh Phong – Trưởng chi nhánh Công ty Luật Sa Vĩ tại Hà Nội cho rằng, việc siết chặt quản lý hóa đơn, chứng từ là cần thiết nhằm tăng tính minh bạch của thị trường và ngăn chặn hàng giả, hàng nhập lậu.

Tuy nhiên, theo Luật sư Phong, cũng cần phân biệt rõ giữa hàng hóa không rõ nguồn gốc với hàng hóa có nguồn gốc thực tế nhưng còn thiếu hoặc chưa hoàn thiện chứng từ trong quá trình lưu thông.

“Với những mặt hàng được thu mua nhỏ lẻ từ người dân như nông sản, dược liệu hay hàng hóa theo mùa vụ, việc mua gom thường diễn ra qua nhiều khâu trung gian nên rất dễ phát sinh vướng mắc về giấy tờ. Nếu áp dụng máy móc yêu cầu hóa đơn trong mọi trường hợp có thể gây khó khăn cho hoạt động lưu thông hàng hóa”, Luật sư Phong phân tích.

Theo Luật sư Phong, trong quá trình kiểm tra, cơ quan chức năng cần xem xét tổng thể các căn cứ liên quan đến nguồn gốc hàng hóa, đặc thù mặt hàng, phương thức thu mua và mục đích vận chuyển thay vì chỉ nhìn vào việc có hay không hóa đơn tại thời điểm kiểm tra.

“Trong bối cảnh yêu cầu minh bạch nguồn gốc hàng hóa ngày càng được siết chặt, việc chủ động hoàn thiện hóa đơn, chứng từ không chỉ giúp hộ kinh doanh và thương lái giảm rủi ro pháp lý, mà còn góp phần tạo môi trường kinh doanh minh bạch và lành mạnh hơn”, ông Phong nói.

Nguyễn Giang