Quản trị

Trong nỗ lực thâm nhập vào thị trường thực phẩm và dịch vụ dành cho người Hồi giáo, các doanh nghiệp Việt Nam thường tập trung vào khâu sản xuất đạt chứng nhận. Tuy nhiên, khâu vận chuyển lại là một tấm “giấy thông hành” thực thụ. Một sai sót nhỏ trong khâu vận chuyển không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn có thể đóng sập cánh cửa vào các thị trường khắt khe nhất thế giới.

Trong khi tiềm năng xuất khẩu nông thủy sản sang khối quốc gia Hồi giáo được kỳ vọng đạt mốc hàng chục tỷ USD, hạ tầng giao vận phục vụ ngành này tại nội địa lại đang bộc lộ những lỗ hổng lớn. PGS TS Đinh Công Hoàng, Viện Nghiên cứu Tây Á, Nam Á và Châu Phi (ISAWASS), Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam (VASS), đưa ra nhận định đầy quan ngại: “Mảng Halal Logistics tại Việt Nam hiện đang bỏ trống”. Đây không phải là một sự cường điệu hóa khi nhìn vào số lượng đơn vị cung ứng dịch vụ. Theo số liệu thực tế, tại Việt Nam hiện có chưa đến 5 doanh nghiệp hoạt động chuyên biệt trong lĩnh vực logistics Halal.

Sự thiếu hụt này dẫn đến những điểm bất thường nghiêm trọng trong hoạt động xuất khẩu. Ông Lư Văn Trong, đại diện Trung tâm Chứng nhận Halal Quốc gia (HALCERT), Trung tâm Chúng nhận phù hợ (QUACERT), Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường chất lượng Quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, kể một câu chuyện điển hình mang tính cảnh báo cáo là trường hợp một lô hàng đường của Việt Nam đã bị trả về ngay khi cập cảng tại Trung Đông. Nguyên nhân không nằm ở chất lượng sản phẩm hay thời hạn sử dụng, mà chỉ vì trên bao bì xuất hiện duy nhất một dấu chân người.

Ông Lư Văn Trong đánh giá đây là một phản ứng cực đoan về yêu cầu cảm quan nhưng lại là thực tế mà doanh nghiệp phải đối mặt khi bước vào sân chơi này. Điểm bất thường này cho thấy, đối với người Hồi giáo, sự nhiễm bẩn về mặt nghi thức có giá trị tương đương hoặc thậm chí cao hơn các chỉ số vệ sinh an toàn thực phẩm thông thường. Một dấu chân không chỉ là vết bẩn thực thể mà đó là sự xúc phạm về niềm tin và là bằng chứng cho thấy quy trình vận chuyển không đảm bảo sự tôn nghiêm cần thiết của sản phẩm Halal.

Sự khắt khe của thị trường Halal bắt nguồn từ nguyên tắc tách biệt tuyệt đối trong mọi khâu của chuỗi giá trị. Ông Lư Văn Trong khẳng định hạ tầng logistics Halal yêu cầu sự tách biệt hoàn toàn. Ví dụ, một lô hàng có thể bị từ chối chỉ vì bao bì xuất hiện các dấu vết nhiễm bẩn không phù hợp nghi thức. Sự tách biệt này phải được duy trì từ kho bãi, phương tiện vận chuyển cho đến khâu bốc xếp tại cảng.

Thách thức càng trở nên phức tạp khi thế giới không có một bộ quy chuẩn duy nhất. Hiện nay, hệ thống Halal toàn cầu đang bị chi phối bởi ba cực lớn: JAKIM (Malaysia) với tiêu chuẩn MS 1500, GCC (Vùng Vịnh) với GSO 2055-1, và BPJPH (Indonesia) với MUI 23000. Mỗi hệ thống lại có những yêu cầu chi tiết khác nhau về cách thức bảo quản và vận tải.

Để hiểu rõ tại sao các thị trường này lại cực đoan trong tiêu chuẩn, cần nhìn vào môi trường tiêu thụ đích. Tại các quốc gia Vùng Vịnh, mức độ đắt đỏ và sự cầu kỳ trong lối sống đạt đến ngưỡng khó tin. PGS TS Đinh Công Hoàng dẫn chứng: chi phí chăm sóc duy nhất một cái cây tại khu vực này có thể tốn từ 1.000 đến 2.000 USD mỗi tháng. Khi một thị trường sẵn sàng chi trả mức giá khổng lồ cho các tiêu chuẩn sống xa hoa, họ đương nhiên yêu cầu một sự hoàn hảo tuyệt đối trong mọi sản phẩm nhập khẩu. Hàng hóa Việt Nam nếu vẫn giữ tư duy hậu cần “tiện chuyến” hoặc trộn lẫn với hàng hóa Haram (không Halal) sẽ không bao giờ có cơ hội tồn tại ở những thị trường siêu giàu này.

Để thoát khỏi tình trạng “bỏ trống” và hạn chế tối đa rủi ro đơn hàng bị trả về do sai sót cảm quan, Việt Nam cần một cuộc cách mạng về tư duy quy hoạch hạ tầng cho thị trường Halal. PGS TS Đinh Công Hoàng kiến nghị: “Quy hoạch hạ tầng cần hình thành các Khu công nghiệp Halal (Halal Park) tập trung với thiết kế nhà xưởng cách biệt 100%”. Các Halal Park này phải bao gồm cả hệ thống kho vận chuyên biệt, nơi phương tiện vận tải được kiểm soát nghiêm ngặt để đảm bảo không lây nhiễm chéo với bất kỳ yếu tố Haram nào từ môi trường bên ngoài.

Bên cạnh giải pháp hạ tầng vật thể, công nghệ sẽ là “cứu tinh” để minh bạch hóa chuỗi cung ứng. PGS TS Đinh Công Hoàng đề xuất ứng dụng công nghệ Blockchain và AI để thực hiện truy xuất nguồn gốc minh bạch cho thị trường 57 quốc gia OIC. “Việc số hóa hành trình của sản phẩm từ nhà máy đến tay người tiêu dùng sẽ giúp doanh nghiệp chứng minh được sự tách biệt tuyệt đối trong giao vận, ngay cả khi hạ tầng cứng chưa hoàn thiện đồng bộ”, PGS TS Đinh Công Hoàng đánh giá.

Quân Bảo