Kinh tế

Quy mô thương mại điện tử (TMĐT) cán mốc 31 tỷ USD đã đưa Việt Nam tiếp tục nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT nhanh nhất toàn cầu. TMĐT đang trở thành trụ cột của kinh tế số, góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong giai đoạn 2026-2030.

Logistics vẫn là điểm nghẽn

Theo SHS Research, trong năm 2025, quy mô TMĐT tại Việt Nam đạt khoảng 31 tỷ USD, gấp hơn 2 lần năm 2020, chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, đóng góp khoảng 2/3 quy mô kinh tế số của cả nước. TMĐT giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, mở rộng thị trường trên toàn quốc và ra quốc tế mà không phải đầu tư lớn cho hệ thống phân phối truyền thống.

Việt Nam nằm trong top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT nhanh nhất thế giới, tăng trung bình 20 - 25%/năm và đứng thứ 3 ASEAN về quy mô thị trường, sau Indonesia và Thái Lan. Ngày 10/12/2025, Luật Thương mại điện tử được Quốc hội thông qua, kỳ vọng tạo không gian phát triển mới, minh bạch hơn, bảo vệ người tiêu dùng, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy chuyển đổi số bền vững.

Tuy nhiên, SHS Research đánh giá TMĐT vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn như: hạ tầng logistics chưa đồng đều, chi phí vận chuyển cao (nhất là đơn nhỏ lẻ, vùng nông thôn, miền núi), tình trạng gian lận thương mại, hàng giả, tranh chấp trực tuyến làm giảm niềm tin người tiêu dùng, và năng lực số của nhiều doanh nghiệp nhỏ, hộ kinh doanh còn hạn chế.

Các chuyên gia khuyến nghị cần đầu tư mạnh vào logistics, kho vận thông minh, đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ xây dựng thương hiệu và chất lượng sản phẩm để đẩy mạnh TMĐT xuyên biên giới, đồng thời hoàn thiện khung pháp lý và siết chặt xử lý gian lận trên môi trường số.

“Bộ Công Thương xác định TMĐT và kinh tế số là trụ cột, động lực then chốt cho giai đoạn phát triển mới, gắn với chuyển đổi số quốc gia, chuyển đổi xanh và tăng trưởng bền vững. Năm 2026, Bộ sẽ triển khai Luật Thương mại điện tử, xây dựng nghị định hướng dẫn và thực hiện Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia 2026–2030 theo hướng xanh, bền vững, cân bằng và bao trùm”, SHS Research cho biết.

Kỳ vọng duy trì đà tăng trưởng khoảng 20%/năm

Trong quý I/2026, tổng doanh số của bốn sàn bán lẻ trực tuyến gồm Shopee, Lazada, Tiki và TikTok Shop đạt 148,6 nghìn tỷ đồng, tăng 46,60% so với cùng kỳ năm 2025. Sản lượng đạt 1.138,6 triệu sản phẩm, tăng 19,76%. Bên cạnh đó, số lượng shop phát sinh đơn hàng đạt 490,9 nghìn, tăng 3,91%.

Dự báo trong quý II/2026, doanh số của bốn sàn thương mại điện tử hàng đầu (Shopee, Lazada, Tiki và TikTok Shop) ước đạt 142,2 nghìn tỷ đồng, giảm 4,28% (tương đương giảm 6,4 tỷ đồng) so với quý I/2026.

Chuyên gia của SHS Research đánh giá, thị trường TMĐT Việt Nam đang tăng trưởng mạnh mẽ, dự kiến sẽ chạm mốc 49,9 tỷ USD vào năm 2028. Các sàn TMĐT đang thúc đẩy đà tăng trưởng này thông qua: Mở rộng logistics tự vận hành (SPX Express, Lazada Logistics); Cá nhân hóa bằng AI để nâng cao trải nghiệm người dùng; “Shoppertainment” dẫn dắt bởi creator, hòa trộn giữa mua sắm và giải trí.

Đánh giá về triển vọng và lực đẩy dài hạn, SHS Research nhận định trong Trung hạn, thị trường bán lẻ hàng hóa và dịch vụ được dự báo có mức tăng trưởng 10 - 12%/năm, đến năm 2030 ước đạt 450 tỷ USD. Trong bối cảnh đó, TMĐT Việt Nam được kỳ vọng duy trì mức tăng trưởng khoảng 20%/năm, đưa quy mô bán lẻ trực tuyến lên khoảng 70 tỷ USD, đứng thứ 3 Đông Nam Á, sau Thái Lan và Indonesia.

“Động lực dài hạn của TMĐT vẫn đến từ dân số trẻ, khả năng thích ứng nhanh với xu hướng mua sắm mới và quá trình số hóa ngày càng mạnh. Đồng thời, hạ tầng logistics và mô hình kho thông minh giúp giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng. Giai đoạn 2026–2030, hành vi tiêu dùng được dự báo sẽ chịu tác động bởi hai xu hướng lớn là số hóa toàn diện và già hóa dân số, với nhóm trẻ ưu tiên tiện lợi, cá nhân hóa, còn nhóm lớn tuổi chú trọng an toàn và dịch vụ chăm sóc sức khỏe”, chuyên gia của SHS Research nhận định.

4 xu hướng cốt lõi của thị trường

Một là, sự thống trị của "Shoppertainment" (Mua sắm kết hợp giải trí). Không còn đơn thuần là lướt web và bấm "mua ngay", người tiêu dùng hiện tại chuộng hình thức tương tác trực tiếp trên các livestream & video ngắn. Đây là "vũ khí" chốt đơn mạnh mẽ nhất hiện nay. Các phiên livestream kéo dài với doanh thu đột biến biến việc mua sắm thành một hình thức giải trí.

Hai là, mô hình bán hàng trực tiếp D2C (Direct-to-Consumer). Các thương hiệu và nhà sản xuất đang có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ sang mô hình D2C. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các đại lý hay nhà phân phối trung gian, họ chủ động mở các "Gian hàng chính hãng" (Mall) trên sàn TMĐT hoặc tự vận hành kênh bán hàng riêng. Xu hướng này giúp doanh nghiệp cắt giảm chi phí trung gian, tối ưu biên lợi nhuận và trực tiếp quản lý dữ liệu, chăm sóc tệp khách hàng trung thành.

Ba là, cá nhân hóa trải nghiệm bằng trí tuệ nhân tạo (AI) và thực tế ảo (AR/VR). Công nghệ đang can thiệp sâu hơn vào hành trình mua sắm của khách hàng. AI được áp dụng để tối ưu hóa công cụ tìm kiếm, gợi ý sản phẩm theo sở thích cá nhân và vận hành hệ thống chatbot tư vấn tự động 24/7; Trong khi đó, thực tế ảo với các tính năng như "thử đồ ảo" (gương thần, ướm thử mỹ phẩm, đặt nội thất vào không gian thực) đang dần phổ biến, giúp giảm tỷ lệ đổi trả hàng.

Bốn là, dịch chuyển ngành hàng và áp lực tối ưu logistics. TMĐT không còn là sân chơi độc quyền của thời trang, mỹ phẩm hay đồ điện tử. Hiện nay, các nhóm hàng thực phẩm tươi sống, bách hóa và nhu yếu phẩm hàng ngày cũng đang tăng tốc "xâm nhập" thị trường bán lẻ online. Dù tốc độ giao hàng đã cải thiện rõ rệt, chi phí kho vận và hoàn tất đơn hàng vẫn là thách thức lớn nhất đối với các nhà bán hàng để duy trì lợi nhuận trong bối cảnh các sàn đồng loạt tăng phí dịch vụ.

Đình Đại