Chính trị - Xã hội
Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo
Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan mà là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định tương lai đất nước.
Đó là nhấn mạnh của Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị tại Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, ngày 26/5/2025.
Hội thảo do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phối hợp với Học Viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương, Thành ủy Hải Phòng và các đơn vị tổ chức nhằm cung cấp các luận cứ cho Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số” trình Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.
Đồng thời, làm rõ được chủ trương, đường lối của Đảng về mô hình phát triển đất nước qua 40 năm Đổi mới, Văn kiện Đại hội XIV về đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cũng như kinh nghiệm của các địa phương tiêu biểu trong cả nước về đổi mới mô hình phát triển; các mô hình mới, cách làm hay về các lĩnh vực phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại và hội nhập quốc tế...
Lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định
Sau 40 năm thực hiện công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử, tạo tiền đề và nền tảng vững chắc cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Quy mô GDP của Việt Nam năm 2025 đứng thứ 32 thế giới và nằm trong nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.
Việt Nam chính thức tham gia nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình từ năm 2008 và quốc gia có thu nhập trung bình cao năm 2025. Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân không ngừng được nâng lên, vị thế và uy tín quốc tế ngày càng được khẳng định. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, bước sang giai đoạn phát triển mới, mô hình phát triển hiện hành đang bộc lộ những giới hạn và thách thức mới. Nền kinh tế còn chủ yếu phát triển theo chiều rộng, thiếu tính bền vững, năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế chưa cao, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo còn nhiều bất cập.
Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh: “Trong bối cảnh đó, đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là yêu cầu khách quan, mà là lựa chọn chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với tương lai phát triển của đất nước. Đây không chỉ là sự điều chỉnh mô hình phát triển, mà là quá trình chuyển đổi toàn diện phương thức phát triển quốc gia nhằm tạo ra các động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, tăng cường khả năng tự chủ chiến lược, tự cường của đất nước”.
Đồng quan điểm, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng - Nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định, tại đại hội lần thứ XIV của Đảng, Đảng ta đã đề ra định hướng xác lập mô hình tăng trưởng mới với yêu cầu là chuyển đổi mạnh từ chỗ chỉ dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên và lao động có kỹ năng thấp sang lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị hiện đại làm động lực chính.
Mở ra động lực phát triển mới
Theo các chuyên gia, trong tiến trình phát triển của các quốc gia, mô hình phát triển giữ vai trò là khung khổ tổng thể định hướng cho cách thức tổ chức nền kinh tế - xã hội và chi phối toàn bộ hoạt động hoạch định, thực thi chính sách. Ở mỗi giai đoạn lịch sử, các quốc gia đều chủ động lựa chọn và điều chỉnh mô hình phát triển phù hợp với điều kiện nội tại và bối cảnh quốc tế, cụ thể hóa qua hệ thống chiến lược và kế hoạch phát triển quốc gia.
Thực tiễn phát triển ở các quốc gia thành công cho thấy năng lực nhận diện đúng thời cơ, chủ động và kịp thời đổi mới mô hình phát triển đất nước trước những biến động lớn về công nghệ và trật tự kinh tế toàn cầu là yếu tố quyết định thành công của các quốc gia.
Tại Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, các chuyên gia, đại biểu đã tập trung thảo luận về cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam. Phân tích những cơ hội, thách thức trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế. Cùng với đó, đề xuất nhiều giải pháp nhằm xây dựng mô hình phát triển mới giai đoạn 2026-2045, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Nhiều ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, năng lực quản trị quốc gia và khả năng làm chủ công nghệ lõi để tạo nền tảng cho mô hình phát triển mới.
Bí thư Thành ủy Hải Phòng Lê Ngọc Châu bày tỏ: “Việc Hội thảo khoa học quốc gia về Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được tổ chức tại Hải Phòng, không chỉ là sự kiện chuyên môn mà còn là sự kết nối mật thiết giữa tư duy chiến lược của Trung ương với thực tiễn phát triển tại địa phương; thể hiện sự quan tâm, tin tưởng của Trung ương đối với vai trò, vị trí và tiềm năng phát triển của Hải Phòng trong mô hình phát triển mới của đất nước”.
Cũng theo ông Châu, TP Hải Phòng mong muốn và tin tưởng rằng, Hội thảo sẽ góp phần làm rõ thêm những vấn đề lớn: Làm thế nào để thể chế thực sự mở đường cho đổi mới sáng tạo?; Làm thế nào để dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển?; Làm thế nào để doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo? Và làm thế nào để khoa học, công nghệ thực sự đi vào từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa phương?. Sự gắn kết giữa lý luận và thực tiễn rút ra sau Hội thảo sẽ góp phần quan trọng vào Đề án trình Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV của Đảng.
GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cũng cho biết, mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ là quy mô GDP, quy mô nền kinh tế, GDP bình quân đầu người, tốc độ tăng trưởng, năng suất lao động… mà còn là nâng cao chất lượng sống, hạnh phúc và cơ hội phát triển của mọi người dân. Vì vậy, đổi mới mô hình phát triển Việt Nam vì thế không chỉ là đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế mà là đổi mới tổng thể tư duy phát triển, phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia, tổ chức xã hội và cách thức huy động, phân bổ mọi nguồn lực.
“Đổi mới mô hình phát triển là điều kiện để Việt Nam vượt qua tư duy cũ, giới hạn phát triển cũ, tạo động lực mới và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, tự tin tự cường trong một thế giới biến động nhiều thay đổi rất là khó lường. Cần nhận thức sâu sắc rằng trong mô hình phát triển mới, con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực và động lực nội sinh của sự phát triển”, ông Nguyễn Xuân Thắng khẳng định.
Trong khi đó, bà Francesca Nardini - Phó Trưởng Đại diện Thường trú Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) cho rằng, trong giai đoạn phát triển tiếp theo, bài toán của Việt Nam không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng cao, mà còn phải bảo đảm tăng trưởng có tính bao trùm và bền vững. Điều này gắn chặt với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo - những yếu tố có thể nâng cao năng suất và tạo ra năng lực cạnh tranh mới cho toàn bộ nền kinh tế.
Cũng theo bà Francesca Nardini, các doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng. Cụ thể, các tập đoàn lớn sẽ đóng vai trò tiên phong, đưa công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo và các mô hình kinh doanh mới vào thị trường. Nhưng để những công nghệ này thực sự tạo tác động rộng lớn, các doanh nghiệp quy mô nhỏ và trung bình phải có khả năng hấp thụ, ứng dụng và khuếch tán chúng trong toàn nền kinh tế. Việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp nước ngoài và các chuỗi cung ứng toàn cầu là vô cùng quan trọng.