Kinh tế

Bước sang năm 2026, đầu tư công tiếp tục được xác định là mũi nhọn kinh tế then chốt nhằm dẫn dắt dòng vốn toàn xã hội và duy trì đà tăng trưởng bền vững. Báo cáo ngành xây dựng – đầu tư công mới đây từ Công ty Chứng khoán Dầu Khí (PSI) mang lại cái nhìn sâu sắc về bức tranh toàn cảnh của ngành xây dựng hạ tầng: Một mặt ghi nhận những tín hiệu tăng tốc khả quan ngay từ giai đoạn đầu năm, mặt khác thẳng thắn chỉ ra thách thức khốc liệt về áp lực chi phí và nguồn nhân lực mà các nhà thầu đang phải đối mặt trên thực địa.

Tiến độ giải ngân cải thiện rõ rệt

Theo số liệu chính thức từ Bộ Tài chính, tính đến hết ngày 31/05/2026, cả nước đã thực hiện giải ngân được hơn 219.358 tỷ đồng vốn đầu tư công, tương ứng hoàn thành 21,6% kế hoạch do Thủ tướng Chính phủ giao. Đáng chú ý, giá trị giải ngân này đã ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng lên tới 13% so với cùng kỳ năm trước.

Trong điều kiện thông thường, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vào giai đoạn đầu năm thường duy trì ở mức thấp do đặc thù chu kỳ phân bổ vốn, chuẩn bị thủ tục pháp lý và triển khai kế hoạch đầu năm của các dự án. Do đó, việc tốc độ giải ngân ghi nhận sự cải thiện rõ rệt ngay từ những tháng đầu năm 2026 là một minh chứng cho thấy hoạt động triển khai, thúc đẩy từ phía Chính phủ và các bộ ngành đang mang lại hiệu quả tích cực hơn so với cùng kỳ năm ngoái.

Chuyên gia phân tích tại PSI kỳ vọng, dòng vốn này sẽ tiếp tục được khơi thông mạnh mẽ trong các quý còn lại của năm, khi đầu tư công giữ vững vai trò là một trong những động lực trọng yếu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, tỷ lệ giải ngân hiện tại dù tăng trưởng nhưng nhìn chung vẫn còn tương đối thấp so với kế hoạch tổng thể của cả năm, điều này vô hình trung lại tạo ra một dư địa hành động cực kỳ lớn để các địa phương và chủ đầu tư tiếp tục tăng tốc thúc đẩy giải ngân trong thời gian tới.

Mặc dù dòng vốn đầu tư công đang chuyển động tích cực, các doanh nghiệp xây dựng và nhà thầu thi công tại thực địa lại đang phải gồng mình chống chọi với những áp lực kép đến từ chi phí đầu vào và sự thiếu hụt nghiêm trọng về mặt nhân sự.

Thách thức trong triển khai dự án

Theo đó, chi phí thi công xây dựng liên tục chịu áp lực gia tăng đáng kể trong thời gian qua do sự leo thang đồng thời của cả giá nguyên vật liệu xây dựng và chi phí năng lượng. Đối với nhóm vật liệu xây dựng cơ bản, giá cát và đá xây dựng đã tăng thêm khoảng 180.000 – 200.000 đồng/m3 so với giai đoạn trước. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ việc nguồn cung khai thác bị thắt chặt và hạn chế tại nhiều địa phương, trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ từ các siêu dự án hạ tầng giao thông và thị trường bất động sản đồng loạt gia tăng đột biến.

Song song đó, gánh nặng chi phí nhiên liệu trở thành một đòn giáng mạnh vào biên lợi nhuận của các nhà thầu. Hiện tại, giá dầu diesel đã tăng cao hơn khoảng 42,5 USD/thùng so với thời điểm trước khi xảy ra các xung đột địa chính trị toàn cầu, tương ứng với mức tăng phi mã 45,9%. Sự tăng vọt này làm phát sinh chi phí vận hành máy móc, thiết bị thi công và phương tiện vận tải logistics, đặc biệt gây tổn thương nặng nề cho các dự án hạ tầng có tỷ trọng cơ giới hóa cao.

Theo dự báo từ Bộ Xây dựng, xu hướng tăng giá của các loại vật liệu xây dựng chiến lược sẽ vẫn tiếp diễn và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Áp lực chi phí này sẽ tiếp tục là bài toán thách thức đối với các nhà thầu từ nay cho đến cuối năm.

Một hiện trạng đáng báo động khác được PSI chỉ ra là sự cạnh tranh gay gắt về nguồn nhân lực doanh nghiệp. Khi hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm đồng loạt bước vào giai đoạn thi công cao điểm, nhu cầu về đội ngũ thi công tại công trường đã bùng nổ vượt ngoài dự kiến.

Trong khi đó, nguồn cung lao động ngành xây dựng không có sự mở rộng tương ứng, dẫn đến làn sóng dịch chuyển lao động khó kiểm soát giữa các công trình và tình trạng thiếu hụt nhân công trầm trọng tại nhiều đại dự án. Minh chứng rõ nét nhất là dự án Sân bay Quốc tế Long Thành, hiện ước tính đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lên tới 2.500 nhân công. Nhiều dự án khác cũng gặp tình trạng tương tự, khiến các nhà thầu gặp muôn vàn khó khăn trong việc đảm bảo tiến độ thi công, đặc biệt tại các công trình có yêu cầu tiến độ gấp rút và khối lượng thi công lớn.

Tăng tốc đua đường trường

Đánh giá triển vọng 6 tháng cuối năm PSI nhận định, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công sẽ chứng kiến màn bứt phá mạnh mẽ trong nửa cuối năm. Thực tế, con số 21,6% kế hoạch đạt được trong 5 tháng đầu năm cho thấy khối lượng công việc và quy mô vốn cần hấp thụ trong các quý còn lại là rất lớn, tạo áp lực thúc đẩy tiến độ triển khai và nghiệm thu tại các dự án đầu tư công trọng điểm.

Xét trên bức tranh vĩ mô, cơ cấu vốn đầu tư của nền kinh tế Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống tín dụng ngân hàng. Vốn đầu tư trực tiếp từ Khu vực Nhà nước hiện chỉ chiếm khoảng 15% tổng nguồn vốn cung ứng cho toàn nền kinh tế. Tuy nhiên, vai trò mồi chèo và dắt dẫn của nguồn vốn này là không thể phủ nhận.

Theo nghiên cứu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đối với các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, việc tái phân bổ chỉ 1% GDP sang đầu tư cơ sở hạ tầng có khả năng làm tăng tăng trưởng GDP khoảng 3,5% trong trung và dài hạn. Do đó, trước những biến động khó lường của nền kinh tế như hiện nay, Chính phủ sẽ tiếp tục quyết liệt thúc đẩy giải ngân đầu tư công nhằm gia tăng vai trò dẫn dắt tăng trưởng và tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực tới các khu vực kinh tế khác.

Mặc dù kỳ vọng cao, nhưng chuyên gia của PSI cũng thẳng thắn lưu ý rằng tỷ lệ hoàn thành 100% kế hoạch giải ngân sẽ là một áp lực rất lớn. Nhìn lại lịch sử các năm gần đây, tỷ lệ hoàn thành kế hoạch giải ngân thực tế thường chỉ dao động quanh mốc 70 - 80%, và tổng số vốn giải ngân thực tế chưa có năm nào vượt qua được ngưỡng cửa 1 triệu tỷ đồng. Vì vậy, mục tiêu giải ngân hơn 1 triệu tỷ đồng hiện nay vẫn là một bài toán thách thức không nhỏ, đặc biệt khi kết quả hoàn thành 5 tháng đầu năm mới chỉ đạt khoảng 21,6% (tính đến hết tháng 5/2026).

Dựa trên các biến số hiện tại, PSI đưa ra kịch bản dự báo khả thi: Mức hoàn thành kế hoạch giải ngân vốn đầu tư công 13 tháng có thể đạt khoảng từ 950.000 đến 1 triệu tỷ đồng, tương đương với tỷ lệ hoàn thành đạt trên 90% kế hoạch (tính theo mức kế hoạch hiện tại). Điểm rơi giải ngân đầu tư công được dự báo sẽ bắt đầu tăng tốc mạnh mẽ ngay trong quý III và chính thức đạt đỉnh điểm vào quý IV/2026.

Đình Đại