Kinh tế

Tại Diễn đàn Nông nghiệp 2026: “Kiến tạo không gian phát triển và động lực tăng trưởng mới cho nông nghiệp Việt Nam" do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức ngày 16/7 , ông Nguyễn Mạnh Hùng, Nhà sáng lập, Phó Chủ tịch kiêm TGĐ Nafoods Group, chỉ rõ tỷ lệ tăng trưởng của ngành nông nghiệp so với các ngành kinh tế khác vẫn ở mức khiêm tốn, chỉ dao động từ 3% đến 4%. Đây là một con số gây trăn trở khi ngành này đang trực tiếp chi phối đời sống của 60% đến 80% dân số. Sự lệch pha giữa quy mô lao động và tốc độ tăng trưởng cho thấy giá trị gia tăng trên mỗi đơn vị sản phẩm và sức lao động vẫn còn quá thấp.

Thách thức lớn nhất hiện nay, theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, nằm ở sự khắt khe ngày càng tăng của các thị trường cao cấp như châu Âu và Mỹ. Một ví dụ là nguy cơ sản phẩm dứa cô đặc từ phía Bắc không thể xuất khẩu vào châu Âu do dư lượng Nickel vượt ngưỡng cho phép. Ông Nguyễn Mạnh Hùng phân tích rằng Nickel phát sinh từ quá trình canh tác, sử dụng phân bón và cả bụi mịn từ các nhà máy xi măng trong khu vực phát triển công nghiệp.

Vấn đề không dừng lại ở Nickel. Ông Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định tình trạng dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và việc sử dụng các chất cấm vẫn đang diễn ra phổ biến.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, một trong những “nỗi đau dai dẳng” là sự lỏng lẻo của mô hình liên kết “bốn nhà”. Ông dùng cụm từ “bài học xương máu” để mô tả việc Nafoods từng mất trắng một nhà máy đầu tư 200 tỷ đồng sau 7 năm hoạt động. Nguyên nhân không nằm ở công nghệ hay thị trường, mà nằm ở sự đổ vỡ của mối quan hệ giữa doanh nghiệp và người nông dân.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, người nông dân sẵn sàng phá vỡ cam kết khi có thương lái trả giá cao hơn nhất thời. Hệ quả là doanh nghiệp đầu tư bài bản nhưng không có nguyên liệu sản xuất, dẫn đến phá sản.

Ông cũng khẳng định vai trò then chốt của công nghệ chế biến và hệ thống kho lạnh. Câu chuyện Nafoods giải cứu 1.000 tấn dứa cho bà con nông dân khi các đơn vị khác bỏ cuộc là minh chứng. Nhờ có hạ tầng kho lạnh và thị trường đa dạng, doanh nghiệp có thể hấp thụ được những biến động về sản lượng, bảo vệ người nông dân tuân thủ đúng hợp đồng bao tiêu.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp là câu chuyện đang “nóng”, nhưng ông Nguyễn Mạnh Hùng nhìn nhận vấn đề này với sự thận trọng đáng kể. Ông tiết lộ Nafoods từng thất bại khi mua các hệ thống phần mềm quản lý từ Thái Lan và Ấn Độ với chi phí lớn nhưng không thể sử dụng được. Nguyên nhân là do hệ thống quá phức tạp, nhân viên không thích nghi và quan trọng nhất là người nông dân cũng như các hợp tác xã không tham gia nhập liệu.

Dữ liệu số hóa không thể đến từ những lý thuyết sách vở hay những “con tem chụp ảnh” thiếu tính thực tiễn. Ông Nguyễn Mạnh Hùng nhận định, để người dân tham gia vào hệ sinh thái số (như cài đặt App), họ phải thấy được quyền lợi sát sườn và lợi ích tài chính trực tiếp. Việc quản lý mã số vùng trồng hay truy xuất nguồn gốc sẽ mãi là hình thức nếu không giải quyết được biến động thực tế tại vườn, nơi người dân có thể chặt bỏ cây trồng bất cứ lúc nào khi gặp khó khăn.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Mạnh Hùng đề xuất Việt Nam cần một tầm nhìn chiến lược cho nông nghiệp tương đương với các ngành hạ tầng lõi hay bán dẫn. Thay vì hài lòng với con số 70 tỷ USD, Nhà nước cần đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 700 tỷ đến 1.000 tỷ USD trong 15 đến 20 năm tới. Khi có một mục tiêu khổng lồ và rõ ràng, toàn bộ hệ thống từ khoa học công nghệ, vốn, đến chính sách đất đai mới có động lực để vận hành đồng bộ.

“Nếu nông nghiệp được định vị như vậy, tôi tin ngành này và các lĩnh vực phụ trợ sẽ phát triển bứt phá”, ông Nguyễn Mạnh Hùng nói.

Đình Đại - Minh Quân - Nguyễn Hùng