Doanh nghiệp

Nỗ lực này đưa ngành gỗ Việt Nam vươn lên khẳng định vị thế là trung tâm sản xuất và cung ứng đồ gỗ, nội thất quan trọng của thế giới.

Tuy nhiên, giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức phức tạp đan xen đòi hỏi ngành gỗ tiếp tục tái cơ cấu mạnh mẽ, tự chủ nguyên liệu, nâng cấp chuỗi giá trị… nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Thích ứng với những yêu cầu mới

Ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết: Trong 6 tháng đầu năm, ngành công nghiệp gỗ xuất khẩu khoảng 8,5 tỷ USD. Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu chính. Các thị trường khác như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, một số quốc gia ở châu Âu tăng trưởng tích cực nhờ nhu cầu tiêu dùng và lợi thế từ các FTA. Đồng thời, phản ánh xu hướng đa dạng sản phẩm, đa dạng thị trường của doanh nghiệp nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, thích ứng linh hoạt với những biến động, tạo động lực tăng trưởng bền vững cho ngành gỗ trong thời gian tới.

Những tháng cuối năm, dự báo hoạt động xuất khẩu gỗ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng. Tuy nhiên, thương mại toàn cầu tiềm ẩn bất định cùng những áp lực từ chính sách thương mại của một số thị trường lớn, những tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng phức tạp và đa chiều liên quan đến chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững tiếp tục tác động bất lợi. So với cùng kỳ năm ngoái, tốc độ tăng trưởng của ngành đã chậm hơn và thấp hơn so với kỳ vọng.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang dốc sức thực hiện tăng trưởng 2 con số đòi hỏi ngành gỗ đẩy nhanh chuyển đổi mô hình phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu theo hướng xanh, bền vững; từ gia công sản xuất, xuất khẩu nguyên liệu thô (viên nén, dăm gỗ) sang chế biến sâu, đảm bảo chất lượng và hàm lượng công nghệ cao, nâng cao giá trị gia tăng.

Yêu cầu xây dựng chuỗi cung ứng gỗ hợp pháp, minh bạch và chất lượng cao trở nên cấp thiết. Tại hội thảo chuyên đề của ngành gỗ mới đây, ông Nguyễn Văn Diện - Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định: Năng lực cạnh tranh của ngành gỗ hiện nay không chỉ quyết định bởi năng lực sản xuất mà còn phụ thuộc vào khả năng bảo đảm tính minh bạch của toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Chuyển đổi phát triển bền vững

Ngành gỗ Việt Nam đang đi đầu trong quá trình này ở ASEAN khi chủ động phát triển vùng nguyên liệu hợp pháp, mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững và từng bước hình thành chuỗi cung ứng. Song đây mới chỉ là điểm khởi đầu để đáp ứng các yêu cầu cao hơn của thị trường.

Phát triển chế biến sâu, theo PGS TS Nguyễn Đình Thọ - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nền tảng tài nguyên của ngành chế biến xuất khẩu gỗ đang tiến gần ngưỡng giới hạn khi quỹ đất mở rộng theo chiều rộng gần như không còn. Rừng che phủ đạt 42% diện tích đất cả nước. Rừng trồng có xu hướng tăng nhẹ nhưng phần lớn là rừng sản xuất, phản ánh ưu tiên cung ứng sinh khối thương mại ngắn hạn. Chu kỳ khai thác ngắn, từ 5 - 7 năm giúp hộ trồng rừng thu hồi vốn nhanh nhưng làm suy giảm chất lượng đất và hạn chế tích lũy carbon dài hạn.

Chiến lược phát triển ngành gỗ đến năm 2030 đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất, xuất khẩu đồ gỗ hàng đầu thế giới với giá trị xuất khẩu đạt 25 tỷ USD, đồng thời chuyển đổi phát triển từ số lượng sang chất lượng. Tuy nhiên, theo PGS TS Nguyễn Đình Thọ, tăng trưởng cần gắn với kỷ luật sinh thái với trọng tâm không còn là mở rộng diện tích mà là nâng cao năng suất và chất lượng trên quỹ đất rừng hiện có. Để đạt giá trị xuất khẩu 25 tỷ USD vào năm 2030, ngành gỗ không thể tiếp tục tăng trưởng theo chiều rộng dựa trên sinh khối ngắn hạn và nguyên liệu nhập khẩu mà cần chuyển đổi sang mô hình lâm nghiệp bền vững, tự chủ nguyên liệu, nâng cấp chuỗi giá trị và tối ưu hiệu suất sinh thái trên mỗi hecta đất rừng. Sự chuyển đổi này sẽ quyết định vị thế dài hạn của xuất khẩu gỗ Việt Nam trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động.

Chiến lược phát triển ngành gỗ cũng đặt ra yêu cầu chuyển rừng gỗ nhỏ chu kỳ 5 - 7 năm sang rừng gỗ lớn từ 10 - 15 năm; chuyển đổi mô hình trồng rừng từ chu kỳ ngắn sang chu kỳ dài để tăng trữ lượng, cải thiện cấu trúc đất, nâng khả năng tích lũy carbon và tạo nguồn gỗ xẻ chất lượng cao. Đồng thời, đến năm 2030, 100% diện tích rừng thuộc chủ rừng là tổ chức phải đạt chuẩn quản lý bền vững; tối thiểu 1 triệu ha có chứng chỉ quốc tế như FSC hoặc PEFC.

Bên cạnh đó, theo Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, các doanh nghiệp chế biến gỗ phải đầu tư tự động hóa, ứng dụng AI, nâng cao quản trị và hệ thống dữ liệu lô rừng gắn tọa độ địa lý, đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc. Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm trên 90% toàn ngành khiến nhu cầu tín dụng xanh và cơ chế đầu tư bền vững trở nên cấp thiết. Đồng thời, đa dạng hóa thị trường sang Trung Đông, Ấn Độ, ASEAN thông qua RCEP được xem là giải pháp giảm lệ thuộc vào thị trường truyền thống.

Ông Phạm Đình Thắng – Chủ tịch HĐQT
Công ty TNHH Triệu Thái Sơn:

Tổ chức lại vùng trồng để nâng giá trị ngành gỗ

Ngành gỗ Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển, nhưng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là nguồn nguyên liệu ổn định, hợp pháp và đủ chất lượng cho chế biến sâu.

Công ty TNHH Triệu Thái Sơn hiện vận hành hệ thống nhà máy chế biến gỗ với công suất khoảng 15.000 m³ ván ép mỗi tháng, sử dụng 100% nguyên liệu keo trong nước, tạo việc làm cho hơn 1.000 lao động. Tuy nhiên, doanh nghiệp đang gặp khó khi tình trạng khai thác keo non, chu kỳ ngắn còn phổ biến, trong khi các cơ sở thu mua, băm dăm phát triển nhanh gây áp lực lên nguồn nguyên liệu.

Theo chúng tôi, cùng một nguồn gỗ nếu xuất khẩu dạng dăm sẽ tạo giá trị thấp hơn nhiều so với đưa vào chế biến sâu như plywood, ván ép và tận dụng phụ phẩm. Do đó, cần tổ chức lại nguồn nguyên liệu để giữ lại nhiều hơn giá trị từ tài nguyên rừng cho người trồng rừng, doanh nghiệp và nền kinh tế. Ngoài ra, cần tăng cường quản lý hoạt động thu mua, băm dăm; khuyến khích kéo dài chu kỳ khai thác rừng, phát triển vùng gỗ lớn, hỗ trợ chứng chỉ rừng và xây dựng liên kết bền vững giữa doanh nghiệp với người trồng rừng.

Ông Phạm Văn Thành – Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản
Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần TCT Việt Nam:

Xây dựng chuỗi giá trị ngành gỗ

Ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phát triển theo hướng bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên rừng. Trong đó, việc xây dựng chuỗi giá trị hài hòa giữa trồng rừng, khai thác, sản xuất dăm gỗ và chế biến sâu là yếu tố quan trọng để ngành phát triển ổn định.

Dăm gỗ hiện vẫn là một mắt xích trong chuỗi lâm nghiệp, góp phần tiêu thụ gỗ nguyên liệu, tạo đầu ra cho người trồng rừng và đóng góp vào kim ngạch xuất khẩu của ngành gỗ. Tuy nhiên, trước yêu cầu nâng cao giá trị tài nguyên rừng, việc tổ chức lại nguồn nguyên liệu theo hướng hiệu quả hơn, phù hợp với từng mục đích sử dụng là cần thiết. Mục tiêu của ngành gỗ không phải là lựa chọn giữa dăm gỗ hay chế biến sâu, mà là xây dựng chuỗi giá trị hiệu quả, trong đó mỗi loại nguyên liệu được sử dụng đúng mục đích và tạo ra giá trị cao nhất.

Chúng tôi kiến nghị các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện chính sách phát triển rừng gỗ lớn, nâng cao chất lượng nguyên liệu, mở rộng diện tích rừng có chứng chỉ bền vững; đồng thời nghiên cứu cơ chế quản lý phù hợp, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa người trồng rừng, doanh nghiệp dăm gỗ và doanh nghiệp chế biến sâu. Khi các mắt xích trong chuỗi giá trị cùng phát triển hài hòa, ngành gỗ Việt Nam sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững hơn trên thị trường quốc tế.

Ông Kim Geonwoo – Trưởng phòng Nguyên liệu gỗ,
Công ty Cổ phần DongWha Việt Nam

Ưu tiên phát triển ngành gỗ chế biến sâu

Một lượng lớn gỗ rừng trồng được xuất khẩu dưới dạng dăm gỗ đang tạo sức ép lớn phát triển ngành gỗ chế biến sâu. Từ thực tiễn sản xuất, chúng tôi nhận thấy cần có cơ chế điều tiết hợp lý giữa xuất khẩu nguyên liệu và nhu cầu của các nhà máy chế biến trong nước. Khi thị trường dăm gỗ tăng trưởng mạnh, doanh nghiệp chế biến sâu gặp khó khăn trong tiếp cận nguyên liệu, chi phí tăng và giảm sức cạnh tranh. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hạn ngạch hoặc thuế xuất khẩu đối với nguyên liệu thô là công cụ giúp cân bằng nguồn cung, khuyến khích chế biến sâu và nâng cao giá trị tài nguyên rừng.

Điều tiết hợp lý nguồn nguyên liệu sẽ tạo động lực để ngành gỗ chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang xuất khẩu giá trị. Chúng tôi kiến nghị nghiên cứu cơ chế hạn ngạch xuất khẩu dăm gỗ, điều chỉnh thuế xuất khẩu theo lộ trình phù hợp, đồng thời gắn với chính sách phát triển rừng gỗ lớn và ưu đãi cho sản phẩm chế biến sâu.

Hạnh Lê