Ô tô - Xe máy

Ngày 8/6/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Nghị quyết đánh dấu bước chuyển quan trọng trong thu hút dòng vốn FDI, từ chú trọng số lượng chuyển sang chất lượng.

Chuyển từ lượng sang chất

Tinh thần của Nghị quyết số 10-NQ/TW là chuyển mạnh từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng,… làm tiêu chí chủ yếu; chuyển dần từ ưu đãi theo đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết, bao gồm quản trị cả vòng đời dự án và kết nối với doanh nghiệp trong nước.

Giải pháp đáng chú ý là đổi mới cơ chế ưu đãi, hỗ trợ đầu tư, chuyển dần từ ưu đãi truyền thống sang cơ chế hỗ trợ gắn với hiệu quả hoạt động của dự án; xây dựng cơ chế hậu kiểm, thu hồi ưu đãi, hỗ trợ nếu không thực hiện theo cam kết; ưu tiên các dự án có cam kết tự nguyện và triển khai thực hiện tốt các cam kết về sử dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện môi trường, đóng góp lớn vào đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, đào tạo và sử dụng nhân lực Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, hiệu quả sử dụng đất, tài nguyên, năng lượng và tuân thủ pháp luật.

Với ngành công nghiệp ô tô, Nghị quyết số 10-NQ/TW, được kỳ vọng sẽ mở ra thời kỳ mới về thu hút các dự án FDI chất lượng cao, tạo cơ hội để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, đem lại sự phát triển thực chất và mạnh mẽ.

Vào năm 1991, khi Chính phủ ban hành Nghị định 53/NĐ-CP về phát triển công nghiệp ô tô, đã đặt nền móng cho ngành sản xuất này. Ngay lập tức hàng loạt hãng xe lớn trên thế giới như: Toyota, Honda, Ford, Isuzu, Mitsubishi, Suzuki, Mercedes-Benz… đã đầu tư nhà máy tại Việt Nam. Tuy nhiên, sau nhiều năm đầu tư và được hưởng ưu đãi, hiệu quả không như kỳ vọng. Đến nay, đa số các dự án FDI chủ yếu vẫn là gia công, lắp ráp, với tỷ lệ nội địa hóa, giá trị tăng thấp; liên kết với khu vực doanh nghiệp trong nước kém; chuyển giao công nghệ còn hạn chế.

Giới chuyên môn nhận định, nguyên nhân chính khiến ngành công nghiệp ô tô Việt Nam kém phát triển là do chính sách. Doanh nghiệp FDI chỉ cần đầu tư 1 dây chuyền với 4 công đoạn cuối gồm: hàn, sơn, lắp ráp và kiểm định là được hưởng ưu đãi, sau đó nhập toàn bộ linh kiện về ráp thành xe rồi bán. Chính sách ưu đãi lớn và kéo dài cho lắp ráp ô tô giản đơn, khiến sản xuất trong nước không thể phát triển.

Đổi mới chính sách ngành ô tô

Thị trường ô tô Việt Nam rất tiềm năng. Theo dự báo của Bộ Công Thương, sẽ đạt quy mô 1 triệu xe/năm vào 2030, từ 1,5 triệu xe/năm vào 2035 và hơn 5 triệu xe/năm vào 2045. Đây là cơ hội để ngành công nghiệp ô tô phát triển. Hiện không có nhiều ngành công nghiệp tại Việt Nam, có khả năng tạo ra hệ sinh thái sản xuất rộng như ô tô, với sự tham gia của các lĩnh vực cơ khí, điện - điện tử, cao su, nhựa, vật liệu, khuôn mẫu, tự động hóa hay logistics công nghiệp. Ngành công nghiệp ô tô phát triển, sẽ có đóng góp lớn cho đất nước, góp phần quan trọng đưa Việt Nam trở thành quốc gia thịnh vượng vào năm 2045.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cảnh báo: các quốc gia xung quanh đang dư thừa năng lực sản xuất ô tô. Họ nhận thấy thị trường ô tô Việt Nam có tiềm năng lớn, có thể đẩy tình trạng dư thừa sang, dưới dạng các dự án FDI lắp ráp giản đơn. Tức là đầu tư nhà máy lắp ráp ô tô, rồi nhập khẩu toàn bộ thân vỏ xe đã có đầy đủ khung gầm, động cơ, hệ truyền động... chỉ thực hiện những công đoạn cuối cùng tại Việt Nam. Qua đó hưởng ưu đãi, chiếm lĩnh thị trường, gây ra thách thức cho sản xuất trong nước.

Muốn công nghiệp ô tô phát triển, cần sự thay đổi lớn. Nghị quyết số 10-NQ/TW chính là khung chính sách. Các cơ quan soạn thảo chính sách cần nâng cao quy định về điều kiện sản xuất lắp ráp, ô tô, yêu cầu các dự án FDI phải có đầy đủ những công đoạn tạo giá trị gia tăng trong nước, phải bắt đầu từ sản xuất linh kiện rời, cam kết phát triển chuỗi cung ứng tại chỗ, với sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam.

Về bảo hộ, không tiếp tục theo mô hình cũ. Cần phải chuyển sang chính sách công nghiệp thế hệ mới. Có nghĩa là tăng cường những công cụ hiệu quả hơn như: ưu đãi gắn với tỷ lệ nội địa hóa thực chất; gắn với nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp hỗ trợ, đào tạo nguồn nhân lực, phát triển hệ sinh thái và xuất khẩu.

TRẦN THỦY