24h

Từ những video gây chú ý, phát ngôn gây sốc hay các phiên livestream thu hút hàng trăm nghìn lượt xem, không ít nhân vật trên mạng xã hội nhanh chóng bước sang một “cuộc chơi” khác: bán hàng, quảng cáo và tạo ra những dòng tiền hàng chục, thậm chí hàng trăm tỷ đồng.

Livestream đã mở ra một phương thức kinh doanh mà sức ảnh hưởng có thể được chuyển hóa thành doanh thu với tốc độ rất nhanh. Nhưng hàng loạt vụ việc bị phát hiện thời gian qua cũng cho thấy phía sau màn hình còn những khoảng tối về nguồn hàng, quảng cáo, hóa đơn, kế toán, thuế và dòng tiền.

Vụ vợ chồng Lê Văn Phú (Phú Lê) - Lã Thúy Kiều là một ví dụ. Theo cơ quan điều tra, hai người thuê gia công, buôn bán nhiều sản phẩm, trong đó có Loramen được quảng cáo nhiều trên mạng xã hội. Phú Lê khai chưa sử dụng, chưa tìm hiểu đầy đủ về sản phẩm và hồ sơ liên quan nhưng vẫn quảng cáo, đồng thời thừa nhận đã quảng cáo quá công dụng.

Từ vụ việc này, cơ quan điều tra tiếp tục khởi tố TikToker “cô giáo Hương” liên quan hoạt động quảng cáo, bán Loramen với chất lượng không đúng như bản chất sản phẩm. Số tiền thu lời bất chính được xác định hơn 11,6 tỷ đồng.

Ở một vụ việc khác, Huấn “Hoa Hồng” cùng vợ và các đồng phạm bị điều tra liên quan hoạt động mua bán nước hoa với tổng doanh thu hơn 300 tỷ đồng. Theo cơ quan điều tra, doanh thu không được phản ánh đầy đủ trong sổ sách kế toán, không xuất hóa đơn giá trị gia tăng.

Hoàng Hường cũng đã bị khởi tố cùng 5 bị can khác về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Trong vụ kẹo Kera, Hằng Du Mục cùng Thùy Tiên, Quang Linh và những người liên quan đã nhiều lần livestream quảng bá sản phẩm. Chỉ sau 6 phiên livestream, hơn 129.000 hộp kẹo được bán ra, mang về doanh thu hơn 17,5 tỷ đồng; số tiền hưởng lợi bất chính được xác định hơn 12,4 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia pháp lý, hành vi, tính chất và trách nhiệm pháp lý trong từng vụ việc không giống nhau. Nhưng phía sau những con số hàng chục, hàng trăm tỷ đồng là một thực tế khó bỏ qua: kinh doanh trên mạng xã hội đã vượt xa hình dung về những giao dịch nhỏ lẻ. Một phiên livestream có thể diễn ra vài giờ, nhưng phía sau đó là hàng nghìn đơn hàng cùng chuỗi hoạt động từ sản xuất, quảng cáo, thanh toán, giao nhận đến kê khai doanh thu và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Khi quy mô kinh doanh đã thay đổi, cách quản lý cũng không thể chỉ dừng ở những gì xuất hiện trên màn hình.

Từ ngày 1/7/2026, Luật Thương mại điện tử 2025 và Nghị định 248/2026 có hiệu lực, đặt hoạt động kinh doanh trên môi trường số vào một khuôn khổ quản lý chặt chẽ hơn. Một trong những hướng đáng chú ý là tăng khả năng nhận diện chủ thể kinh doanh, nguồn hàng và dòng tiền - những mắt xích trước đây có thể nằm rời rạc phía sau một hoạt động bán hàng trực tuyến.

Trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp - Giám đốc Công ty Luật HPVN cho rằng, những vụ việc vừa qua cho thấy không thể tiếp tục nhìn livestream bán hàng như một hoạt động đơn lẻ giữa người bán và người mua.

Phía sau một phiên livestream còn là câu chuyện ai thực sự đứng ra kinh doanh, hàng hóa do đâu sản xuất, đơn vị nào phân phối, tiền được chuyển về đâu, doanh thu được ghi nhận thế nào và những thông tin quảng cáo có phản ánh đúng sản phẩm hay không.

“Trước đây, khi các thông tin về người bán, đơn hàng, hóa đơn, tài khoản thanh toán hay nghĩa vụ thuế nằm ở những hệ thống khác nhau, việc nhìn đầy đủ một hoạt động kinh doanh sẽ khó hơn. Khi những dữ liệu này ngày càng được kết nối, khoảng trống để che giấu doanh thu hoặc tách người bán khỏi dòng tiền thực tế cũng sẽ hẹp lại”, Luật sư Hiệp nhận định.

Theo ông, livestream hay bán hàng trên mạng xã hội tự thân không phải vấn đề. Đây chỉ là những phương thức kinh doanh phù hợp với sự phát triển của thương mại số. Nhưng khi một cá nhân có thể bán lượng hàng rất lớn, tạo ra doanh thu hàng chục, hàng trăm tỷ đồng thì trách nhiệm đi kèm cũng phải tương xứng với quy mô kinh doanh.

Đó không chỉ là nghĩa vụ về kế toán, hóa đơn và thuế. Những vụ việc vừa qua còn cho thấy trách nhiệm đối với nguồn gốc, chất lượng hàng hóa và tính trung thực của quảng cáo ngày càng trở nên đáng chú ý, nhất là với những người có lượng theo dõi lớn.

“Một người có sức ảnh hưởng có thể tác động tới quyết định mua hàng của hàng nghìn người chỉ trong thời gian rất ngắn. Khi uy tín, hình ảnh cá nhân được sử dụng để thúc đẩy giao dịch thì trách nhiệm đối với những thông tin đưa ra cũng không thể xem nhẹ”, Luật sư Hiệp phân tích.

Theo Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp, điều cần hướng tới không phải là làm khó livestream hay kìm hãm thương mại điện tử, mà là khiến hoạt động kinh doanh trên môi trường số minh bạch tương xứng với tốc độ phát triển của thị trường.

Khi chủ thể được xác định rõ, nguồn hàng có thể truy xuất, giao dịch và dòng tiền ngày càng để lại dấu vết dữ liệu, những gì từng khó nhìn thấy phía sau một phiên livestream cũng sẽ dần hiện rõ hơn.

“Khi xác định được ai bán, hàng từ đâu, tiền đi đâu và doanh thu được kê khai thế nào, những “vùng xám” sẽ hẹp lại. Người kinh doanh chân chính không có gì phải e ngại trước sự minh bạch đó. Ngược lại, chính họ sẽ được bảo vệ tốt hơn khi những hành vi lợi dụng môi trường số để quảng cáo sai, kinh doanh hàng hóa không bảo đảm hoặc che giấu doanh thu ngày càng khó có chỗ để lẩn tránh”, Luật sư Nguyễn Trọng Hiệp nhận định.

Nguyễn Giang