Kinh tế

Các "sếu đầu đàn" này sẽ trở thành lực lượng nòng cốt chuyển hóa tiềm năng biển thành sức mạnh kinh tế, tạo nền tảng để Việt Nam vươn lên trở thành quốc gia biển mạnh.

Theo đó, Nghị quyết số 20-NQ/TW về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã đặt ra một tư duy mới mà điểm nổi bật là yêu cầu phát triển mạnh mẽ lực lượng doanh nghiệp biển, đặc biệt là các tập đoàn quy mô lớn, các doanh nghiệp có năng lực hoạt động đa ngành và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Nền tảng thể chế và công nghệ

Thực tiễn thế giới cho thấy, hầu hết các quốc gia biển mạnh đều có những doanh nghiệp biển hùng mạnh làm nòng cốt. Từ vận tải biển, logistics, đóng tàu, khai thác năng lượng, công nghiệp cảng biển đến công nghệ biển, tất cả đều đòi hỏi những nhà đầu tư có tiềm lực tài chính, năng lực quản trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Nói như ông Đỗ Thành Hưng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học - Kỹ thuật công nghiệp Tàu thủy Việt Nam (VISIA), trong bối cảnh các động lực tăng trưởng truyền thống dần đối mặt với giới hạn, kinh tế biển có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng quan trọng. “Vận tải biển, logistics, cảng nước sâu, dầu khí, điện gió ngoài khơi, nuôi biển công nghiệp, dịch vụ hàng hải, nghiên cứu đại dương và kinh tế tuần hoàn biển đều mở ra dư địa phát triển mới.

Rõ ràng, không thể xây dựng một quốc gia biển mạnh nếu chỉ dựa vào những doanh nghiệp nhỏ lẻ, phân tán và thiếu liên kết. Vì vậy, việc hình thành các doanh nghiệp có quy mô khu vực và quốc tế, đủ sức tham gia và cạnh tranh trong các tuyến hàng hải, chuỗi logistics, công nghiệp biển và những ngành kinh tế đại dương mới là một yêu cầu cấp thiết.

Đáng chú ý, Nghị quyết không chỉ đặt vấn đề phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh trên biển mà còn nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, đổi mới quản lý Nhà nước về biển, quy hoạch không gian biển, phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây chính là những điều kiện nền tảng để tạo dựng môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

Đặc biệt, chuyên gia nhận định, không thể kỳ vọng hình thành những doanh nghiệp biển lớn mạnh trong một môi trường thể chế chồng chéo, thủ tục hành chính rườm rà và quy hoạch thiếu đồng bộ. Muốn xây dựng các tập đoàn hàng hải có sức cạnh tranh, cần có những cơ chế đủ mạnh, muốn thu hút các dòng vốn lớn vào kinh tế biển, cần tạo dựng một môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, thuận lợi và có khả năng dự đoán.

Do đó, PGS TS Nguyễn Chu Hồi, nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Thủy sản Việt Nam khẳng định, chúng ta cần vươn ra biển bằng “đôi chân thể chế và công nghệ”. Trong đó, cần đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ biển tiên tiến, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo để từng bước làm chủ các vùng biển xa, biển sâu.

Cùng với đó, quy hoạch không gian biển và phân vùng chức năng biển cần được triển khai đồng bộ nhằm giảm xung đột lợi ích giữa các hoạt động kinh tế. Việc bố trí các hoạt động trong không gian biển cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các ngành, đồng thời duy trì các mối liên kết tự nhiên và kinh tế.

Một vấn đề có ý nghĩa chiến lược khác là phát triển kinh tế biển phải luôn gắn liền với bảo vệ chủ quyền quốc gia. Những trung tâm kinh tế biển hiện đại, các cảng biển quy mô lớn, đội tàu vận tải mạnh hay các doanh nghiệp công nghệ hàng hải tiên tiến không chỉ tạo động lực tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần khẳng định sự hiện diện, tiềm lực và sức mạnh quốc gia trên biển. Đó là sự kết hợp giữa phát triển và bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, giữa kinh tế và quốc phòng, an ninh, giữa lợi ích trước mắt và tầm nhìn chiến lược dài hạn.

Hệ sinh thái công nghiệp hàng hải

Trong những năm qua, biển đã có những đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, để biển thực sự trở thành một trụ cột phát triển quốc gia theo tinh thần Nghị quyết 20, cần những đột phá mạnh mẽ, quyết liệt và vượt trội hơn nữa.

Trọng tâm là hình thành được những doanh nghiệp biển có quy mô khu vực và quốc tế, có năng lực tài chính, quản trị, công nghệ và sức cạnh tranh đủ mạnh để tham gia sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu.

Đặc biệt, cần thúc đẩy sự hình thành và phát triển các tập đoàn biển quy mô lớn, các doanh nghiệp đa ngành có khả năng dẫn dắt những lĩnh vực then chốt như vận tải biển, logistics, cảng biển, đóng tàu, năng lượng, công nghiệp biển và các ngành kinh tế đại dương mới. Đây sẽ là lực lượng nòng cốt góp phần chuyển hóa tiềm năng biển thành sức mạnh kinh tế, đồng thời tạo dựng nền tảng vững chắc để Việt Nam từng bước trở thành một quốc gia biển mạnh.

Phó Chủ tịch VISIA cũng nhấn mạnh, Nghị quyết 20-NQ/TW đã đặt ra những định hướng lớn cho giai đoạn phát triển mới của kinh tế biển. Trọng tâm không chỉ là phát triển riêng lẻ từng ngành, mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hàng hải Việt Nam làm nền tảng cho toàn bộ nền kinh tế biển.

Thực tiễn tại Hà Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Na Uy cho thấy công nghiệp hàng hải đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành năng lực kinh tế biển. Các quốc gia này đã xây dựng hệ sinh thái từ thiết kế, đóng tàu, công nghiệp hỗ trợ, sản xuất thiết bị đến nghiên cứu khoa học, đào tạo nhân lực, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Hưng, Việt Nam cần từng bước hình thành hệ sinh thái tương tự để nâng cao năng lực tự chủ. Nếu chỉ khai thác biển nhưng chưa làm chủ công nghệ, phương tiện và hạ tầng phục vụ biển, phần giá trị gia tăng lớn sẽ tiếp tục thuộc về các quốc gia khác.

“Chỉ khi làm chủ được công nghiệp hàng hải, Việt Nam mới có thể chủ động phát triển kinh tế biển, giảm phụ thuộc vào bên ngoài, nâng cao năng lực tự chủ chiến lược và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu”, ông Đỗ Thành Hưng khẳng định.

Thy Hằng