Tiến nhanh trên con đường tăng trưởng xanh

Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt “Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí metan của ngành giao thông vận tải”, đặt mục tiêu đến năm 2030, có ít nhất 50% phương tiện tại các đô thị lớn và 100% xe buýt, taxi nội đô sẽ sử dụng năng lượng điện phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Đến năm 2040, việc sản xuất và phân phối xe động cơ đốt trong sẽ chấm dứt. Đến năm 2050, toàn bộ 100% phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, xe máy thi công tham gia giao thông chuyển đổi sang sử dụng điện, năng lượng xanh.

Động lực tăng trưởng

Theo Bộ Xây dựng, sau 5 năm thực hiện, taxi là nhóm chuyển đổi nhanh nhất với hơn 61.000 xe điện trên tổng số khoảng 86.000 xe, chiếm tới 70%. Tiếp đến là xe buýt, TP Hồ Chí Minh dẫn đầu với tỷ lệ chuyển đổi sang xe điện đạt 60%, Hà Nội 40%, cả nước là 23%. Với ô tô cá nhân, có hơn 300.000 xe điện; còn xe máy có từ 3,5-4,1 triệu xe điện đăng ký lưu hành.

Hiện tại xe điện đang là động lực dẫn dắt tăng trưởng tại thị trường Việt Nam. Nửa đầu năm 2026 doanh số bán ô tô điện đạt gần 120.000 chiếc, chiếm khoảng 50% doanh số bán toàn bộ nhóm ô tô chở người, tăng hơn 40% so với cùng kỳ 2025. Với xe máy cứ 100 chiếc bán ra có 28 chiếc xe điện, chiếm gần 30% tổng doanh số bán, tăng 97% so với cùng kỳ 2025. Theo dự báo, doanh số bán ô tô điện tại Việt Nam năm 2026 sẽ đạt khoảng 270.000 chiếc, còn xe máy điện sẽ đạt khoảng 1 triệu chiếc các loại. Xu hướng chuyển đổi sang xe điện đang diễn ra mạnh mẽ.

Ngân hàng Thế giới dự báo, Việt Nam sẽ tiêu thụ khoảng 9 triệu ô tô và 32 triệu xe máy các loại trong giai đoạn từ 2025-2035. Còn giai đoạn từ 2035-2050 sẽ tiêu thụ khoảng 54 triệu ô tô và 9 triệu xe máy các loại. Nếu xe sử dụng xăng, dầu vẫn chiếm số lượng lớn, sẽ khiến hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu và ô nhiễm môi trường tăng cao. Trước những áp lực cả về kinh tế và môi trường, buộc phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.

Bà Nguyễn Thị Phương Hiền, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Đào tạo cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, cơ quan này đang rà soát, hoàn thiện các văn bản liên quan, đẩy mạnh thực hiện lộ trình phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Trước mắt, sẽ tập trung vào việc chuyển đổi các phương tiện vận tải hành khách công cộng như xe buýt, taxi và xe máy công nghệ. Với phương tiện cá nhân, định hướng là xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ từ bảo hiểm, sửa chữa, bảo dưỡng đến thu hồi, xử lý pin, để người dân sử dụng xe điện thuận tiện và an toàn.

Ngành kinh tế hiện đại

Chuyển đổi sang xe điện, không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng mà còn mở ra các cơ hội việc làm mới trong chuỗi cung ứng, sản xuất và dịch vụ liên quan đến phương tiện xanh. Thị trường tiềm năng, xe điện đang được xem là cơ hội hiếm có, để Việt Nam tạo ra ngành kinh tế hiện đại, có sức lan tỏa lớn.

Chuỗi giá trị xe điện có thể được nhìn nhận qua 6 lớp, gồm nguyên liệu và thiết bị cốt lõi; sản xuất xe; năng lượng và hạ tầng sạc; đổi mới và các công nghệ lõi; vận hành và phục vụ; tái chế và tái sử dụng. Ngoài sản xuất xe, cơ hội lớn còn nằm ở năng lượng, hạ tầng sạc và các công nghệ cốt lõi. Những lĩnh vực này có thể mở ra con đường để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường.

Theo giới chuyên môn, để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi, Chính phủ cần giải quyết 3 vấn đề chính gồm: hệ thống chính sách đồng bộ, rõ ràng từ tiêu chuẩn kỹ thuật, đến cơ chế hỗ trợ, chia sẻ rủi ro và định hướng thị trường. Tiếp đến là thúc đẩy hợp tác công – tư và liên kết bên trong các chuỗi giá trị. Chẳng hạn, để phát triển thị trường giao thông chạy bằng điện, cần có sự phối hợp giữa các nhà sản xuất xe và cơ quan quy hoạch hạ tầng, bảo đảm tốc độ xây dựng trạm nạp đồng bộ với tăng trưởng của phương tiện. Cùng với đó là ưu đãi và khuyến khích đầu tư. Các chính sách ưu đãi tín dụng, khuyến khích và trợ cấp chuyển đổi năng lượng sẽ là chất xúc tác quan trọng, thúc đẩy thị trường giao thông xanh phát triển.

Xe điện phát triển, sẽ giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trên con đường tăng trưởng xanh, tự chủ năng lượng và nâng tầm năng lực công nghiệp quốc gia.