Việt Nam trước làn sóng xe điện lần 2

Trong báo cáo công bố hôm thứ Ba, Cơ quan năng lượng quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu tăng mạnh đối với xe điện trong thập kỷ tới sẽ tái định hình ngành công nghiệp ô tô toàn cầu và làm giảm đáng kể mức tiêu thụ dầu mỏ trong giao thông đường bộ.

Doanh số xe điện toàn cầu dự kiến sẽ tăng hơn 20%, lên khoảng 17 triệu chiếc trong năm nay, chủ yếu nhờ nhu cầu tăng mạnh từ người tiêu dùng tại Trung Quốc. Đến năm 2035, một nửa số xe bán ra trên toàn cầu là xe điện.

Theo IEA, đến năm 2030, gần một phần ba số ô tô lưu thông tại Trung Quốc sẽ là xe điện, tăng mạnh so với mức chưa đến 10% của năm ngoái. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với dự báo tại Mỹ và EU, nơi xe điện được dự báo lần lượt chiếm 17% và 18% tổng số ô tô lưu thông vào năm 2030, so với mức chỉ hơn 2% và gần 4% của năm ngoái.

Theo Tổng giám đốc IEA Fatih Birol, những thông tin tiêu cực gần đây về đà chững lại của thị trường xe điện không phản ánh đúng xu hướng toàn cầu. Ông nhấn mạnh dữ liệu hiện nay “hoàn toàn không cho thấy sự đảo chiều trong tăng trưởng xe điện, mà ngược lại cho thấy doanh số xe điện toàn cầu đang tăng mạnh”.

Trong trung hạn, động lực tăng trưởng không chỉ xuất phát từ Trung Quốc. Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô châu Âu (EAMA), số lượng xe điện chạy bằng pin mới bán ra tại Liên minh châu Âu đã tăng gần 4% trong quý đầu tiên của năm nay so với cùng kỳ năm 2023.

Dù các hãng xe có thể chịu áp lực lợi nhuận do cuộc đua giảm giá, việc hạ giá bán sẽ đóng vai trò then chốt trong thúc đẩy phổ cập xe điện trên toàn cầu. Cơ quan này nhấn mạnh rằng “tốc độ chuyển đổi sang xe điện… sẽ phụ thuộc vào khả năng chi trả của người tiêu dùng”.

“

Làn sóng xe điện lần 2 đánh dấu bằng việc nhóm người hoài nghi bắt đầu chấp nhận xe điện, giúp doanh số xe điện tăng mạnh. Khác với làn sóng xe điện đầu tiên, giai đoạn này tập trung vào sự thực dụng, giá cả hợp lý và các quy định xanh hóa nghiêm ngặt từ các quốc gia.

Đằng sau câu chuyện doanh số là một sự dịch chuyển sâu hơn, ngành công nghiệp ô tô toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Không chỉ công nghệ động cơ thay đổi, mà toàn bộ chuỗi giá trị từ năng lượng, pin, phần mềm, linh kiện điện tử đến hạ tầng giao thông cũng đang được định hình lại.

Trong nhiều năm, xe điện thường được nhìn nhận chủ yếu dưới góc độ giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay cho thấy đây còn là chiến lược cạnh tranh công nghiệp mới giữa các quốc gia. Nếu chậm chân, Việt Nam có nguy cơ trở thành thị trường tiêu thụ đơn thuần thay vì tham gia sâu vào chuỗi giá trị mới.

Một trong những rào cản lớn nhất đối với xe điện tại Việt Nam hiện nay là hạ tầng sạc. Người tiêu dùng có thể quan tâm tới xe điện, nhưng quyết định sử dụng lâu dài lại phụ thuộc vào khả năng tiếp cận trạm sạc, thời gian sạc và độ ổn định của hệ thống điện. Đây là lý do nhiều quốc gia xem phát triển hạ tầng là ưu tiên số một trước khi thúc đẩy phổ cập xe điện.

Theo các chuyên gia, áp lực lên lưới điện đô thị cũng cần được tính toán từ sớm. Khi số lượng ô tô điện tăng nhanh, nhu cầu điện vào giờ cao điểm sẽ tạo ra thách thức lớn cho hệ thống năng lượng nếu không được nâng cấp đồng bộ.

Theo IEA, tốc độ chuyển đổi sang xe điện phụ thuộc lớn vào khả năng chi trả của người tiêu dùng. Tại Trung Quốc, phần lớn xe điện hiện đã có giá cạnh tranh hơn xe xăng truyền thống. Ngược lại, tại Mỹ và châu Âu, giá xe điện vẫn là rào cản đáng kể. Điều này cũng là bài toán với Việt Nam, nơi thu nhập bình quân đầu người chưa cao và thị trường ô tô còn nhạy cảm với giá bán.