Điện Biên: Biến di sản cộng đồng thành động lực phát triển kinh tế bền vững

Sự kiện không chỉ tôn vinh các giá trị di sản văn hóa đặc sắc mà còn khẳng định tư duy chiến lược trong việc lấy văn hóa làm động lực nội sinh, mở ra hướng đi bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Khai thác nguồn lực nội sinh từ kho tàng di sản

Trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại các tỉnh miền núi phía Bắc, việc bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch và dịch vụ đang trở thành trụ cột chiến lược quan trọng. Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026 diễn ra trong 3 ngày (từ ngày 9 đến 11/10/2026), với sự tham gia của 11 tỉnh gồm Điện Biên, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Sơn La, Cao Bằng, Lai Châu, Lào Cai, Thanh Hóa, Nghệ An và Đắk Lắk không đơn thuần là hoạt động tôn vinh bản sắc, mà còn là diễn đàn kết nối kinh tế - văn hóa liên vùng sâu rộng.

Thực tiễn cho thấy, văn hóa chỉ thực sự phát huy giá trị khi nó gắn liền với đời sống thường nhật và đem lại nguồn lợi thiết thực cho người dân. Trải qua bao thế hệ, đồng bào dân tộc Mông đã hun đúc nên kho tàng di sản phong phú, từ tiếng khèn gọi bạn, nghề dệt lanh, kỹ thuật vẽ hoa văn bằng sáp ong trên thổ cẩm đến các lễ hội truyền thống như Tết Nào Pê Chầu hay Lễ hội Gầu Tào. Việc thương mại hóa một cách văn minh các giá trị di sản này, biến tri thức dân gian thành dịch vụ du lịch trải nghiệm độc đáo, chính là chìa khóa mở ra sinh kế mới cho hàng nghìn hộ gia đình vùng cao.

Phát biểu tại lễ khai mạc các hoạt động chung trong khuôn khổ ngày hội văn hoá dân tộc Mông lần thứ IV tại sân khấu phố đi bộ Mường Thanh, tỉnh Điện Biên, ông Trần Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa các dân tộc Việt Nam, khẳng định: “Đây là hoạt động thiết thực nhằm thực hiện quan điểm chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về việc lấy cộng đồng là trung tâm, người dân là chủ thể sáng tạo, thực hành, gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống; bảo đảm văn hóa thực sự hiện diện trong đời sống, trở thành nguồn lực nội sinh thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại mỗi địa phương, tạo sinh kế cho người dân”.

Từ di sản văn hoá đến sinh kế cộng đồng bền vững

Đáng chú ý, chủ thể sáng tạo do đồng bào dân tộc Mông trực tiếp gìn giữ, thực hành và chuyển giao các tri thức dân gian, nghệ thuật Khèn Mông, nghề rèn, dệt lanh và vẽ sáp ong.

Chuyển hóa di sản phi vật thể thành các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm OCOP đặc trưng (chè Shan tuyết, cà phê, ẩm thực vùng cao). Từ đó tăng thu nhập ổn định cho người dân, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế địa phương, bảo tồn văn hóa gắn kết chặt chẽ với phát triển kinh tế bền vững.

Bên cạnh các giá trị vật thể và phi vật thể, nghệ thuật ẩm thực truyền thống với những món ăn đậm chất đại ngàn như thắng cố, mèn mén, bánh dày hay rượu Mông pê cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng. Sự kết hợp giữa trải nghiệm văn hóa nghệ thuật và ẩm thực bản địa không chỉ thu hút dòng khách du lịch có mức chi trả cao mà còn thúc đẩy tiêu thụ sản vật nông nghiệp địa phương, tạo ra vòng tuần hoàn kinh tế khép kín ngay tại bản làng.

Kết nối nguồn lực liên vùng: Mở rộng không gian du lịch và hạ tầng dịch vụ

Nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế từ Ngày hội, tỉnh Điện Biên đã phối hợp cùng các bộ, ngành Trung ương tổ chức đồng bộ chuỗi sự kiện thể thao, triển lãm và giao thương kinh tế. Các môn thể thao truyền thống như bắn nỏ, tù lu, đẩy gậy, kéo co hay ném pa pao không chỉ tạo không khí tranh tài sôi nổi mà còn thu hút hàng chục nghìn lượt khách tham quan, lưu trú. Sự tham gia tích cực của các đoàn nghệ nhân từ nhiều tỉnh thành đã tạo ra sự giao thoa văn hóa, mở ra các chương trình hợp tác du lịch liên tỉnh, liên vùng.

Đặc biệt, công tác tri ân lịch sử và giáo dục truyền thống luôn được địa phương đặt lên hàng đầu trong chuỗi sự kiện. Nhằm bảo đảm các hoạt động tri ân diễn ra trang trọng, chu đáo, ông Nguyễn Minh Phú, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên, đã ký ban hành Thông báo số 9012/TB-BTC chương trình Lễ dâng hương tại Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đền thờ liệt sĩ tại Chiến trường Điện Biên Phủ và Nghĩa trang Liệt sĩ A1. Việc lồng ghép các di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ vào hành trình trải nghiệm văn hóa dân tộc Mông giúp hình thành chuỗi sản phẩm du lịch đa dạng, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Thêm vào đó, việc quy hoạch và phát triển các điểm đến mới trên địa bàn tỉnh tiếp tục nhận được sự đầu tư bài bản. Quyết định công nhận điểm du lịch Cột cờ A Pa Chải (xã Sín Thầu) do lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên phê duyệt đã tạo thêm xung lực mới cho du lịch biên giới. Việc kết nối tuyến du lịch từ thành phố Điện Biên Phủ đến các điểm cực Tây của Tổ quốc không chỉ khai thác tối đa tiềm năng cảnh quan, bản sắc vùng cao mà còn thúc đẩy kinh tế biên mậu, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân biên giới.

Nhìn từ Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông lần thứ IV năm 2026, có thể thấy rõ tư duy phát triển kinh tế văn hóa hiện đại: văn hóa không còn là chi phí hay hoạt động phong trào thuần túy, mà đã trở thành tài sản, thành nguồn lực kinh tế trực tiếp. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển du lịch cộng đồng và hoàn thiện hạ tầng dịch vụ chính là con đường ngắn nhất để nâng cao chất lượng cuộc sống cho đồng bào các dân tộc thiểu số, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội nhanh và bền vững của Điện Biên cũng như toàn bộ vùng Tây Bắc.

“

Lễ khai mạc chính thức Ngày hội Văn hóa dân tộc Mông toàn quốc lần thứ IV năm 2026 sẽ diễn ra lúc 20h10 ngày 9/10 tại Quảng trường 7/5, phường Điện Biên Phủ.