Ngành ô tô hướng tới năng lực sản xuất trong nước

Sự phát triển của ngành ô tô phụ thuộc vào hàng nghìn các doanh nghiệp cung ứng. Nếu không hình thành được một đội ngũ doanh nghiệp với năng lực công nghiệp cần thiết, ngành ô tô khó thoát khỏi lắp ráp giản đơn.

Ô tô xuất xưởng tăng nhanh

Số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, có 416.400 ô tô mới xuất xưởng trong nước trong 9 tháng đầu năm 2026, tăng 24,8% so với cùng kỳ năm 2025. Ước tính cả năm 2026, số lượng ô tô sản xuất lắp ráp trong nước xuất xưởng, sẽ vượt con số 500.000 xe các loại.

Thị trường ô tô Việt Nam được dự báo đạt quy mô 700.000 xe năm 2026, tăng khoảng 20% so với 2025 và tiếp tục tăng lên 1 triệu xe vào năm 2030. Đây là cơ hội lớn để ngành công nghiệp ô tô phát triển.

Theo Bộ Công Thương, cả nước hiện có hơn 40 doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô. Quy mô thị trường tăng, nhiều doanh nghiệp trong nước tiếp tục mở rộng sản xuất, đồng thời hướng tới xuất khẩu.

Tuy nhiên, ngành sản xuất, lắp ráp ô tô trong nước vẫn tồn tại những điểm yếu “cốt tử”. Đó là tỷ lệ nội địa hóa đối với dòng xe dưới 9 chỗ còn thấp; hệ sinh thái sản xuất linh kiện, phụ tùng quy mô lớn chưa được hình thành. Các doanh nghiệp trong nước hiện chỉ sản xuất được khoảng 300 linh kiện các loại, chủ yếu là những chi tiết có hàm lượng công nghệ thấp hoặc kích thước cồng kềnh, chiếm khoảng 20% giá trị của một chiếc ô tô, phần lớn còn lại vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu.

Trong khi đó, xe giá rẻ từ Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Trung Quốc tràn vào ngày càng nhiều, có giá bán cạnh tranh, giành thị trường, đang trở thành thách thức đối với ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

Nhằm tiếp tục hỗ trợ ngành công nghiệp ô tô trong nước phát triển và hướng tới xuất khẩu, vừa qua Bộ Tài chính đã đề xuất gia hạn Chương trình ưu đãi thuế suất thuế nhập khẩu linh kiện 0% cho sản xuất, lắp ráp ô tô thêm 5 năm, kéo dài đến hết năm 2032. Chương trình ưu đãi thuế nhập khẩu 0%, với những linh kiện trong nước chưa sản xuất được, để lắp ráp ô tô, được triển khai từ năm 2018, sẽ kết thúc vào cuối năm 2027. Giờ được đề xuất kéo dài thời gian thực hiện.

Xây dựng năng lực trong nước

Một số ý kiến cho rằng, Chương trình ưu đãi thuế nhập khẩu linh kiện, đã giúp ô tô sản xuất, lắp ráp trong nước tăng khả năng cạnh tranh. Tuy nhiên, cần được xem xét đánh giá kỹ lưỡng, bởi có thể ảnh hưởng tới việc đầu tư sản xuất linh kiện ô tô trong nước.

Theo giới chuyên môn, việc khuyến khích các doanh nghiệp phát triển, mở rộng sản xuất lắp ráp và tạo dựng chuỗi cung ứng trong nước, đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Bởi giá trị của ngành ô tô nằm ở khả năng hình thành nền tảng sản xuất trong nước, tích lũy năng lực chế tạo và tạo không gian phát triển cho mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh.

Nội địa hóa không chỉ là tỷ lệ các nguyên liệu, phụ tùng, linh kiện sản xuất trong nước cấu thành nên sản phẩm hoàn chỉnh mà là quá trình làm chủ các công đoạn sản xuất. Những sản phẩm tạo ra sẽ phản ánh chính xác giá trị và năng lực công nghệ thực sự của các doanh nghiệp nội địa.

Để đạt được mục tiêu, phải thay đổi cách thức ưu đãi, thiết kế các chính sách theo hướng gắn quyền lợi doanh nghiệp được hưởng với hiệu quả đầu tư sản xuất, hoạt động nghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ. Phải có những chương trình hỗ trợ đủ mạnh và thực chất, để "tiếp sức" cho doanh nghiệp sản xuất linh kiện bứt phá, tham gia vào chuỗi cung ứng.

Hiện tại các doanh nghiệp trong nước như VinFast, Trường Hải, TC Motor đang đẩy mạnh sản xuất lắp ráp ô tô trong nước, ngược lại nhiều doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) lại chuyển hướng sang nhập khẩu ô tô nguyên chiếc về phân phối, còn hoạt động sản xuất, lắp ráp và phát triển nhà cung cấp tại chỗ ngày càng giảm.

Cần nâng cao quy định về điều kiện sản xuất lắp ráp, ô tô, khuyến khích và ưu đãi xứng tầm cho những dự án, doanh nghiệp có đầy đủ công đoạn tạo giá trị gia tăng trong nước, bắt đầu từ sản xuất linh kiện rời, cam kết phát triển chuỗi cung ứng tại chỗ, với sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam.