Tạo dựng hệ sinh thái lớn mạnh cho ngành ô tô Việt

Giá trị của ngành ô tô nằm ở khả năng hình thành nền tảng sản xuất trong nước, tích lũy năng lực chế tạo và tạo không gian phát triển cho mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh.

Tăng trưởng vượt bậc

Công ty Cổ phần Công nghiệp Kimsen, đơn vị chuyên sản xuất nhóm linh kiện nhôm ô tô và vỏ pin cho biết, doanh thu dự kiến đạt khoảng 600 tỷ đồng trong năm 2026, chiếm khoảng 50% tổng doanh thu 1 của toàn công ty. Sản xuất linh kiện ô tô góp phần quan trọng giúp doanh nghiệp tăng trưởng bình quân từ 20–30%/năm và chạm mốc 40% trong năm 2026.

Công ty Automech hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh máy móc công nghiệp, từ khi làm tổng thầu cung cấp cụm linh kiện thân vỏ và khung xe buýt điện, doanh số đã bứt phá ngoạn mục, từ 800 tỷ đồng/năm trước đây tăng lên 1.500 tỷ đồng vào năm 2025 và dự kiến cán mốc 2.000 tỷ đồng trong năm 2026. Hiện doanh nghiệp có 3 nhà máy quy mô lớn, với lực lượng nhân sự tăng từ 200 người lên lên hơn 1.000 người.

Công ty Cổ phần Công nghiệp Weldcom, từ nhà cung cấp thiết bị gia công cơ khí đơn lẻ, đã vươn lên trở thành tổng thầu tích hợp dây chuyền sản xuất thân vỏ ô tô tự động hóa. Weldcom chỉ cung cấp dây chuyền cho VinFast từ 2018 đến 2025 đã đạt doanh số hơn 200 triệu USD.

Công ty Cổ phần Công nghệ và Thiết bị CNC Hà Nội (Ha Noi CNC.,JSC), từ một đơn vị chuyên cấp kiện đóng hàng và pallet gỗ, sau khi tham gia vào chuỗi cung ứng ngành ô tô, cung cấp kiện dập xuất khẩu, dành cho xe điện, doanh thu đã bùng nổ từ hơn 110 tỷ đồng năm 2025 lên trên 225 tỷ đồng chỉ trong 9 tháng đầu năm 2026, kéo theo quy mô nhân sự tăng gấp đôi.

Hiện các doanh nghiệp này đã đầu tư xây dựng trung tâm nghiên cứu phát triển sản phẩm, trung tâm thử nghiệm, đầu tư máy móc tự động hóa, ứng dụng hệ thống quản trị hiện đại để mở rộng sản xuất linh kiện cung ứng cho ngành ô tô từ năm 2027.

Các doanh nghiệp Weldcom, Kimsen, Ha Noi CNC.,JSC đã xuất khẩu sản phẩm sang Ấn Độ và Indonesia, đang tiến tới hợp tác với các hãng ô tô lớn, xuất sản phẩm sang các thị trường khó tính như Mỹ và châu Âu. Đầu tư vào sản xuất linh kiện ô tô, không chỉ giúp tăng doanh số mà còn là cơ hội nâng cấp năng lực dài hạn, các doanh nghiệp cho biết.

Tạo dựng hệ sinh thái

Theo dự báo của Bộ Công Thương, quy mô thị trường ô tô Việt Nam sẽ đạt 1 triệu xe/năm vào 2030, hơn 1,5 triệu xe vào 2035 và hơn 5 triệu xe/năm vào 2045. Bộ Công Thương đang xây dựng kế hoạch phát triển ngành ô tô trong nước, hướng tới sản xuất 800.000 xe/năm vào năm 2030, hơn 1,2 triệu xe/năm vào năm 2035 và khoảng 4,5 triệu xe/năm vào năm 2045, với tỷ lệ nội địa hóa lên đến 85%.

Tại Việt Nam hiện đã hình thành một số doanh nghiệp nội có tiềm lực, đóng vai trò dẫn dắt. Các công ty VinFast, Trường Hải, TC Motor đang xây dựng hệ sinh thái, định hình nên chuỗi cung ứng, thu hút doanh nghiệp Việt tham gia. Công nghiệp ô tô đang đứng trước cơ hội trở thành ngành sản xuất lớn mạnh, đáp ứng nhu cầu trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, số lượng các doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng ngành ô tô không nhiều. Những điển hình như Weldcom, Kimsen, Automech, Ha Noi CNC.,JSC với thành tựu ban đầu, dù đã tạo ra nguồn cảm hứng nhưng chưa thể lôi kéo nhiều doanh nghiệp gia nhập “cuộc chơi”. Theo dữ liệu của Bộ Công Thương, trong nước hiện chỉ sản xuất được khoảng 300 linh kiện ô tô các loại, chủ yếu là những chi tiết có hàm lượng công nghệ thấp hoặc kích thước cồng kềnh, chiếm khoảng 20% giá trị của một chiếc ô tô.

Hiệp hội Công nghiệp Hỗ trợ Việt Nam (VASI) nhận định, công nghiệp hỗ trợ nội địa đã có những chuyển biến tích cực thời gian gần đây, vẫn chưa đủ mạnh, chưa thể tạo ra chuỗi cung ứng hùng hậu. Đầu tư sản xuất linh kiện ô tô đòi hỏi vốn lớn, công nghệ hiện đại, trong khi đa số các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam có quy mô nhỏ bé, thiếu vốn, thiếu nguồn nhân lực có tay nghề, năng lực quản trị yếu, không có công nghệ và cũng không dám mạo hiểm.

Chỉ có mỗi “sếu đầu đàn” thì chưa đủ, cần phải có một lực lượng doanh nghiệp nội hùng hậu, đủ mạnh, cùng tham gia vào hệ sinh thái ngành công nghiệp ô tô, mới tạo ra sự phát triển mạnh mẽ và mang lại thành công.

Giới chuyên môn cho rằng, điều cần thiết nhất lúc này là phải hỗ trợ các doanh nghiệp muốn gia nhập ngành ô tô chuyển đổi toàn diện hoạt động, từ mục đích đến quy trình và con người. Các chính sách hỗ trợ tín dụng, đất đai, đào tạo nhân lực, chuyển giao công nghệ, quản trị… đi vào triển khai phải thiết thực và hiệu quả. Nhà nước, các hiệp hội ngành nghề phải kết nối và đồng hành với doanh nghiệp. Khuyến khích doanh nghiệp sẵn sàng chia sẻ cơ hội và tiêu chuẩn kỹ thuật cho nhau. Tất cả phải phối hợp hành động mới có thể tạo dựng được hệ sinh thái lớn mạnh cho ngành ô tô.