Trung Quốc ồ ạt xuất khẩu ô tô, sản xuất bản địa gặp khó?

Theo Hiệp hội xe con Trung Quốc (CPCA), doanh số bán lẻ ô tô tại thị trường Trung Quốc giảm 27,3%, còn khoảng 1,65 triệu chiếc trong tháng 10/2026. Đây là tháng thứ 12 liên tiếp tiêu thụ ô tô tại thị trường nội địa Trung Quốc đi xuống. Sức mua yếu, khiến các nhà sản xuất ngày càng đẩy mạnh mở rộng ra thị trường nước ngoài để duy trì tăng trưởng.

Cũng theo CPCA, tháng 10/2026 xuất khẩu ô tô Trung Quốc đạt 932.000 chiếc, tăng 68,2% so với tháng 10/2025. Mức tăng trưởng này cho thấy, các hãng xe tiếp tục duy trì đà mở rộng thị trường quốc tế.

Các hãng xe Trung Quốc không chỉ đẩy mạnh xuất khẩu xe nguyên chiếc mà còn đầu tư nhà máy sản xuất lắp ráp ô tô tại nước ngoài, để chiếm lĩnh thị trường.

Ngăn xe giá rẻ

Sự gia tăng ô tô Trung Quốc tại nước ngoài, đang làm dấy lên lo ngại về áp lực đối với các nhà sản xuất bản địa. Nhiều quốc gia đã áp dụng hoặc xem xét các biện pháp thương mại nhằm bảo vệ ngành công nghiệp ô tô trong nước.

Tại Đông Nam Á, Malaysia đã ban hành chính sách hoàn chỉnh để ngăn ô tô điện giá rẻ tràn vào. Cụ thể là ấn định giá CIF (bao gồm giá vốn, chi phí bảo hiểm và cước vận chuyển) đối với ô tô điện nhập khẩu nguyên chiếc phải đạt mức tối thiểu 200.000 Ringgit Malaysia (RM), tương đương với khoảng 51.000 USD. Ngoài ra, xe điện nhập khẩu vào quốc gia này còn phải có công suất tối thiểu 180 kW (khoảng 240 mã lực). Quy định này có hiệu lực từ 1/7/2026, nhằm mục đích loại bỏ dòng xe điện cỡ nhỏ, giá rẻ khỏi danh mục nhập khẩu nguyên chiếc, bảo vệ ngành công nghiệp ô tô nội địa.

Không chỉ siết nhập khẩu, trước đó, Malaysia đã nâng cao yêu cầu đối với các doanh nghiệp muốn đầu tư sản xuất xe điện trong nước. Từ ngày 1/9/2025, các dự án lắp ráp xe điện tại Malaysia chỉ được chấp thuận nếu xe có giá bán tối thiểu 100.000 ringgit (khoảng 24.300 USD). Đồng thời, 80% sản lượng phải được xuất khẩu và chỉ 20% được phép tiêu thụ trong nước. Quá trình sản xuất phải thực hiện các công đoạn chính tại Malaysia, bao gồm hàn thân xe, sơn và lắp ráp hoàn thiện. Những quy định này khiến việc xây dựng nhà máy riêng tại Malaysia trở nên khó khăn hơn đối với các hãng xe nước ngoài. Trong bối cảnh đó, giải pháp khả thi nhất là hợp tác với các doanh nghiệp địa phương đã sở hữu nhà máy, bởi mô hình này không bị áp yêu cầu phải xuất khẩu 80% sản lượng.

Ô tô Trung Quốc tràn vào Việt Nam

Ô tô Trung Quốc đang tràn vào Việt Nam. Tính đến thời điểm này có khoảng 15 thương hiệu với khoảng 40 mẫu xe con dưới 10 chỗ ngồi, đã gia nhập thị trường Việt Nam. Hiện tại, ô tô con nhập khẩu nguyên chiếc từ Trung Quốc về Việt Nam phải chịu thuế suất 50%, nhưng nếu nhập khẩu bộ linh kiện về lắp ráp thuế suất chỉ dưới 10%. Thị trường tiềm năng, cộng với chênh lệch thuế suất lớn khiến nhiều hãng xe Trung Quốc tính tới việc đầu tư nhà máy tại Việt Nam. Không những thế, ô tô điện còn được Chính phủ ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt mức 3% và miễn lệ phí trước bạ đến hết năm 2030; ô tô hybrid được ưu đãi thuế tiêu thụ đặc biệt bằng 70% xe xăng, dầu cùng loại.

Hiện đã có một dự án đầu tư sản xuất lắp ráp ô tô của Trung Quốc đi vào hoạt động, một số hãng xe Trung Quốc khác đã lên kế hoạch xây dựng nhà máy tại Việt Nam. Giới chuyên môn lo ngại, Trung Quốc có thể đẩy tình trạng dư thừa sang Việt Nam, dưới dạng các dự án FDI lắp ráp giản đơn. Qua đó hưởng ưu đãi, bán phá giá chiếm lĩnh thị trường. Ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển ngành công nghiệp ô tô trong nước.

Vì vậy, cần xem xét kỹ và kiểm soát chặt các dự án FDI ô tô mới. Nâng cao quy định về điều kiện sản xuất lắp ráp ô tô, yêu cầu phải có đầy đủ các công đoạn tạo giá trị gia tăng trong nước, phải bắt đầu từ sản xuất linh kiện rời, cam kết phát triển chuỗi cung ứng tại chỗ, với sự tham gia của các doanh nghiệp Việt Nam. Thay đổi cách thức ưu đãi, thiết kế các chính sách theo hướng gắn quyền lợi doanh nghiệp được hưởng với hiệu quả đầu tư sản xuất, hoạt động nghiên cứu phát triển, chuyển giao công nghệ và phát triển chuỗi cung ứng tại chỗ. Nếu chỉ lắp ráp giảm đơn cần thu hồi những ưu đãi.